ایسنا/فارس سیدعلی مدنی‌زاده، یک استادیار دانشگاه پیام‌نور فارس و تحلیلگر اقتصادی، در تحلیل شرایط کنونی کشور به بیان ویژگی‌های ضروری برای وزیر اقتصاد پرداخت و او را فردی با “توان علمی برجسته” و “رویکرد اصلاح‌طلبانه شجاع” توصیف کرد و از وی به عنوان “بذر تحول اقتصادی” یاد کرد که برای تحقق شکوفایی اقتصادی، به حمایت رسانه‌ای، گفتمان‌سازی و تعامل مؤثر با نخبگان نیاز دارد.
در گفت‌وگویی با خبرنگار ایسنا، محمدحسین فتحه به ویژگی‌های ضروری وزیر اقتصاد در این دوران اشاره کرد و گفت: در حالی که ویژگی‌های لازم برای وزیر اقتصاد بسته به دوران‌های متفاوت ممکن است تغییر کند، اما به طور کلی و در شرایط ایده‌آل، این ویژگی‌ها را می‌توان در شش مورد اصلی خلاصه کرد که شامل تحصیلات مرتبط با زمینه اقتصادی (مدرک تحصیلی در رشته‌های مرتبط مانند اقتصاد، مدیریت، مالی یا برنامه‌ریزی)، آشنایی دقیق با نظریه‌ها و سیاست‌های اقتصادی مدرن و بومی، تجربه مدیریتی و اجرایی، قابلیت تعامل با سایر نهادهای دولتی (برقراری ارتباط مؤثر با دولت، مجلس، بانک مرکزی و بخش خصوصی و همچنین مهارت در مذاکره با نهادهای بین‌المللی مانند صندوق بین‌المللی پول، بانک جهانی و FATF)، درک عمیق از مشکلات ساختاری اقتصاد ایران (شامل تورم، بیکاری، تحریم‌ها، وابستگی به نفت، فساد و کسری بودجه) و روحیه اصلاح‌طلبی و شجاعت در تصمیم‌گیری (اجرای اصلاحات اقتصادی بلندمدت حتی در شرایط دشوار و استقلال در تصمیم‌گیری علمی بدون وابستگی به سیاست‌های افراطی) است.
جوانی و نخبگی؛ فرصت یا چالش؟
فتحته به ترکیب جوانی و نخبگی در شخصیت سیدعلی مدنی‌زاده اشاره کرده و گفت: این ویژگی در شرایط خاص فعلی ایران می‌تواند هم فرصتی برای پیشرفت ایجاد کند و هم چالش‌هایی به همراه داشته باشد.
وی توضیح داد: نخستین مزیت این ترکیب، دیدگاه نوآورانه و غیرسنتی است، زیرا جوانان و نخبگان معمولاً وابستگی به ساختارهای بروکراتیک ندارند و قادر به اتخاذ تصمیمات جسورانه‌تر هستند. دومین مزیت، تسلط به فناوری‌های نوین همچون داده‌کاوی، هوش مصنوعی، بلاک‌چین و علم رفتارشناسی اقتصادی است که در سیاست‌گذاری مدرن اقتصادی بسیار حیاتی می‌باشد. مزیت سوم شامل اجتناب از محافظه‌کاری مزمن است؛ چرا که نخبگان جوان تمایل دارند به نتایج علمی و بلندمدت توجه بیشتری کنند. چهارمین مزیت، برقراری ارتباط بهتر با بدنه نخبگان، استارتاپ‌ها و شرکت‌های دانش‌بنیان است.
این استاد دانشگاه سپس هشدار داد: این ترکیب به‌ویژه به لحاظ جوانی با چالش‌های مانند کم‌تجربگی در دنیای قدرت و سیستم بروکراتیک رو به رو خواهد شد. اقتصاد ایران صرفاً با علم پیش نمی‌رود، بلکه درگیر روابط قدرت و لابی‌های پنهان است که ممکن است بر جوانان نخبه فشار وارد کند.
فتحته تأکید کرد: در صورتی که جوان نخباهی مثل مدنی‌زاده بدون پشتیبانی سیاسی قوی وارد عرصه شود، احتمال حذف سریع یا مجبور شدن به سازش او افزایش پیدا می‌کند.
وی ادامه داد: در این شرایط، حمایت مؤثر دولت و اعتماد منطقی مجلس می‌تواند مسیر چالش‌برانگیز پیش روی این وزیر جوان را هموار سازد. در نهایت، ترکیب “جوانی + نخبگی” مدنی‌زاده می‌تواند فرصتی طلایی برای اصلاحات ساختاری و علمی در اتخاذ تصمیمات باشد، به شرط این که او اختیار واقعی برای عمل داشته باشد، تحت فشارهای سیاسی قرار نگیرد و با تیمی حرفه‌ای و مستقل همکاری کند. همچنین امیدوارم او در انتخاب اعضای تیم مدیریتی خود به جوانان نخبه، حتی بیشتر از سایر وزرا، اعتماد کند.
توانایی علمی و اجرایی؛ از شیکاگو تا اقتصاد ایران
فتحته در پاسخ به این سؤال که آیا مدنی‌زاده توان علمی و مدیریتی لازم برای پیشبرد اصلاحات اقتصادی را دارد، بیان کرد: از نظر علمی و تحقیقاتی، مدنی‌زاده با برخورداری از تحصیلات بین‌المللی (دکتری از شیکاگو) و تخصص در سیاست‌های مالی و پولی، شرایط بسیار مناسبی دارد.
وی ادامه داد: از نظر مدیریت و اجرا، او فرصتی عالی برای تبدیل نظریه به عمل در اختیار دارد؛ اما این موفقیت نیازمند الزامات اولیه‌ای است از جمله اختیار و استقلال در بانک مرکزی، قدرت نظارت بانکی، اصلاحات بودجه‌ای و پشتیبانی سیاسی و اجرایی برای اعمال اصلاحات سخت‌افزاری.
فتحته تصریح کرد: توان علمی و مدیریتی مدنی‌زاده برای مقابله با چالش‌هایی همانند تورم، نقدینگی و اصلاحات ساختاری، بسیار قوی است؛ اما موفقیت در عرصه عمل نیازمند هماهنگی نهادهای اجرایی و حمایت از گفتمان اصلاحی می‌باشد.
نسل جدید تحول‌آفرین نیاز به اختیار و حمایت دارد
فتحته با تأکید بر اهمیت بهره‌گیری از نسل جدید مدیران اقتصادی، اعلام کرد: مدنی‌زاده به واسطه ویژگی‌های علمی، فکری و نسلی خود، نماد یک نسل نوین از مدیران تحول‌خواه به شمار می‌آید.
او بیان کرد: این تحول وقتی به نتیجه خواهد رسید که اختیار تصمیم‌گیری و اجرا به او داده شود و از حمایت رسانه‌ای، نخبگانی و مردمی لازم برخوردار باشد. امیدوارم در این مقطع حساس، فشارهای سیاسی کمتری بر او وارد شود تا بتواند برنامه‌های اقتصادی‌اش را به صورت مؤثر به اجرا درآورد.
فتحته افزود: مدنی‌زاده همانند یک بذر تحول است که برای شکوفایی به “حمایت خاکی” (بدون انتظار برای مقام و مسئولیت)، “آفتاب اختیار” و “آبیاری سیاسی” نیاز دارد.
سازوکار ارتباط با نخبگان؛ کلید سرمایه اجتماعی دولت
وی در پاسخ به این سؤال که وزیر پیشنهادی اقتصاد چگونه می‌تواند تعامل مؤثرتری با نخبگان داشته باشد، گفت: برقراری ارتباط مؤثر با جامعه دانشگاهی یکی از عوامل کلیدی در پیشبرد سیاست‌های بلندمدت و اصلاحات ساختاری است. این ارتباط علاوه بر تقویت مشروعیت علمی سیاست‌ها، بستری برای جلب حمایت رسانه‌ای و اجتماعی از دولت خواهد بود.
فتحته افزود: اگر مدنی‌زاده سازوکاری سازمان‌یافته برای تعامل با دانشگاهیان ایجاد کند، نه‌تنها از ظرفیت علمی کشور بهره‌مند خواهد شد، بلکه به سیاست‌گذاری مبتنی بر عقل جمعی، شفافیت علمی و مشارکت نخبگان نیز بیش از پیش معنا خواهد بخشید. این تعامل می‌تواند یک پشتوانه فکری برای اصلاحات اقتصادی و یک سرمایه اجتماعی برای دولت به همراه داشته باشد.
این استادیار دانشگاه پیام‌نور فارس در پایان گفت: من از وزیر پیشنهادی جوان‌تر هستم و کاملاً دغدغه‌ها و آرزوهای جوانانی را که به آبادانی این سرزمین امیدوارند درک می‌کنم. از خداوند متعال برای این جوان نخبه که امید بسیاری از جوانان به اوست، آرزوی موفقیت دارم و امیدوارم بتواند بذر امید کاشته‌شده توسط دولت جناب آقای دکتر پزشکیان را به درختی تنومند تبدیل کند.