محمد صفریان به تفکیک تغذیه مادر در سه بازه زمانی پیش از بارداری، در حین بارداری و بعد از آن دوران شیردهی پرداخت و افزود: تغذیه قبل از بارداری همچنین به دو گروه تقسیم میشود؛ یک دسته شامل تغذیه‌ای است که می‌تواند به نازایی منجر شود و دسته دیگر تغذیه‌ای که در سلامت جنین تأثیرگذار است.
این دکتر تخصصی علوم تغذیه ادامه داد: عوامل متعددی همچون کمبود مواد معدنی نظیر روی و سلنیوم، کمبود ویتامین‌های A و D و برخی بیماری‌های متابولیک نظیر دیابت، اختلالات چربی خون و فشار خون می‌توانند موجب نازایی شوند و به طور کلی بیش از 25 درصد از دلایل عدم بارداری به این عوامل نسبت داده میشود.
تأثیر تغذیه بر جنسیت جنین به شدت اندک و ناچیز است.
عضو هیئت علمی گروه تغذیه دانشگاه علوم پزشکی مشهد تصریح کرد: از جمله تأثیرات تغذیه مادر بر سلامت جنین، می‌توان به حفظ وزن مناسب مادر قبل از بارداری اشاره کرد؛ زیرا که افزایش یا کاهش وزن می‌تواند تأثیرات منفی بر سلامت جنین داشته باشد. بنابراین مادر باید تغذیه متعادلی داشته و از تمامی گروه‌های غذایی استفاده نماید و بایستی از رژیم‌های خاص و کاهش وزن خودداری کند. همچنین، دیابت مادر باید قبل از بارداری کنترل شده و اختلالات کم‌خونی درمان شود.
وی تأکید کرد که تغذیه مادر پیش از بارداری از اهمیت بالایی برخوردار است و افزود: یکی از ضرورت‌های قبل از بارداری مشاوره تغذیه‌ای است که در آن، تعادل وزن و آزمایشات تغذیه‌ای به منظور شناسایی کمبودهای احتمالی مادر مورد بررسی قرار می‌گیرد. همچنین، آزمایشات ژنتیک از دیگر اقداماتی است که باید پیش از بارداری انجام شود تا از انتقال اختلالات ژنتیکی به جنین جلوگیری شود. دیگر اقداماتی که باید انجام گیرد، مراجعه به متخصصین زنان برای بررسی بیماری‌های عفونی و ویروسی مانند سرخچه است.
صفریان همچنین خاطرنشان کرد که تأثیر تغذیه بر جنسیت جنین بسیار ناچیز است و در بسیاری از مراجع پزشکی تصریح شده که رعایت یک رژیم خاص در زمان اقدام به بارداری تأثیری بر جنسیت جنین ندارد. رژیم‌های غذایی که به تعیین جنسیت نوزاد مربوط می‌شوند، عملاً کلاهبرداری و حقه‌بازی هستند. تعیین جنسیت نوزاد به طور کامل تصادفی بوده و در برخی موارد، تنها کمبودهای جسمی والدین می‌تواند تأثیر بسیار جزئی بر روی جنسیت جنین بگذارد که هنوز تحقیقات در این زمینه به نتایج قطعی نرسیده است.
این عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد اظهار کرد: تغذیه مادر در دوران بارداری تأثیر مستقیمی بر سلامت جسمی و روانی فرزند تا پایان زندگی‌اش دارد. تحقیقات زیادی در این زمینه صورت گرفته که نشان‌دهنده تأثیر شگرف تغذیه مادر در ماه‌های ابتدایی بارداری است. نقش تغذیه مادر در دوران بارداری به اندازه‌ای کلیدی است که می‌تواند بر موفقیت‌های آینده نظیر تحصیلات و ازدواج و بیماری‌های سنین بعدی فرزند تأثیرگذاری داشته باشد.
مکمل‌ها در دوران بارداری باید به تجویز پزشک مصرف شوند.
این دکتر تخصصی علوم تغذیه همچنین ادامه داد: مادر در دوران بارداری باید به مقدار کافی از تمامی گروه‌های غذایی بهره‌مند شود و کیفیت تغذیه او بایستی بالا و عاری از سموم باشد. همچنین، وزن‌گیری مادر در حین بارداری باید کنترل شده و متعادل باشد. علاوه بر مکمل‌های فولات که از سه ماه پیش از بارداری تا انتهای بارداری باید مصرف شود و آهن که از ماه سوم بارداری تجویز میشود، سایر مکمل‌ها در دوران بارداری توصیه نمی‌شوند.
وی با تأکید بر اینکه مکمل‌ها در دوران بارداری باید به تجویز پزشک مصرف شوند، افزود: در مواردی مصرف خودسرانه مکمل‌ها در دوران بارداری می‌تواند عوارض جانبی داشته باشد، به عنوان مثال مصرف امگا 3 بدون تجویز پزشک، ممکن است استعداد چاقی نوزاد را افزایش دهد و یا مصرف ویتامین A توسط مادر می‌تواند منجر به بروز ناهنجاری‌هایی نظیر شکاف کام و لب در نوزاد شود. این مسئله به قدری جدی است که خاطرنشان میشود مادر در سه ماهه اول بارداری باید از مصرف جگر، که منبع غنی ویتامین A است، خودداری کند.
مقادیر کم الکل نیز می‌تواند بر ضریب هوشی نوزاد تأثیرات منفی بگذارد.
صفریان به این نکته اشاره کرد که مصرف الکل نه تنها به سلامت مادر آسیب می‌زند بلکه ضرر فراوانی به نوزاد به بار می‌آورد و الکل می‌تواند تأثیر مستقیمی بر فرآیند تکامل مغزی نوزاد داشته و منجر به عقب‌ماندگی ذهنی شدید در جنین گردد. حتی مقادیر کم الکل نیز تأثیرات منفی بر ضریب هوشی نوزاد خواهد گذاشت. بنابراین، مصرف الکل چه به میزان کم و چه زیاد قبل و در حین بارداری مضر است.
این عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد متذکر شد که تغذیه مادر در دوران بارداری بایستی به گونه‌ای باشد که پس از هفته دوازدهم، هر هفته حدود 300 تا 400 گرم افزایش یابد. در علم تغذیه، هیچ گونه غذایی برای هیچ فردی ممنوع نیست و تنها در صورت بروز حساسیت به یک ماده خاص، مصرف آن منع میشود. همچنین در دوران بارداری باید به توصیه‌ها درباره مضر بودن نوشیدنی‌های گازدار، روغن‌های سوخته و غذاهای سرخ‌کرده توجه شود، اما به طور کلی منع غذایی وجود ندارد و این موارد تنها باید در مصرف محدود شوند.
داروهای بدون مجوز و گیاهی، در زمان بارداری به شدت ممنوع است.
این دکتری تخصصی علوم تغذیه اظهار داشت: سه تا چهار ماه اول بارداری زمان شکل‌گیری ارگان‌های مختلف نوزاد است و مادر در این مدت باید پروتئین کافی را دریافت کند. تنها ماده غذایی که در دوران بارداری مصرف آن دو بار در هفته توصیه شده، ماهی است که اثرات قابل توجهی بر هوش کودک دارد. مصرف ماهی به شکل چرخ شده و ترکیبی از گوشت، پوست و استخوان آن بسیار مطلوب‌تر است.
صفریان تأکید کرد که امگا 3 باید از طریق مصرف ماهی به مادر و جنین برسد و در گذشته به دلیل محتوای بالای امگا 3 در ماهی، این ماده غذایی مورد تأکید بود که در نتیجه باعث تجویز مکمل امگا 3 برای مادران باردار شده بود. اما بر اساس جدیدترین تحقیقات، مصرف مکمل امگا 3 ممکن است موجب ایجاد صفت چاقی در جنین گردد.
وی ادامه داد: مصرف تن ماهی سالم نیز یک بار در هفته یا دو بار در ماه توصیه میشود و برای سلامت مادر و جنین مشکلی ایجاد نمی‌کند. قبلاً به دلیل وجود فلزات سنگین و جیوه در تن ماهی، توصیه به عدم استفاده از آن می‌شد، اما هم‌اکنون گفته میشود مقدار کم این مواد که در یک قوطی تن ماهی وجود دارد، برای تکامل ذهنی نوزاد بسیار مفید است. مصرف میوه‌ها نیز باید به سه تا پنج وعده در روز محدود گردد و میوه‌ها باید پوست کنده و تازه باشند. از دیگر مواد غذایی که به شدت مصرف آن توصیه میشود، گوشت قرمز است.
این دکتری تخصصی علوم تغذیه خاطر نشان کرد: داروهای بدون مجوز و گیاهی در دوران بارداری به شدت منع‌هایی دارند، زیرا نوع و مقدار ماده مؤثره این گیاهان به وضوح مشخص نمی‌باشد. مشورت با افراد غیرمتخصص در زمینه طب سنتی نیز به شدت توصیه نمی‌شود.
صفریان در پایان به این نکته اشاره کرد که در دوران شیردهی و بعد از زایمان، نیازهای تغذیه‌ای مادر تغییر می‌کند و تأثیر تغذیه مادر در این دوران به طور مستقیم بر رشد، تکامل، عملکرد ذهنی و دستگاه گوارش نوزاد مؤثر خواهد بود، بنابراین رعایت اصول تغذیه‌ای، افزایش وزن مناسب و اجتناب از مصرف الکل در این دوران الزامی است.