ایلنا گزارش می‌دهد:
طبق گزارش خبرنگار ایلنا، یکی از دلایل اصلی رکود کنونی در صنایع حیاتی کشور، مسأله عدم تعادل در تأمین برق و کمبود چند هزار مگاواتی انرژی الکتریکی در شبکه‌های مصرفی خانگی و صنعتی می‌باشد. شدت این کمبود به اندازه‌ای است که برخلاف سال گذشته، که بحران از خردادماه آغاز و به تدوین جدول خاموشی صنایع منجر شد، امسال از ابتدای فروردین شاهد تعطیلی‌های صنایع بوده‌ایم.
صنایع سیمان، جزو نخستین صنایعی بودند که به‌دلیل مصرف زیاد برق، با تعطیلی‌های مکرر مواجه شدند. این بحران به حدی جدی بود که در نیمه اردیبهشت‌ماه گذشته، تولید سیمان کشور به مرز صفر نزدیک شد. این مسأله‌ای بود که چندین مدیر عامل از شرکت‌های بزرگ تولیدکننده سیمان کشور به آن اشاره کردند. سرانجام، در تاریخ ۳۱ اردیبهشت، الوندیان، دبیر انجمن سیمان، پس از افزایش شدید قیمت‌ها و چند برابر شدن قیمت سیمان در بازار، اعلام کرد که «محدودیت برق ۹۰ درصد از صنایع تولیدکننده سیمان و محصولات مشابه مرتفع گردید»!
کاهش بحران کمبود برق برای صنایع کلیدی سیمان – که در کنار فولاد از مهم‌ترین صنایع هستند و افزایش قیمت آنها به‌طور مستقیم به افزایش تورم منجر می‌شود – در اوایل خردادماه به‌طور جزیی محسوس بود، اما آنچه که به‌عنوان شک و تردید از سوی برخی تولیدکنندگان و صنایع حیاتی مطرح شد، ناترازی در سایر صنایع بوده است؛ به‌نظر می‌رسد که تأمین برق برای صنایع کلیدی دیگر مانند فولاد، تولید ورق، پتروشیمی‌ها و معادن و کک‌سازی‌ها، همگی قربانی تأمین انرژی لازم برای تولید سیمان شده‌اند.
در این زمینه، اولین گروهی که از قطعی‌های گاه‌به‌گاه برق و ناترازی‌های پایدار در تأمین انرژی آسیب می‌بینند، کارگران هستند. آسیب جدی اول، کاهش ساعات کار، توقف اضافه‌کاری و پاداش‌های تولیدی است؛ زیرا قطع برق تولیدات را کاهش می‌دهد اما آسیب جدی‌تر می‌تواند تعطیلی برخی خطوط تولید و ارسال کارگران به بیمه بیکاری باشد.
در این راستا، به‌سراغ برخی کارگران در کارخانجات مختلف رفتیم. یک کارگر اخراجی از کارخانه فولاد می‌گوید: ما همیشه با مشکل تأمین مواد اولیه مواجه بودیم، اما از ماه اردیبهشت به‌دلیل قطع مداوم برق، این مشکل تشدید شد. به همین علت حدود پنجاه کارگر در واحد ما بیکار شدند….
همچنین سیدعلی موسوی (از پرسنل گروه ملی فولاد در اهواز و فعال کارگری) نیز این معضل را به‌عنوان چالش اساسی تولیدکنندگان فولادی در استان خوزستان معرفی کرده و اظهار داشت: در بسیاری از کارخانجات فولادی و مشتقات آن، شاهد فعالیت با حداقل ظرفیت هستیم. به‌عنوان مثال، فولاد خوزستان و گروه ملی فولاد در اهواز هر کدام دارای هفت کوره و هفت خط تولید هستند که از این تعداد هر کدام فقط یک خط تولیدی فعال دارند. این شرایط از دو هفته پیش آغاز شده است.
وی در ادامه عنوان کرد: برخی کارخانه‌های ورق‌سازی و تولید سایر محصولات فولادی نیز در اطراف خود داریم که یا گاه تعطیل هستند یا به‌خاطر مشکل کمبود برق با حداقل ظرفیت فعالیت می‌کنند. البته در تأمین مواد اولیه‌ای که باید از ما تأمین کنند نیز مشکلاتی وجود دارد.
رضا عرب احمدی (عضو هیات مدیره کانون شوراهای اسلامی کار استان سمنان) نیز در این زمینه توضیح داد: در هفته‌های اخیر فشار ناشی از کمبود برق بر تولیدکنندگان سیمان کاهش یافته و اولویت وزارت نیرو تأمین برق صنایع پرمصرف مانند سیمان شده است. بنابراین، صنایع دیگری مانند صنایع معدنی کشور چندان با تنش ناشی از قطع تولید از این ناحیه مواجه نیستند.
وی افزود: تولید سیمان به سطحی رسید که قیمت آن به‌طور ناگهانی به ده برابر افزایش یافت و به همین دلیل اقدام‌های فوری انجام شد. البته در استان سمنان ما در تولید فروسیلیس با مشکلات جدی روبرو هستیم، چون واحدهای تولیدکننده با حداقل ظرفیت در حال فعالیت هستند و روزانه ۵ ساعت برق ندارند. البته در شب‌ها برق در استان سمنان به‌طور کامل برای همه صنایع وصل است. برخی تولیدکنندگان لوله‌های نورد فقط شب‌ها تولید می‌کنند و در شیفت روز فعالیتی ندارند. در حال حاضر، سیمانی‌ها به شبکه تولید بازگشته‌اند. در برخی از کارخانجات استان، شیفت کاری کارگران و در نتیجه دستمزد ماهانه آنها کاهش یافته است.
محمد محسنی (عضو شورای اسلامی کار کارخانه سیمان دماوند) اما می‌گوید هنوز وضعیت سیمان‌سازان بهبود نیافته است. وی بیان می‌کند: در هفته‌های اخیر شدت قطعی برق در واحدهای سیمانی کمتر شده، اما هنوز وضعیت تولید نگران‌کننده است. در حال حاضر، قیمت سیمان در بازار سیاه به پاکتی ۵۰۰ هزار تومان رسیده و این وضعیت به‌طرز چشمگیری بر حال و روز هم تولیدکنندگان و هم کارگران تاثیر گذاشته است. مقصر اصلی در این وضعیت دولتی‌ها هستند که باید به مسئله رسیدگی می‌کردند.
طرف کارفرما نیز در این وضعیت با مشکلات جدی مواجه شده است. علی اصغر آهنی‌ها (عضو اتاق بازرگانی و نماینده کارفرمایان در شورای عالی کار) در ارتباط با تازه‌ترین مذاکرات دولت و بخش خصوصی در زمینه تولید اقلام ضروری صنعتی در شرایط ناترازی برق گفت: سیمان و فولاد اصلی‌ترین صنایع کشور هستند که در نرخ تورم تولیدکننده و مصرف‌کننده تأثیر زیادی دارند و جزء صنایع حیاتی به شمار می‌آیند. این دو صنعت همزمان بیشترین میزان برق را نیز مصرف می‌کنند و نمی‌توان میان یکی از این دو گزینه انتخاب کرد. ساختمان‌های ما نمی‌توانند در یه زمان با کمبود بحران بتن مواجه باشند و سپس به‌طور ناگهانی با کمبود تأمین میلگرد و تیرآهن و داربست دچار شوند.
وی افزود: کمبود در هر یک از این صنایع به‌سرعت نارضایتی و تورم شدید را به همراه خواهد داشت. ناترازی برق ما ریشه در گذشته دارد اما ما اقداماتی داریم که می‌توانیم سریع‌تر از آنچه برخی تصور می‌کنند مشکلات را حل کنیم. ممکن است برخی تا دیروز این مسائل را جدی نمی‌گرفتند اما ما با انبوهی از مزارع قانونی و غیرقانونی بیت‌کوین در کشور مواجه هستیم که اجازه نمی‌دهد برق به صنایع کلیدی برسد و ما را در بحران قرار داده‌اند. سخنان اخیر وزیر نیرو درباره برخورد با مزارع بیت‌کوین و تولید رمز ارز هنوز در سطح نظری است و با تولیدکنندگان عمده این بخش که بخش زیادی از برق صنایع را مصرف می‌کنند، هیچ اقدامی صورت نگرفته است.
این فعال کارفرمایی ادامه داد: ما بارها تلاش کرده‌ایم به کنسرسیوم‌هایی برای مشارکت در تولید برق به‌عنوان بخش خصوصی بپیوندیم. اما شرط این امر این است که وزارت نیرو نیز همانند سایر وزارتخانه‌ها برای تضمین قرارداد یک بانک عامل معرفی کند تا ما با اتکا به آن سرمایه‌گذاری خود را پیش ببریم و مطمئن شویم اگر روزی پرداختی انجام نشد، مبالغ سرمایه‌گذاری ما حفظ خواهد شد؛ با این حال، وزارت نیرو هیچ تضمینی در این زمینه نمی‌دهد و هیچ بانک عاملی به‌عنوان بانک تخصصی به بخش خصوصی معرفی نمی‌کند.
وی افزود: با اشاره به چالش‌های تولید برق خورشیدی و بادی در کشور گفت: بخش خصوصی آمادگی خود را برای فعالیت در این حوزه اعلام کرده اما دولت هیچ اقدام موثری برای تسهیل اخذ مجوزهای لازم برای این بخش انجام نمی‌دهد. باید به‌خاطر داشت که صنایع فولاد و سیمان به شدت وابسته به نیروی انسانی هستند و شاغلان و کارگران بسیاری از این صنایع تأمین معاش می‌کنند و تعطیلی آنها آسیب استراتژیکی به کل کشور، بخش خصوصی و کارگران وارد خواهد کرد. دولت باید اقداماتی انقلابی انجام دهد و صنعت برق را به وضعیت اقتصادی برساند. نیروگاه‌های کوچک‌مقیاس ما باید دوباره احیا شوند. ما نیاز به قراردادهای بلندمدت با ضمانت میان تولیدکنندگان و وزارت نیرو داریم تا اگر وزارت نیرو به تعهدات خود عمل نکرد، تولیدکنندگان به فعالیت ادامه دهند و خسارات یک‌طرفه متحمل نشوند. در شرایط فعلی، هم راندمان و بهره‌وری تولید کاهش یافته و هم توازن درآمد-هزینه تولیدکنندگان سیمان و فولاد برقرار نیست و کار در معرض توقف قرار دارد و حقوق کارگران به‌دلیل کاهش تولید کاهش یافته است؛ و در بسیاری از واحدهای اقتصادی خبری از پرداخت پاداش تولید یا اضافه‌کار نیست.
مجوز تولید برق به تولیدکنندگان سیمان و فولاد داده شود
اکبر شوکت (دبیر اجرایی خانه کارگر قم و رئیس کانون انجمن‌های صنفی کارگران ساختمانی) در این راستا تصریح نمود: استان قم در تولید مسکن ملی در کشور مقام اول را داراست و ۷۰ هزار واحد در حال ساخت در این استان وجود دارد. این حجم بسیار بالا به‌طور طبیعی نیاز بالایی به مصرف فولاد، سیمان و بتن دارد که در شرایط ناترازی فصل گرم و کمبود برق، منجر به رکود شدید در تولید شده است.
وی ادامه داد: ما بتن آماده را با قیمت ۱ میلیون و ۹۰۰ هزار تومان می‌خریم و هم‌اکنون تمامی پیمانکاران به‌دلیل افزایش قیمت سیمان، قراردادهای قبلی را لغو کرده و قیمت را تا ۲ میلیون و ۹۰۰ هزار تومان در هر متر مکعب بتن افزایش داده‌اند. بلوک‌های سیمانی که برای دیوارچینی استفاده می‌شود، ۱۵ در ۵۰، بیش از ۷۰ درصد افزایش قیمت داشته است. ساخت و سازهای کوچک‌مقیاس نیز به‌دلیل اسیر شدن در بازار سیاه، تا ۱ میلیون تومان برای یک پاکت سیمان هزینه می‌کنند. این وضعیت به رکود شدید ساخت و ساز منجر شده است؛ چرا که تنها در تولید بزرگ‌مقیاس است که می‌توان حداقل ۵۰ تن سیمان از بورس خریداری کرده و قیمت مناسب را از کارخانه بدون واسطه دریافت کرد که کار آسانی نیست.
شوکت ادامه داد: دسترسی همگان به کد بورسی وجود ندارد و با توجه به این‌که هزینه کرایه چند کامیون سیمان نیز به شدت افزایش یافته است، این راه نیز برای مصرف‌کنندگان سیمان، مقرون به صرفه نیست. در چنین شرایطی، دولتمردان ناگزیر فشار ناشی از کمبود برق را بر صنایع دیگری به جز سیمان وارد کردند که موجب تقسیم بی‌برقی در شهرک‌های صنعتی شد و در عین حال قیمت سیمان نیز کاهش نیافته است! تولیدکنندگان سیمان تازه دارند هزینه‌هایی که در زمان قطعی برق متحمل شده‌اند را جبران می‌کنند، زیرا قطع تولید دائمی سیمان خود مشکلات جانبی بسیاری به دنبال دارد.
این فعال کارگری تاکید کرد: ضروری است که دولت اقداماتی انجام دهد تا برق تولیدکنندگان سیمان و فولاد قطع نشود و میان هیچ‌یک از صنایع حیاتی انتخابی صورت نگیرد. بسیاری از کارخانه‌های سیمان خود دارای ژنراتور برق هستند، اما وزارت نفت و وزارت نیرو همکاری و مجوزهای لازم را صادر نمی‌کنند. وزارت نفت و شرکت ملی فراورده‌ها باید مجوزهای لازم برای تخصیص سوخت و گازوئیل برای تولید برق محلی را به کارخانه‌های تولیدکننده سیمان که دارای ژنراتور هستند، صادر نمایند و مانع از تخصیص سوخت به آنها نشوند و در واقع خود وزارت نیرو باید با قیمت مناسبی به آنها سوخت ارائه کند. این موضوع برای کارخانه‌های فولاد کشور نیز صادق است! روند کنونی به احتمال زیاد به بیکاری تعداد زیادی از کارگران در کارخانجات فولاد، سیمان، خودرو و میلگردسازی منجر خواهد شد و این موج بحران بیکاری به کارگاه‌های ساختمانی و… نیز سرایت خواهد کرد؛ باید جلوی آن را گرفت. ما نیاز به یک تدبیر جدی داریم تا از این بحران مقطعی عبور نماییم!
گزارش: رضا اسدآبادی
/