در اولین پژوهشی که به تحلیل اثرات یبوست بر روند پیری مغز می‌پردازد، محققان به نتایج نسبتاً نگران‌کننده‌ای دست یافته‌اند. براساس بررسی‌هایی که در کنفراس بین‌المللی انجمن آلزایمر در آمستردام ارائه شده، یبوست مزمن—که مطابق تعریف پژوهشگران به اجابت مزاجی که با فاصله سه روز یا بیشتر باشد، اطلاق می‌شود—با افزایش ۷۳ درصدی خطر زوال ذهنی و شناختی مرتبط است.
دکتر چائوران ما، نویسنده اصلی و استاد گروه تغذیه در دانشگاه ماساچوست در آمهرست، در یک ایمیل اعلام کرد: «تحقیق ما در نوع خودش یک مطالعه منحصربفرد است زیرا شواهد متنوعی را جمع‌آوری و الگوهای مختلفی از دفعات دفع مدفوع را مورد بررسی قرار داده است. جالب اینکه تمامی اعضای تیم از این ارتباط متعجب شدند، به‌ویژه در مورد افرادی که دفع مدفوعشان به‌طور چشمگیری محدود و با تأخیری قابل توجه بوده است.»
طبق گزارشی که از طریق مرکز ملی اطلاعات زیست فناوری آمریکا در دسترس علاقه‌مندان قرار گرفته، حدود ۱۶ درصد از جمعیت بزرگسال در سطح جهانی با مشکل یبوست مواجه هستند.
همچنین به واسطه عواملی نظیر سن، عدم فعالیت بدنی، رژیم غذایی فاقد فیبر کافی و مصرف داروهایی که یکی از عوارض جانبی‌شان یبوست است، این مشکل بیشتر در میان افراد مسن مشاهده می‌شود. اما با وجود اینکه یبوست مزمن با اختلالات التهابی و روانی نظیر اضطراب و افسردگی در ارتباط است، همچنان سؤالاتی در خصوص ارتباط بین سلامت دستگاه گوارش و عملکرد شناختی مغز در درازمدت بی‌پاسخ باقی مانده است.
عملکرد شناختی به توانایی ذهن برای یادگیری، تفکر، استدلال، حل مسائل، اتخاذ تصمیم، به یادآوری و تمرکز اشاره دارد. در گام بعدی به‌منظور پیدا کردن سرنخ‌هایی معتبر برای پاسخ به سؤالات یادشده، پژوهشگران مورد بحث فرایند ارزیابی بیش از ۱۱۲۰۰۰ بزرگسال شامل شرکت‌کنندگان در مطالعات سلامت پرستاران، سلامت پرستاران II و پیگیری متخصصان سلامت را مد نظر قرار دادند.
دو مطالعه اول به بررسی عوامل خطر مشترک در بیماری‌های مزمن در میان زنان آمریکای شمالی پرداختند. در مقابل، مطالعه دوم به مسائل مشابهی در مورد مردان تمرکز کرده است.
تیم محققان، داده‌های متعددی را از دفعات دفع مدفوع مشارکت‌کنندگان از سال ۲۰۱۲ تا ۲۰۱۳ و ارزیابی‌های شناختی آنها بین سال‌های ۲۰۱۴ تا ۲۰۱۷ و همچنین اطلاعات عینی در خصوص عملکرد شناختی برخی از آنها بین سال‌های ۲۰۱۴ تا ۲۰۱۸ جمع‌آوری کردند.
نتایج این پژوهش نشان داد که افرادی که یک بار در روز اجابت مزاج دارند، نسبت به کسانی که به یبوست مبتلا بودند، عملکرد شناختی ضعیف‌تری دارند؛ به نوعی عملکرد شناختی آنها معادل سه سال پیری ذهنی بیشتر است. به علاوه، کسانی که بیش از دو بار در روز دفع مدفوع داشتند نیز با خطر بالاتری مواجه بودند.
مدیر ارشد علمی انجمن آلزایمر توضیح می‌دهد: با افزایش آگاهی از محور روده- مغز، بیشتر درک می‌کنیم که لازم است به پیشگیری از زوال شناختی، همچون یک استراتژی سیستماتیک و ضروری نگاه کنیم، زیرا مغز با آنچه در جریان خون ما رخ می‌دهد، ارتباطی تنگاتنگ دارد.
حرکات روده و مغز
دکتر ما خاطرنشان کرد که این مطالعه به‌طور خاص برای بررسی رابطه علت و معلولی میان حرکات روده، میکروبیوم روده و سلامت شناختی افراد طراحی نشده و لذا نمی‌توان به‌صورت قطعی در مورد ترتیب دقیق این ارتباط نتیجه‌گیری کرد. با این وجود، محققان به این نتیجه دست یافته‌اند که فرکانس حرکات روده و عملکرد ذهنی شناختی رابطه نزدیکی با میکروبیوم‌های روده شرکت‌کنندگان دارد. بر اساس یک مقاله از کلینیک کلیولند، افرادی که اجابت مزاج محدودی با عملکرد شناختی ضعیف دارند، کاهشی در باکتری‌های سودمند تولیدکننده بوتیرات مشاهده شده است. بوتریک اسید نوعی اسید چرب است که از سد روده حمایت کرده و مانع ورود باکتری‌ها و سایر میکروارگانیسم‌ها به جریان خون می‌شود.
بوتیرات‌ها به عنوان منبع اصلی انرژی برای سلول‌های روده بزرگ، به سلامت دستگاه گوارش کمک می‌کنند. همچنین می‌توان این ترکیبات مغذی را در غذاهای پرفیبر، مکمل‌های فیبر، پری‌بیوتیک‌ها و لبنیات پرچرب (در صورت مصرف متعادل) یافت؛ از جمله کره، پنیر و شیر.
تحقیقات دیگری که در این کنفرانس ارائه شد، دارای یافته‌های مشابهی بودند. در یک مطالعه روی ۱۴۰ بزرگسال میانسال، ارتباط سطوح پایین باکتری‌های حمایت‌کننده سیستم عصبی روده، نظیر بوتیریکیکوکوس و رومینوکوکوس، با سطوح بالای بیومارکرهای بیماری آلزایمر مشاهده شد.
در مجموع به نظر می‌رسد افرادی که حرکات روده‌ای و دفعات دفع کمتری دارند، از تعداد باکتری‌های خوب کمتری برخوردار و در عوض باکتری‌های مضر ناشی از شرایط التهابی بیشتری دارند. اما برای شناسایی دقیق میکروب‌های دخیل و عملکرد آنها، به مطالعات بیشتری نیاز است.
علاوه بر این، شایان ذکر است که رژیم غذایی مناسب نه تنها به تغذیه مغز کمک می‌کند بلکه حرکات روده‌ای سالم را نیز تضمین می‌نماید. مصرف مناسب فیبر، شامل سبزیجات، میوه‌ها، غلات کامل و آجیل، می‌تواند به پیشگیری از یبوست کمک کند. بر اساس توصیه‌های سازمان غذا و داروی آمریکا، کل مصرف فیبر روزانه باید حداقل ۲۵ گرم باشد. همچنین، هیدراته نگه‌داشتن بدن به نرم شدن مدفوع یاری می‌رساند تا تخلیه آن بدون فشار اضافی انجام پذیرد. حداقل چند بار ورزش در هفته و مدیریت استرس نیز کمک شایانی می‌تواند باشد.