راهنمای تغذیه‌ای جهت جلوگیری از گرمازدگی

عاطفه شیبک، کارشناس تغذیه در معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی زاهدان بیان کرد: گرمازدگی به معنای ناتوانی بدن در دفع گرما و افزایش دمای بدن به حدود ۴۰ درجه سانتی‌گراد است که می‌تواند ناشی از فعالیت فیزیکی شدید یا گرمای محیط باشد. به عبارت دیگر، گرمازدگی به اختلال در تعادل مکانیزم‌های تنظیم دما اطلاق می‌شود. شدت این وضعیت می‌تواند از خفیف تا شدید متغیر باشد؛ اما باید به گرمازدگی به صورت جدی نگاه کرد، زیرا عدم اقدام به موقع می‌تواند به مغز و سایر ارگان‌های حیاتی آسیب زده و حتی منجر به مرگ شود.

به گفته این کارشناس، افرادی که به گرمازدگی دچار می‌شوند، نشانه‌هایی از قبیل گیجی، حالت تهوع، ضعف، رنگ پریدگی، سردرد، عطش شدید، تعریق زیاد، گرفتگی عضلات و تپش قلب سریع را تجربه می‌کنند.

وی با تأکید بر اقداماتی که باید در زمان گرمازدگی صورت گیرد، گفت: در مرحله اول، فرد باید به یک مکان خنک منتقل شده و لباس‌های خود را کم کند و دوش آب ولرم یا خنک بگیرد. در این حالت، به یاد داشته باشید که در اثر تعریق شدید، مقداری از الکترولیت‌های حیاتی مانند پتاسیم و سدیم از بدن دفع می‌شود که این موضوع می‌تواند تعادل الکترولیت‌ها را مختل کند. برای بازگرداندن این تعادل و رفع کم‌آبی، یک نوشیدنی حاوی مقدار کمی نمک به همراه لیموترش و خاکشیر یا تخم شربتی می‌تواند جایگزین مناسبی باشد.

وی ادامه داد: اگر به دیابت، فشار خون بالا یا دیگر بیماری‌ها مبتلا هستید، بهتر است از نمک خودداری کنید و به جای آن، کمی آبلیمو و خاکشیر یا تخم شربتی را در آب بریزید و میل کنید. مایعات را به آرامی و به تدریج بنوشید تا دچار مشکلات گوارشی نشوید و در شرایط گرمازدگی باید از نوشیدنی‌هایی که حاوی کافئین هستند، نظیر قهوه یا نسکافه، پرهیز کنید زیرا این نوشیدنی‌ها خاصیت ادرارآوری دارند و باعث افزایش دفع آب بدن می‌شوند.

این کارشناس تغذیه در خصوص پیشگیری از گرمازدگی تصریح کرد: افزایش مصرف آب و مایعات از اهمیت بالایی برخوردار است. به‌طور معمول، نیاز روزانه بدن به آب و مایعات حدود ۸ لیوان می‌باشد که این مقدار در روزهای گرم تابستان به ۱۰ لیوان افزایش می‌یابد. پیشنهاد می‌شود نیمی از این مقدار از طریق آب و نیمی دیگر از طریق مصرف انواع سبزیجات و میوه‌های فصلی تأمین شود.

شیبک افزود: استفاده از سبزیجاتی مانند خیار، کاهو و گوجه‌فرنگی و میوه‌های خنک و آبدار مانند هندوانه و طالبی که غنی از آب و فیبر هستند، به تمامی گروه‌های سنی توصیه می‌شود. همچنین تهیه و مصرف انواع شربت‌های خانگی در طول روز (مانند شربت آبلیمو، سکنجبین، خاکشیر و تخم شربتی) نیز مفید است؛ اما بهتر است این شربت‌ها کم شیرین تهیه شوند تا میزان قند ساده دریافتی افزایش نیابد.

این کارشناس افزود: بر خلاف باور عمومی، مصرف چای در ماه‌های گرم سال در رفع عطش مؤثر نیست و باید به‌طور کم‌رنگ مورد استفاده قرار گیرد. همچنین از مصرف غذاهای پرچرب و سرخ‌کردنی، پروتئین‌های حیوانی و غذاهای شور به دلیل افزایش عطش، پرهیز شود.

کارشناس تغذیه معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی زاهدان تأکید کردند که برخی از گروه‌های سنی مانند نوزادان، کودکان، سالمندان و افرادی که به بیماری‌های قلبی و ریوی، فشار خون بالا، دیابت، چاقی و اختلالات روانی مبتلا هستند، به دلیل حساسیت بالای خود به گرمازدگی، باید در ساعات اوج گرما (معمولاً از ساعت ۱۰ صبح تا ۵ بعدازظهر) از خروج از منزل خودداری کنند. اگر ضرورت ایجاب کرد، حتماً یک بطری آب یا شربت‌های خانگی کم شیرین و خنک همراه داشته باشند و از لباس‌های نخی با رنگ روشن بهره ببرند و به هیچ وجه در این ساعات در فضای باز ورزش نکنند.