بر اساس آمار رسمی ارائه‌شده توسط وزارت نیرو، نیروگاه‌های ایران در سال ۱۴۰۲ تقریباً ۹۰ میلیارد مترمکعب سوخت معادل مصرف کردند که شامل ۷۴ میلیارد مترمکعب گاز طبیعی، ۱۰ میلیارد لیتر گازوئیل و ۶ میلیارد لیتر مازوت است. این آمار گویای وابستگی شدید نیروگاه‌ها به گاز طبیعی برای تولید برق است.
با توجه به افزایش سالانه تولید و مصرف برق و رشد ۲.۲ درصدی تولید برق در نیروگاه‌ها در سال جاری، باید انتظار می‌رفت که مصرف گاز نیز به همین میزان افزایش یابد؛ اما در عمل، میزان گاز تحویلی به نیروگاه‌ها طی ۹ ماه نخست سال، با کاهش ۷ درصدی روبهرو شد که مشکلات زیادی برای نیروگاه‌ها به‌وجود آورد.
ناصر اسکندری، سرپرست معاونت راهبری تولید شرکت برق حرارتی در این زمینه اظهار داشت: “نیروگاه‌های حرارتی کشور مجموعاً بیش از ۵ میلیارد مترمکعب گاز کمتری نسبت به سال‌های قبل دریافت کرده‌اند. با اینکه شرکت پخش و پالایش کشور برای جبران این کمبود سعی کرد بخشی از نیاز را از طریق سوخت مایع تأمین کند، اما مخازن نیروگاهی به‌طور کامل پر نشده‌اند.”
کسری ارائه گاز به نیروگاه‌ها عمدتاً مربوط به نیمه اول سال جاری است؛ در حالی که معمولاً در این زمان ذخایر سوخت مایع برای زمستان به‌طور حداکثری پر می‌شد، امسال در تابستان، علاوه بر ارائه ناکافی سوخت مایع، بخشی از ذخایر سوخت مایع نیز در همان فصل گرم مصرف شد.
زمانی که گاز طبیعی به مقدار کافی به نیروگاه‌ها نرسد، آن‌ها ناچار به استفاده از سوخت مایع برای تولید برق می‌شوند. به همین دلیل، کاهش تحویل گاز طبیعی، مصرف سوخت مایع را به شدت افزایش داده و بر اساس آمار وزارت نیرو، استفاده از سوخت مایع در نیروگاه‌ها نسبت به سال گذشته حدود ۷۰ درصد بیشتر شده است.
طبق آمار وزیر نفت، در چهار ماه اول عمر دولت چهاردهم، بیش از ۲.۲ میلیارد لیتر سوخت مایع بیشتر نسبت به سال گذشته به نیروگاه‌ها ارائه شده است که نشان‌دهنده افزایش حدود ۵۰ درصدی تحویل سوخت مایع به آن‌ها است.
با این حال، افزایش ۵۰ درصدی تحویل سوخت مایع نتوانسته است این کمبود را جبران کند. باوجود تلاش‌های شرکت پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی برای افزایش تحویل سوخت مایع در پاییز، این تدابیر پاسخگوی نیاز فزاینده نیروگاه‌ها تحت شرایط کاهش ۷ درصدی گاز تحویلی نبوده است. این موضوع باعث شد تا برداشت از ذخایر سوخت مایع افزایش یابد و اکنون ذخایر موجود تقریباً به نصف ذخایر در زمان مشابه سال گذشته رسیده است.
این وضعیت به‌ویژه در شمال کشور مشکلات جدی‌تری به بار آورده است؛ به‌طوری که مخازن برخی از نیروگاه‌ها در این منطقه خالی شده و برخی واحدهای نیروگاهی با ظرفیت ۸۵۰۰ مگاوات به خاطر کمبود سوخت از مدار تولید خارج شده‌اند. این واقعه فشار زیادی به شبکه برق کشور وارد کرده و تأمین پایدار برق با چالش‌هایی جدی روبهرو شده است.
باوجود این چالش‌ها، وزارت نیرو سعی کرده با راه‌اندازی واحدهای جدید و استفاده از نیروگاه‌های با راندمان بالا، انرژی بیشتری را با کمترین سوخت مصرفی به شبکه برق تحویل دهد. به‌طوری که از ابتدای سال، راندمان میانگین نیروگاه‌ها به ۳۹.۵۲ درصد افزایش یافته است.
همچنین تلاش شده تا کاهش گازرسانی به نیروگاه‌ها در نیمه اول سال، که به دلیل تأخیر در تعمیرات پالایشگاه‌ها و سکوی‌های گازی طی دو ماه اول پاییز ادامه داشته، در آذرماه جبران شود.
بررسی‌های شرکت ملی گاز ایران نشان می‌دهد که اخیراً، گازرسانی به نیروگاه‌ها به ۱۱۰ میلیون مترمکعب در روز افزایش یافته است.
سعید توکلی، مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران در این رابطه معتقد است: “تحویل بیش از ۱۱۰ میلیون مترمکعب گاز به نیروگاه‌ها در اوج مصرف بی‌سابقه به ثبت رسیده؛ درحالی که مقدار مصرف گاز بخشی خانگی و تجاری در تاریخ ۲۶ آذر امسال برابر با مصرف ۸ اسفند سال گذشته بوده است.”
بنابراین می‌توان نتیجه گرفت که اصلی‌ترین دلیل چالش‌های موجود در نیروگاه‌های کشور، کاهش ۷ درصدی تحویل گاز به آن‌ها از ابتدای سال جاری است و با توجه به اینکه بالای ۸۰ درصد مصرف نیروگاه‌ها به گاز طبیعی وابسته است، افزایش ۵۰ درصدی سوخت مایع نیز نتوانسته نیاز آن‌ها را تأمین کند.
در حال حاضر برای تولید ۴۵ تا ۵۰ هزار مگاوات برق مورد نیاز مصرف‌های زمستانی، نیروگاه‌ها به تأمین ۲۳۰ میلیون مترمکعب سوخت معادل نیاز دارند. با وجود افزایش گازرسانی به ۱۱۰ میلیون مترمکعب در روزهای اخیر، همچنان حدود ۱۲۰ میلیون لیتر سوخت مایع باید در نیروگاه‌ها مصرف شود، که این افزایش نیز نتوانسته تمام نیاز سوخت نیروگاه‌ها را برطرف کند.
بررسی‌ها نشان می‌دهد که تأمین سوخت مورد نیاز نیروگاه‌ها در حال حاضر بین ۲۰۰ تا ۲۱۰ میلیون مترمکعب در روز بوده و هنوز معادل ۲۰ تا ۳۰ میلیون مترمکعب سوخت کمتری برای تولید پایدار برق وجود دارد.
در این شرایط، همکاری و همراهی مشترکان برق و گاز، به‌ویژه مصرف‌کنندگان خانگی و صرفه‌جویی در مصرف انرژی از اهمیت بالاتری برخوردار است. چرا که با کاهش ۱۰ درصدی مصرف گاز و برق در بخش خانگی، امکان تحویل بیشتر گاز به نیروگاه‌ها و تأمین برق پایدار برای دیگر بخش‌ها فراهم خواهد شد.
پویش ملی “دو درجه کمتر” نیز به همین منظور برای عبور از شرایط فعلی کمبود سوخت و عدم تعادل گاز طراحی شده است. اگر هر فرد ایرانی در محل زندگی و کار خود، دمای محیط را دو درجه کاهش دهد، قطعی‌های برق سریع‌تر به پایان خواهد رسید و در صورتی که با آغاز زمستان دما سردتر شود، نگرانی از بابت پایداری گازرسانی و برق‌رسانی وجود نخواهد داشت.
همچنین، محسن ذبیحی، معاون هماهنگی توزیع شرکت توانیر از امکان برطرف شدن قطعی‌های برق خانگی و صنعتی تا دو هفته آینده خبر داد و گفت: “این برنامه (قطعی برنامه‌ریزی‌شده برق) تا پایان سال ادامه نخواهد داشت و با تأمین کامل سوخت معادل نیروگاهی، پس از بازگشت شرایط به حالت عادی که ممکن است طی ۱۰ روز تا دو هفته آینده اتفاق بیفتد، اجرا نخواهد شد.”