واژه «خوش گلدین» یا به عبارتی خوش آمدی به زبان آذری در دو موقعیت مختلف مورد استفاده قرار می گیرد؛ یکی هنگامی که نقی معمولی در سریال «پایتخت» این عبارت را به کار می برد و به معنای خداحافظی تلقی می شود و دیگر زمانی که به معنای واقعی استقبال و خوش آمدگویی مد نظر قرار می گیرد. پس از موفقیت پایتخت، برخی به مدیران فعلی صداوسیما به طعنه گفتند: این یعنی ایده شما و خودتان خوش آمدید!
نقی معمولی به صورت غیرمستقیم این جمله را به دیگران القا کرد. با این حال، به نظر می رسد بیان این موضوع با لحن ملایم تر و متواضع تر به شکل «به تماشای واقعیت تلویزیون خوش آمدید» مناسب تر باشد؛ مدیران تحول طلب صداوسیما اکنون بیش از هر چیز به بررسی عواملی که باعث موفقیت «پایتخت» شده نیاز دارند تا بتوانند رویکرد خود را بهینه سازند. البته در صورتی که مایل باشند.
فصل هفتم سریال «پایتخت»، پس از چهار سال وقفه، از چهارم فروردین ۱۴۰۴ تا بیست وهفتم همان ماه، در ۲۲ قسمت از شبکه تلویزیونی پخش شد و با استقبال بسیار زیادی از سوی بینندگان روبرو گردید. آخرین قسمت این مجموعه با حضور هنرمندان و جمعی از علاقه مندان در مرکز همایش های برج میلاد به روی پرده رفت و موجی از استقبال را برانگیخت.
این تنها سالن همایش ها نبوده بلکه فضای باز برج میلاد نیز مملو از افرادی بود که به دنبال تماشای قسمت پایانی «پایتخت ۷» گرد هم آمده بودند. درخواست های مکرر برای ادامه ساخت این مجموعه و ابراز نارضایتی از خاتمه آن، خود گواهی بر محبوبیت بالای این سریال در بین اقشار مختلف جامعه می باشد.
آمار فوق العاده بینندگان
سریال «پایتخت» با جذب بیش از ۷۳ درصد از بینندگان تلویزیونی، توانست عنوان پربیننده ترین برنامه صدا و سیما در ایام نوروز را کسب کند. قبل از پخش قسمت پایانی، بیش از ۵۲ میلیون کاربر از طریق تلوبیون و دیگر پلتفرم های اینترنتی، این سریال را دنبال کرده بودند. این موفقیت به اوج خود در بستر نمایش آنلاین رسید؛ جایی که «پایتخت ۷» با ثبت یک رکورد بی نظیر ۱.۸۵ میلیارد دقیقه تماشا در تلوبیون، به موفقیتی تاریخی دست یافت.
بازگشت «پایتخت» و پیام شفافی به مدیران
در سال های اخیر، به جز تعداد معدودی از نمونه ها همچون سریال «سرزمین مادری»، و تعدادی بازگشت نسبتاً موفق مانند «نون خ»، «زیرخاکی» و اندکی «طوبی»، دستاورد چشم گیری در عرصه سریال سازی تلویزیونی مشاهده نشده است. در بیشتر مواقع، تلویزیون به چالش جدی کاهش مخاطب و کاهش محسوس استقبال عمومی برخورد کرده است؛ موضوعی که به دفعات از سوی رسانه ها مورد تأکید قرار گرفته و هشدارهایی نیز در این خصوص صادر شده است.
مدیران سطح بالای سازمان صدا و سیما نیز به طور مکرر از تحولی نزدیک سخن گفته اند؛ تحولی که هنوز اثرات آن به وضوح در حوزه فیلم سازی قابل مشاهده نمی باشد.
در سال ۱۴۰۳، با آغاز رسمی پخش سریال «پایتخت» و شایعات مبنی بر احتمال بازگشت مهران مدیری به عرصه سریال سازی، همراه با بعضی تغییرات مدیریتی و تدوین برنامه های جدید، پیامی روشن به منتقدان و اهالی رسانه ارسال گردید: مدیران سازمان احتمالاً هم اکنون به این آگاهی رسیده اند که نیازی به «اختراع دوباره چرخ» وجود ندارد.
این تأکید بر رکوردشکنی و موفقیت های حاصل از چهارم فروردین ماه و همزمان با پخش «پایتخت» در عرصه سریال سازی تلویزیونی، ممکن است آغاز یک دوره نو و مثبت در تاریخ رسانه ملی باشد.
پیامدهای رسانه ای و بازگشت به ارزش های برودکست
موفقیت برجسته «پایتخت ۷» در جذب بینندگان، پاسخی قاطع به اظهارنظرهایی بود که به پایان دوران برودکست و پیشتازی وب سایت های وی اودی اشاره داشتند. این سریال به وضوح نشان داد که با تولید محتوای باکیفیت و خانوادگی، همچنان می توان مخاطبان را به تماشای تلویزیون ترغیب نمود و حتی مصرف اینترنت را در زمان پخش کاهش داد.
«پایتخت» همچنین به اثبات رساند که برای جلب نظر بیننده، نیازی به تولید سریال هایی با مضامین ضدخانواده یا خشونت آمیز نیست. این مجموعه با تکیه بر ارزش های اسلامی و مضامین مثبت خانوادگی، موفقیتی بزرگ را به خود اختصاص داد و فاصله خود را با سریال های نمایش خانگی—که جامعه هدف آن ها حتی به پنج میلیون نفر هم نمی رسد—حفظ کرد.
به همین دلیل، در کنار شادی و نشاط ناشی از این موفقیت، نباید نظرها و پیش بینی های پیشین به فراموشی سپرده شود؛ زمانی که ادعا می شد پلتفرم های وی اودی با امکانات اقتصادی و مالی بالاتر نسبت به تلویزیون، توانسته اند توجه مخاطبان را به خود جلب کنند.
یا زمانی که مصرف رسانه ها به سمت فضای مجازی و بسترهای دیجیتال حرکت کرد—همان «برودکست و برودبند» که مسئولان سازمان صدا و سیما مکرراً به آن اشاره داشته اند—اکنون که فصل هفتم «پایتخت» از همین فضا جلو زده است، سوال این است: واکنش امروز منتقدان چیست؟
توصیه ای به مدیران صدا و سیما
با توجه به موفقیت چشمگیر فصل هفتم سریال «پایتخت»، ضروری است که مدیران سازمان صدا و سیما به تأکید بر اصول و ارزش ها بپردازند و حمایت از تولیدات جذاب را در الویت خود قرار دهند و در جهت تقویت آن ها اقدامات مؤثری انجام دهند.
ادامه مسیر همکاری با چهره های محبوب مردم، به شرطی که این چهره ها در راستای اهداف مثبت فرهنگی عمل کنند و نه اینکه صداوسیما به اسیر آن ها تبدیل شود، یکی از راه های مناسب برای جذب مخاطب و حفظ موقعیت رسانه ملی در عرصه رسانه ای کشور به شمار می آید. باید اجازه نداد تب «پایتخت» کم رنگ شود؛ بلکه باید از این فرصت برای تولید محتوای با کیفیت و بر مبنای ارزش های خانوادگی استفاده کرد.
مدیرانی که می گویند تحولی در پی دارند، به ویژه آقای پیمان جبلی، رئیس رسانه ملی و آقای وحید جلیلی، قائم مقام و دبیر ستاد تحول صدا و سیما، بایستی بیش از پیش به این نکته توجه داشتند که استقبال گسترده از «پایتخت»—حتی در میان ایرانیان مقیم خارج—نشان می دهد که مشکل اصلی نه در بستر برودکست و برودبند، بلکه در نوع مدیریت و سیاست گذاری ستاد تحول نهفته است.
این رکوردشکنی ها در تعداد بینندگان، پیام روشنی برای مدیران ارشد رسانه ملی به همراه دارد:
افزایش تعداد پلتفرم های نمایش خانگی و گسترش شبکه های اجتماعی، دلیل اصلی کاهش مخاطبان تلویزیون نبوده است؛ بلکه ریشه های این کاهش باید در نوع مدیریت و رویکردهای سیاست گذاری داخلی جستجو گردد.
«خوش گلدین» به واقعیت ها
در زمانی که رقبای تلویزیون صرفاً شامل پلتفرم های نمایش خانگی نمی شوند و فضای مجازی نیز به بستر وسیعی برای ارائه تولیدات نمایشی داخلی و خارجی تبدیل گشته، سریال «پایتخت» موفق شد جمعیت را به خانه ها بکشد، تلویزیون و تلوبیون را دوباره زنده نگه دارد و در نقاط متعددی از کشور، مردم را در زمان پخش این مجموعه از اینترنت جدا کند.
موفقیت «پایتخت» به خوبی نشان داد که نیازی به اختراع مجدد چرخ یا کنار گذاشتن برندهای محبوب وجود ندارد.
هرچند تلویزیون به نوآوری، خلاقیت و بهره گیری از چهره های تازه نیازمند است، باید همزمان به سرمایه های گذشته خود توجه نماید و آن ها را بازسازماندهی و تقویت کند.
بدین ترتیب، مدیران تحول گرا در رسانه ملی—که این بار «پایتخت» آبروی کنداکتور تلویزیون را به دوش کشیده—باید به واقعیت ها «خوش گلدین» بگویند و مسیر درست را با دقت و شجاعت پی بگیرند.
۲۴۵۲۴۵