می توان افزایش نرخ ارز را همان نقطه ضعف اساسی دانست که به استیضاح همتی انجامید. با این حال، به اعتقاد برخی، زوایای پنهانی دیگری در این افزایش وجود دارد و انگیزه اصلی برای تک نرخی کردن ارز، ایجاد یک شوک در بازار و افزایش نرخ ارز به منظور جبران کسری بودجه دولت بوده است. این مفهوم، منتقدانی جدی به همراه دارد.
حسینعلی حاجی دلیگانی، عضو کمیسیون اصل ۹۰ مجلس در خصوص علت بالا رفتن قیمت ارز بیان کرده است: «هدف از افزایش قیمت ارز، به دست آوردن درآمدی برای پر کردن کسری بودجه دولت است. این درآمد از جیب مردم به خزانه کشور هدایت می شود.» این اظهارات در شرایطی مطرح شده است که مخالفان استیضاح همتی با ابراز نگرانی درباره وضعیت بازار ارز مدعی اند که این استیضاح می تواند خود منجر به بالا رفتن تنش ها در بازار ارز گردد. برای بررسی این فرضیه و اثرات استیضاح همتی، به گفتگو با دکتر مهدی پازوکی، اقتصاددان پرداخته است:
هر دولتی که به دنبال بی ثباتی اقتصادی باشد، در حقیقت به سقوط خود رای می دهد
مهدی پازوکی به گفت: «من به شدت ادعای افزایش قیمت ارز به منظور افزایش درآمدهای دولت را رد می کنم. دلیل رد این ادعا کاملاً واضح است؛ با افزایش نرخ ارز، هزینه های دولت بیشتر از درآمدها بالا می رود. بنابراین، زمانی که نرخ ارز افزایش می یابد، هزینه های دولت نیز با روندی صعودی همراه می شود. کاهش ارزش پول ملی به منزله بی ثباتی اقتصادی به شمار می رود. دولت باید در شرایط بحران اقتصادی بسیار هوشیار باشد که ارزش پول ملی خود را به پایین ترین حد ممکن نزول ندهد. درست است که دولت خود عرضه کننده ارز است، اما کالاهای اساسی که این دولت باید تامین کند نیز به تبع افزایش نرخ ارز با قیمت های بالاتری مواجه می شوند. اینگونه نظرها و ایده پردازی ها درباره نرخ ارز را بسیار سطحی می دانم. بدون هیچ تعارفی می گویم که هر دولتی که بخواهد اقتصاد را به بی ثباتی بکشاند، به واقع به سقوط خود نزدیک تر می شود. چنین تصمیماتی از سوی هیچ دولتی اتخاذ نمی شود.»
وی ادامه داد: «گاهی اوقات دولت ها تلاش می کنند با انجام سیاست های اقتصادی درست، تراز تجاری خود را به موازنه برسانند، اما کاهش شدید ارزش پول ملی چه نفعی برای دولت می تواند به همراه داشته باشد؟ نظریه من به نمایندگان مجلس این است که به جای استیضاح آقای همتی، بهتر است وقت خود را بر روی بررسی هزینه های غیرضروری دولت در بودجه متمرکز کنند. یقین داشته باشید که توجه به جزئیات بودجه کشور بسیار سودمندتر از ایده پردازی های عجیبی مانند افزایش قیمت ارز به منظور تامین بودجه خواهد بود. کاهش هزینه های دولت می تواند منجر به پایین آمدن کسری بودجه، کنترل تورم و همچنین حفظ اعتبار پول ملی شود.»
دو سیگنال استیضاح همتی بر بازار
این اقتصاددان در ادامه ابراز داشت: «در سال ۱۴۰۱، بودجه مجلس ۱۶۰۰ میلیارد تومان بود، اما اکنون این مقدار به ۴۶۰۰ میلیارد تومان رسیده است. اگر مجلس به عنوان یک نهاد مهم می خواهد سیگنالی مثبت ارسال کند و خود را به عنوان حامی ثبات اقتصادی معرفی کند، نباید این افزایش بودجه را بپذیرد. استیضاح آقای همتی در شرایط کنونی بسیار خطرناک است و به اعتقاد من، می تواند شرایط اقتصادی را بدتر کند. از منظر یک اقتصاددان، در صورتی که همتی در جلسه استیضاح رأی کافی برای ابقا کسب نکند و برکنار شود، قیمت ارز به طور چشمگیری افزایش خواهد یافت. به واقع، استیضاح همتی، بی ثباتی اقتصادی را تشدید خواهد کرد. در حالی که پس از دکتر ظفرقندی، همتی یکی از مقبول ترین وزرای دولت چهاردهم به شمار می آید. با این تفاسیر، بسیار عجیب است که دومین وزیر کابینه آقای پزشکیان به چنین سرنوشتی دچار می شود.»
وی تصریح کرد: «بررسی وضعیت کنونی میان دولت و مجلس نشان می دهد که مساله بیشتر از بحث ارز است و در اصل نوعی «رو کم کنی» سیاسی را در بر می گیرد. به نظر من این موضوع به شدت سیاسی است. اگر مجلس واقعاً نگران وضعیت اقتصادی بود، شرایط بودجه باید به این شکل نمی بود و همچین بودجه ای هرگز مورد تأیید قرار نمی گرفت. همتی هیچ طرحی برای بالا بردن قیمت ارز جهت تامین بودجه نداشته است، ولی عواقب استیضاح او می تواند با دو سناریو متفاوت بازارها را تحت تأثیر قرار دهد. سناریوی اول این است که نرخ ارز افزایش پیدا کند. اگر همتی به صورت موفقیت آمیز استیضاح و برکنار شود، این موضوع به معنای پیروزی مخالفان دولت چهاردهم و به عبارتی، «دولت سایه» خواهد بود. این وضعیت تأثیرات منفی بر بازار ارز خواهد داشت. اما اگر آقای همتی قادر به قانع کردن مجلس و ابقا در مقام خود شود، این موفقیت به نفع دولت آقای پزشکیان خواهد بود و بازار به واکنشی مثبت پاسخ خواهد داد؛ زیرا این به معنای شکست تندروها خواهد بود. در حال حاضر، تندروها پیشران اصلی افزایش نرخ ارز در اقتصاد ایران هستند. من هم انتقادات زیادی به دولت آقای پزشکیان دارم و از بودجه ایشان شگفت زده ام، اما از ایده های عجیبی مانند آنچه ابتدا ذکر کردم و همچنین ایده استیضاح همتی بسیار انتقاد می کنم.»