محققان بر این باورند که این دستاورد میتواند امید تازهای را برای ارائه ابزاری مؤثر و اثباتشده به منظور محافظت از افراد در برابر ویروس اچآیوی به ارمغان آورد.
به نقل از سلامت نیوز و به گزارش ایندیپندنت فارسی، نتایج یک آزمایش بالینی وسیع که در آفریقای جنوبی و اوگاندا به انجام رسیده، نشان میدهد که تجویز داروی جدید ایدز به صورت دو بار در سال میتواند جوانان زن را به طور کامل در برابر عفونت اچایوی محافظت کند.
در این کارآزمایی، پژوهشگران به مقایسه تأثیر تزریق داروی «لنکاپاویر» (lenacapavir) به صورت شش ماه یک بار با دو داروی دیگر که به صورت قرص روزانه مصرف میشوند، پرداخته و بررسی کردند که آیا این روش مصونیت بهتری در برابر ویروس اچآیوی ایجاد میکند یا خیر. این سه دارو در زمره داروهای پیشگیرانه یا «پرپ» (PrEP) قرار میگیرند.
لایوساینس به نقل از لیندا گیل بکر، پزشک، دانشمند و محقق اصلی این پروژه در آفریقای جنوبی، به بررسی اهمیت این پیشرفت و انتظارات آینده پرداخته است.
بر اساس گفتههای گیل بکر، کارآزمایی هدف ۱ به منظور ارزیابی اثر بخشی لناکاپاویر و دو داروی دیگر با همکاری پنج هزار شرکتکننده در سه منطقه از اوگاندا و ۲۵ منطقه از آفریقای جنوبی مطرح شد.
داروی لناکاپاویر (لنالای) نوعی مهارکننده آمیزش کپسید به شمار میآید. کپسید، پوشش پروتئینی اطراف ماده ژنتیکی ویروس است که به ورود راحتتر ویروس به درون سلولها کمک میکند. این دارو به کپسید اچآیوی که از مواد ژنتیکی و آنزیمهای ضروری برای تکثیر ویروس حفاظت میکند، متصل میشود. اقدام به تزریق لناکاپاویر هر شش ماه یکبار به صورت زیرجلدی انجام میشود.
این کارآزمایی تصادفی و کنترلشده با حمایت شرکت داروسازی «گیلیاد ساینسز» (Gilead Sciences)، چندین مسأله را مورد تحلیل قرار داد.
اولین سؤال این بود که آیا تزریق داروی لناکاپاویر به صورت هر شش ماه، ایمن بوده و قابلیت ارائه مصونیت مشابه داروهای پیشگیرانه «پرپ» مانند ترووادا یا اف/تیدیاف (F/TDF) به زنان ۱۶ تا ۲۵ ساله ــ که از یک دهه پیش به صورت روزانه در دسترس است ــ دارد یا خیر.
سؤال دوم، مقایسه کارایی دو قرص «دیسکاوری» یا اف/تیایاف» (F/TAF) با خصوصیات فارماکوکینتیک جدیدترشان با قرص قدیمیتر اف/تیدیاف بود که سایز کوچکتری دارد و به شکل گسترده در میان مردان و زنان ترنس در کشورهای در حال توسعه استفاده میشود.
نتایج مرحله کارآزمایی تصادفی نشان از این داشت که هیچیک از دو هزار و ۱۳۴ زنی که لناکاپاویر دریافت نمودند، به اچآیوی مبتلا نشدند و بازدهی این دارو برابر با ۱۰۰ درصد بود. در مقایسه، ۱۶ نفر از یک هزار و ۶۸ زنی که اف/تیدیاف مصرف کردند و ۳۹ نفر از دو هزار و ۱۳۶ فردی که دیسکاوری (اف/تیایاف) مصرف نموده بودند، به ویروس اچآیوی آلوده شدند.
این پیشرفت نویدبخش دستیابی به ابزاری مؤثر و مورد تایید برای محافظت از جمعیت در برابر ویروس اچآیوی است.
محققان خاطرنشان کردهاند که در سال گذشته، تعداد یک میلیون و ۳۰۰ هزار مورد عفونت جدید اچایوی در سراسر جهان ثبت گردید. هرچند این رقم نسبت به دو میلیون مورد ثبت شده در سال ۲۰۱۰ کاهش یافته، اما با این نرخ، دستیابی به هدف تعیینشده برنامه مشترک ملل متحد در زمینه ایدز (UNAIDS) برای سال ۲۰۲۵ که کمتر از ۵۰۰ هزار مورد جدید است، به هیچ وجه عملی نخواهد بود و احتمالاً به هدف پایان دادن به ایدز تا سال ۲۰۳۰ نیز دست نخواهیم یافت.
این نکته حائز اهمیت است که داروهای پرپ (PrEP) به تنهایی نمیتوانند جوابگوی نیازها باشند و ضروری است که همراه با آزمایشهای خودتشخیصی، دسترسی به کاندومها، غربالگری، درمان عفونتهای مقاربتی و همچنین تأمین وسایل جلوگیری از بارداری برای زنان بارور استفاده شوند. به علاوه، باید گزینه ختنه جراحی نیز به مردان جوان پیشنهاد گردد.
با این حال، محققان هنوز نتوانسته در کنار تمامی این تدابیر، به نقطهای برسند که بتوانند از ابتلای جدید افراد به این ویروس جلوگیری نمایند و به دلیل اینکه جوانان در استفاده روزانه از قرصها یا توجه کامل به روشهای محافظتی ممکن است دچار سهلانگاری شوند، تزریق تنها دو بار در سال میتواند گزینهای حیاتی باشد.
کارآزمایی هدف ۱ در مرحله بالینی «برچسب باز» ادامه یافته که اجازه انتخاب نوع «پرپ» مورد نظر را به شرکتکنندگان میدهد. آزمایش مشابهی تحت عنوان کارآزمایی هدف ۲ نیز در حال انجام است که شامل مردان همجنسگرا، افراد تراجنسیتی و دگرباشان در آفریقا میباشد.
اهمیت آزمایشات بر روی گروههای مختلف به دلیل وجود تفاوتهای کارایی میان داروها به صورت واضح احساس میشود. علاوه بر این، نوع عمل جنسی (مقاربت آنال یا واژینال) نیز ممکن است بر اثربخشی تأثیر بگذارد.
شرکت داروسازی گیلیاد ساینسز در نظر دارد تا در ماههای آتی، گزارشی کامل شامل نتایج آزمایشها را به دانشمندان و نهادهای نظارتی اوگاندا و آفریقای جنوبی ارائه دهد. همچنین سازمان بهداشت جهانی اطلاعات مذکور را بررسی کرده و ممکن است توصیههایی را در این زمینه ارائه کند.
امید است که این دارو از سوی این کشورها و همچنین سازمان بهداشت جهانی به رسمیت شناخته شده و در آینده، پژوهشهای بیشتری جهت شناسایی بهینه نحوه استفاده از آن در شرایط واقعی انجام گیرد.
منبع: روزنامه تعادل