گزارشها به نقل از ایمنا، نقاط مختلف دنیا از جمله مکزیک، کلمبیا و آفریقای جنوبی به دلیل استمرار پدیده النینو با احتمال قطعی آب در روزهای آتی روبرو شدهاند. پس از چندین ماه سرمای خشک به سبب النینو، مخازن آبی در بوگوتا واقع در کلمبیا به پایینترین سطح تاریخی خود رسیده، و بیش از ۸ میلیون نفر از ساکنان این شهر تحت تدابیر جیرهبندی آب قرار گرفتهاند. در هر محله، سه بار در ماه، آب به مدت ۲۴ ساعت قطع میشود و اگر خانوادهها از میزان مصرف مجاز آب تجاوز کنند، با جریمهای معادل ۳۰۰ دلار روبهرو خواهند شد.
تدابیر جیرهبندی تا اکتبر ۲۰۲۴ یا تا زمانی که بارشهای کافی حاصل نشود، ادامه خواهد داشت. مکزیکوسیتی نیز درحال حاضر به احتمال خشک شدن لولههای آب در هفتههای آینده نزدیک است. در آینده، شهرهای بیشتری با این نوع کمبود منابع آب دست و پنجه نرم خواهند کرد؛ زیرا تغییرات اقلیمی، جنگلزدایی و تخریب اکوسیستم، فرآیندهای طبیعی را به خطر میاندازند.
شهرها میتوانند با اتخاذ روشهای مدیریتی قابلپایداری همچون حفاظت، احیا و مدیریت جنگلها در حوضههای آبخیز، به بهبود کیفیت و کمیت آب به صورت مقرونبهصرفه پرداخته و منابع آبیشان را در برابر تغییرات اقلیمی مقاومتر سازند.
تأثیر دوجانبه تغییرات اقلیمی و جنگلزدایی بر آب
تغییرات اقلیمی منجر به افزایش دمای زمین و ایجاد الگوهای آب و هوایی غیرقابل پیشبینی میشود. همزمان با کاهش رطوبت جوی، بارشها نامنظم خواهند شد و ثبات منابع آب به شدت کاهش مییابد. برای مثال، در شبهجزیره شاخ آفریقا (شمال شرقی آفریقا) بیش از ۲۰ میلیون نفر دچار بحران آب ناشی از خشکسالی در کشورهای مختلف هستند. اریتره و جیبوتی به طور متوسط تنها از ۴۰ تا ۸۰ درصد منابع آب خود استفاده میکنند و پیشبینی میشود که مخزنهای اصلی بوگوتا در آوریل ۲۰۲۴ به طور کامل تخلیه شوند.
جنگلزدایی در نواحی اطراف حوضههای آبخیز به عنوان یک عامل اصلی ناامنی آبی شناخته میشود. جنگلها با فراهم آوردن شرایطی نظیر نفوذ بهتر آب از طریق ریشهها و فرسایش کمتر خاک به مدد برگهای ریخته و ریشهها، و همچنین تأثیرگذاری بر الگوهای بارش از طریق تبخیر و تعریق میتوانند از منابع آب حفاظت کنند.
در ایالات متحده، ۱۸۰ میلیون نفر به آبهای جنگلی برای شرب خود وابستهاند و برخی از شهرها تقریباً ۹۰ درصد منابع آب خود را از طریق جنگلها و مراتع تأمین میکنند. لذا حفظ جنگلها، بهخصوص در اطراف منابع آبی، امری ضروری است؛ در حالی که دنیا در سال ۲۰۲۳، ۳.۷ میلیون هکتار از جنگلهای استوایی خود را از دست داد، معادل ۱۰ زمین فوتبال.
تقویت امنیت آب با الهام از طبیعت
با افزایش نگرانیها درباره کمبود آب در شهرها، زیرساختهای طبیعی میتوانند نقش کلیدی در تقویت امنیت آب برای شهرها در سراسر جهان ایفا کنند. این رویکرد، که به عنوان زیرساختهای سبز نیز شناخته میشود، از فرآیندهای طبیعی برای تأمین نیازهای زیرساختی و خلق انعطافپذیری در برابر اثرات تغییرات اقلیمی استفاده میکند.
بهعنوان نمونه، احیای جنگلها در یک حوضه آبی میتواند به کاهش خطر سیل، بهبود کیفیت آب و تنظیم جریان آب به شیوهای مؤثر بینجامد. مدیریت صحیح حوضه آبخیز، شامل حذف گونههای مهاجم، میتواند به افزایش کیفیت و کمیت منابع آبی کمک کند.
مؤسسه منابع جهانی (WRI) با بررسی ترکیب زیرساختهای طبیعی و سنتی در پنج شهر برزیل و همچنین در بوگوتا، به نتایجی دست یافت که نشان میدهد زیرساختهای طبیعی علاوه بر منافع فراوان برای تأمین آب در شهرها، به کاهش هزینههای مربوط به تأسیسات آب نیز کمک میکنند. این صرفهجویی عمدتاً به علت کاهش رسوب و ورود مواد مغذی به آب صورت میگیرد و میتواند هزینههای ناشی از لایروبی و فرسایش زیرساختهای سنتی را کاهش دهد.
این رویکرد همچنین هزینههای تصفیه آب را از طریق کاهش نیاز به مواد شیمیایی و میزان انرژی مصرفی برای پمپاژ و توزیع آب کاهش میدهد. به عنوان مثال، با سرمایهگذاری ۵.۳ میلیون دلار در راهحلهای مبتنی بر طبیعت مانند بازسازی اکوسیستم، شرکت آب بوگوتا میتواند حدود ۴۵ میلیون دلار در طی ۳۰ سال صرفهجویی کند. در ادامه، چند نمونه بارز از زیربناهای طبیعی که در شهرهای مختلف به اجرا درآمده و نتایج مطلوبی به همراه داشته، بررسی میشود.
احیای مرتع در ارتفاعات بوگوتا، کلمبیا
پژوهشهای جدید WRI کلمبیا به نقش کلیدی زیرساختهای طبیعی در تنوع بخشی به منابع آبی شهر، کاهش هزینههای شرکت آب محلی و در نهایت بهبود امنیت آب اشاره میکند.
نقشه راه بوگوتا، احیای اکوسیستمهای بالای رودخانه بوگوتا میباشد که در آن، کشت درختان و دامپروری در یک زمین مشترک انجام میشود. پیادهسازی چنین راهحلی در تنها ۲ درصد از حوضه بالایی رودخانه میتواند به کاهش رسوب در آب و صرفهجویی در هزینههای تصفیه آب کمک کند و کیفیت آب این رودخانه را به عنوان یک منبع مطمئن آبی تقویت نماید.
احیای حوضه رودخانه در ویتوریا، برزیل
ایالت کوهستانی اسپریتوسانتو در برزیل با جمعیتی برابر با چهار میلیون نفر، بیش از یک دهه است که با خشکسالی شدیدی دست و پنجه نرم میکند. الگوهای نامنظم بارش ناشی از تغییرات اقلیمی در کنار سیلابهای ناگهانی، بر زندگی بیش از نیم میلیون نفر تأثیر گذاشته است.
پژوهشهای WRI نشان میدهند که احیای جنگل در ۲۵۰۰ هکتار از زمینهای تخریبشده در اطراف دو رودخانه ویتوریا بهبود قابلتوجهی در امنیت آب ایجاد کرده و از طریق کاهش رسوبگذاری، هزینههای آب محلی را کاهش داده است. در راستای اجرای این پروژه، نهالها بوسیله کامیون به حوضههای رودخانهها منتقل شده و در آنجا کاشته میشوند.
بازسازی رودخانه نایروبی در کنیا
کنیا در سالهای اخیر با شدیدترین خشکسالی در تاریخ این کشور مواجه شده و رشد سریع جمعیت و شهرنشینی منجر به آلودگی منابع آب گشته است. در اوایل سال ۲۰۲۳، کمیسیون رودخانههای نایروبی اقدام به ایجاد طرحی برای احیای حوضه این رودخانه کرد که شامل شناسایی مناطقی با اولویت برای بازسازی و ادغام راهحلهای مبتنی بر طبیعت مانند احیا جنگلها در امتداد رودخانه بوده است.
این تلاشها به کاهش آلودگی و بهبود دسترسی به آب شرب سالم برای بیش از چهار میلیون سکنه کمک خواهد کرد و همچنین فرصتهای شغلی جدیدی برای مدیریت تالابها، به ویژه برای جوانان شهر ایجاد خواهد کرد.
این پروژه همچنین دسترسی به انرژی آبی در مناطق روستایی را افزایش میدهد که از اهمیت حیاتی برخوردار است، چرا که در حال حاضر ۱۲ میلیون نفر در کنیا از دسترسی به نیروی برق محروم هستند. بعلاوه، این پروژه به هدف کنیا برای افزایش ۱۵ میلیارد درخت تا سال ۲۰۳۲ کمک خواهد کرد.
علاوه بر این، مناطق مستعد سیلاب در نایروبی شناسایی شدهاند که از نگرانیهای جدی به شمار میروند، زیرا سیلهای ویرانگر اخیر در کنیا جان بیش از ۲۰۰ نفر را گرفته و تقریباً یک چهارم میلیون نفر را آواره کردهاند.
تصفیه فاضلاب طبیعی در دهلی، هند
هند یکی از کشورهایی است که با شدیدترین تنشهای آبی در سطح جهانی مواجه است. این کشور ۱۸ درصد از جمعیت جهان را در خود جای داده اما تنها ۴ درصد از منابع آب را در دست دارد. هند همچنین بزرگترین مصرفکننده آب زیرزمینی در جهان است و در بسیاری از مناطق خود با کاهش سطح آب زیرزمینی مواجه شده و منابع آبی اصلی به سطوح بیسابقهای رسیدهاند.
علاوه بر این، بیش از ۷۰ درصد از فاضلاب تولید شده در کشور به منابع آبی طبیعی سرازیر میشود که این موضوع به آلودگی آب انجامیده است. WRI از دو پروژه بومی در هند حمایت میکند تا راهکارهای مبتنی بر طبیعت را تقویت کرده و به این چالشها پاسخ دهد.
اولین راهحل، BacTreatEnvironmental Solutions است که از تالابهای مصنوعی جهت مدیریت فاضلاب استفاده میکند. این تالابها به نحوی طراحی شدهاند که شبیه تالابهای طبیعی عمل کنند و از گیاهان و خاک تالابی برای جذب آب باران و ایجاد زیستگاههای کوچکی برای گیاهان و پرندگان بهره میگیرند.
راهحل دوم، Padma Clean Environs، یک سیستم پایدار زهکشی است که فاضلاب را به طور طبیعی با استفاده از پوشش گیاهی تصفیه کرده و در نهایت آب را از طریق خاک فیلتر میکند تا آب تمیزتری به خاک و منابع زیرزمینی تزریق کند.
این رویکرد، تغذیه آبهای زیرزمینی را بدون عوارض منفی زیستمحیطی ممکن میسازد. همچنین هزینههای بسیار کمتری نسبت به سایر سیستمهای تغذیه و قابلیت پیادهسازی راحت در تمامی شهرها را داراست چراکه به فضاهای وسیع احتیاج ندارد.