اضطراب اختلالی که پیش‌تر به عنوان فوبیای اجتماعی شناخته می‌شد، نوعی اختلال روانی است که بر اساس نظرات متخصصان، به‌طور مشخص ترس شدید و ناتوان‌کننده از قرار گرفتن در موقعیت‌های اجتماعی را نشان می‌دهد. این وضعیت می‌تواند ابعاد مختلف زندگی فرد را تحت تأثیر قرار دهد و حتی بر روی کارهای روزمره نیز تأثیر منفی بگذارد.
افراد مبتلا به این اختلال، از قرارگیری در موقعیت‌های اجتماعی که در آن‌ها مورد توجه و کنکاش دیگران قرار می‌گیرند، هراس دارند. مثلاً ملاقات با ناآشنایان، احساس استرس زیادی هنگام غذا خوردن یا سخنرانی برای جمع از جمله موقعیت‌های چالش‌برانگیز برای آن‌ها محسوب می‌شود. این افراد از اینکه به نحوی رفتار کنند که موجب شرمندگی یا قضاوت منفی دیگران شوند، بسیار نگران هستند.
هرچند که این افراد در بسیاری از موقعیت‌ها ممکن است تا حد زیادی مضطرب شوند، ترس یا اضطراب آن‌ها به یک خطر واقعی که در آن موقعیت وجود دارد، ارتباطی ندارد. اشخاص مبتلا به اختلال اضطراب اجتماعی ممکن است برای فرار از موقعیت‌های ترسناک، از آن‌ها دوری کنند یا با اضطراب و پریشانی آن‌ها را تحمل نمایند. در واقع، تأثیرات منفی این اختلال می‌تواند به‌طور قابل توجهی بر روی عملکرد اجتماعی، تحصیلی یا شغلی آن‌ها اثر بگذارد.
در یک تحقیق مشخص شده است که اضطراب اجتماعی، دومین اختلال اضطرابی رایج در میان بزرگسالان است و تقریباً ۱۵ میلیون نفر در ایالات متحده مبتلا به این اختلال به شمار می‌روند. به‌طور تخمینی حدود ۷ درصد از جمعیت عمومی ایالات متحده، در یک دوره ۱۲ ماهه نوعی اختلال اضطراب اجتماعی را تجربه خواهند کرد. همچنین، برخی از برآوردها نشان می‌دهد که نرخ شیوع مادام‌العمر این اختلال در حدود ۱۳ تا ۱۴ درصد است.
اختلال اضطراب اجتماعی با احساس اضطراب و نگرانی روزمره تفاوت دارد و شامل موانعی است که بر روی روابط، فعالیت‌های روزمره، کار، تحصیل و سایر جنبه‌ها تأثیر می‌گذارد. علائم این اختلال می‌تواند به دو دسته اصلی تقسیم شود، شامل علائم احساسی و رفتاری و علائم جسمی، که از جمله علائم جسمی می‌توان به سرخی، تعریق، لرزش یا لرزش صدا اشاره کرد.
این اختلال در تمامی رده‌های سنی می‌تواند وجود داشته باشد و کودکان نیز ممکن است به شدت از محرک‌های مختلف از جمله صحبت کردن در جمع، خواندن با صدای بلند و ترس از قضاوت دیگران آسیب ببینند. علاوه بر این، ترس از خجالت و گفتگو با ناآشنایان مشکلاتی را برای آن‌ها ایجاد می‌کند.
نقش عوامل محیطی در بروز اختلال اضطراب اجتماعی
سایه محبی، روانشناس اجتماعی در گفتگویی با خبرنگار ایمنا، به بیان علل ابتلای افراد به اختلال اضطراب اجتماعی پرداخت و اعلام کرد: علت مشخصی برای بروز این اختلال وجود ندارد، اما عواملی چون شرایط فیزیکی، ژنتیکی و بیولوژیکی در این خصوص حائز اهمیت هستند.
او ادامه داد: عواملی همچون والدین سخت‌گیر و زندگی در شرایط پر استرس می‌تواند منجر به بروز اختلال اضطراب اجتماعی در افراد شود. به‌عبارتی، محیط اجتماعی و خانوادگی می‌تواند بر پیشرفت این اختلال تأثیرگذار باشد.
این روانشناس اجتماعی اضافه کرد که افراد مبتلا به اختلال اضطراب اجتماعی در مواجهه با موقعیت‌های مختلف اجتماعی، توانایی مدیریت استرس خود را نداشته و انجام فعالیت‌های ساده که برای دیگران مشکلی ندارد، برای آن‌ها بسیار دشوار است. این موضوع در تمام زندگی آن‌ها اثر منفی می‌گذارد.
درگیری ۱۵ تا ۲۵ درصد افراد یک جامعه با اختلال اضطراب اجتماعی
محبی با استناد به تحقیقات صورت‌گرفته، اشاره کرد که بین ۱۵ تا ۲۵ درصد از افراد جامعه با اختلال اضطراب اجتماعی دست و پنجه نرم می‌کنند. افراد مبتلا به این اختلال معمولاً از مراجعه به مکان‌های جدید، مرکز توجه قرار گرفتن، احساس ناتوانی در تعاملات اجتماعی و برقراری ارتباط چشمی رنج می‌برند.
او ادامه داد که در صورتی که فردی در خانواده خود مبتلا به اختلال اضطراب اجتماعی باشد، احتمال بروز این اختلال در خود او نیز وجود دارد. تجربیات منفی از جمله تحقیر، مشاهده مشاجرات خانوادگی و قضاوت‌های منفی می‌تواند به رشد این اختلال کمک کند.
این روانشناس اجتماعی افزود: روش درمان برای هر فرد مبتلا به اختلال روانی می‌تواند بر اساس شرایط فردی و عوامل مختلف متفاوت باشد. اختلال اضطراب اجتماعی نیز با خجالت یا شخصیت درون‌گرا متفاوت است و افراد مبتلا باید مهارت‌های اجتماعی را یاد بگیرند تا بتوانند تعاملات خود را بهبود بخشند و استرس خود را حین مهمانی‌ها یا جمع‌های اجتماعی کاهش دهند.
علائم اضطراب اجتماعی چیست؟
امیر دشتیان، روانشناس و مشاور خانواده به خبرنگار ایمنا گفت که افراد مبتلا به اختلال اضطراب اجتماعی، از مواجهه با موقعیت‌های اجتماعی ترس شدیدی را تجربه می‌کنند. این اختلال درواقع بر کلیه ابعاد زندگی افراد تأثیر منفی دارد و موجب پرهیز آن‌ها از قرارگیری در موقعیت‌های اجتماعی می‌شود.
او افزود که ترس از قضاوت دیگران یکی از احساسات شایع در افراد مبتلا به این اختلال است. برای مثال، فردی که در اجتماع برای ارائه سخنرانی می‌ایستد، ممکن است دچار احساس خجالت و اضطراب شود، ولی این احساسات خود به‌تنهی نمی‌تواند نشانه‌ای از ابتلا به اختلال اضطراب اجتماعی باشد.
روانشناس و مشاور خانواده همچنین تصریح کرد: افرادی که دچار اختلال اضطراب اجتماعی‌اند، معمولاً از فعالیت‌های روزمره، تحصیل، کار و تعامل با دیگران اجتناب می‌کنند و به سمت انزوا پیش می‌روند. آن‌ها در انجام مکالمات با ناآشناها نیز ترسی عمیق را تجربه می‌کنند.
آیا اضطراب اجتماعی قابل درمان است؟
دشتیان ادامه داد: این افراد از اینکه دیگران متوجه ترس یا اضطرابشان شوند، به شدت می‌ترسند و در مواردی ممکن است دچار علائم جسمی نظیر لرزش صدا، تعریق یا حتی سرخ شدن صورت شوند. در مراحل شدید، برخی افراد ممکن است به حملات عصبی دچار شوند.
او همچنین بیان کرد که افراد مبتلا به اختلال اضطراب اجتماعی معمولاً از موقعیت‌هایی که ممکن است در معرض توجه دیگران قرار بگیرند، دوری می‌کنند و به تحلیل‌های منفی پیرامون خودشان بعد از مواجهه با موقعیت‌های اجتماعی می‌پردازند.
روانشناس و مشاور خانواده اشاره کرد که افراد مبتلا در مواجهه با موقعیت‌های اجتماعی ممکن است علائمی نظیر سرگیجه، افت دید، تنش‌های عضلانی، ضربان قلب سریع، دل‌درد، حالت تهوع و حتی استفراغ را تجربه کنند. همچنین آن‌ها در شروع مکالمات، ارتباط چشمی و مشارکت در جمع‌ها به شدت ضعیف هستند.
دشتیان در پایان خاطرنشان کرد که روانشناسان و متخصصان با توجه به وضعیت فرد، رویکردهای مختلفی برای درمان این اختلال به کار می‌برند، که شامل روان‌درمانی، دارودرمانی و استفاده از داروهای ضد اضطراب و ضد افسردگی می‌باشد.
در نهایت، بر اساس نظریات متخصصان، اختلال هراس اجتماعی یا فوبیای اجتماعی نمایانگر نگرانی یا ترس شدید از قضاوت، ارزیابی منفی یا عدم تأیید در شرایط اجتماعی است. افراد مبتلا به این اختلال غالباً نگران رفتار خویش، مرکز توجه بودن و خسته‌کننده یا عجیب به نظر آمدن در جمع‌های اجتماعی هستند. بدین ترتیب، آن‌ها اغلب از حضور در این موقعیت‌ها خودداری کرده و در صورت مواجهه با آن‌ها، دچار استرس بالایی می‌شوند. علیرغم وجود روش‌های درمان مؤثر، تنها حدود ۵ درصد از این افراد به متخصصان مراجعه کرده و باقی‌مانده به زندگی با این مشکل ادامه می‌دهند.