استرس مزمن فقط روحیه را تضعیف نمیکند؛ از ضربان قلب تا سیستم ایمنی را هم تحت تأثیر قرار میدهد. متخصصان توضیح میدهند چرا بدن ما برای هشدار دائمی ساخته نشده و استرس طولانیمدت چه بلایی بر سرمان میآورد.
وبگاه گاردین در گزارشی آورده است:
همه ما گاهی استرس را تجربه میکنیم. اما وقتی استرس مزمن میشود، چه بلایی بر سر بدن ما میآورد؟ پروفسور کاویتا وِدهارا (Kavita Vedhara)، متخصص استرس در دانشگاه کاردیف، میگوید: اولین واکنش بدن به استرس، ترشح آدرنالین است که ضربان قلب، فشار خون و تنفس را افزایش میدهد.”این همان واکنش جنگ یا گریز (fight-or-flight) است که شما را برای مقابله با چالش آماده میکند. حدود ۳۰ دقیقه بعد، هورمون کورتیزول (هورمون استرس) نیز افزایش مییابد و با تنظیم فشار خون و افزایش قند خون، انرژی لازم را تأمین میکند.
مشکل استرس مزمن
قرنها پیش، بیشتر تهدیدها فیزیکی بودند؛ اما امروز بهندرت نیاز داریم فرار کنیم یا بجنگیم. در عوض، ساعتها نگران یک نظر توهینآمیز در فضای مجازی هستیم یا به یک مشاجره ساده فکر میکنیم و آن را در ذهنمان بارها مرور میکنیم.
مشکل اینجاست که وقتی بدن تمام منابع خود را صرف واکنش جنگ یا گریز میکند، سیستم ایمنی، گوارش و ترمیم بافتها مختل میشوند. اگر این اتفاق گاهی بیفتد، مشکلی نیست. اما اگر استرس مزمن شود، بدن هرگز فرصت جبران پیدا نمیکند.
پروفسور وِدهارا میگوید: استرس مزمن سیستم ایمنی را تضعیف میکند، خطر عفونت را افزایش میدهد، اثربخشی واکسنها را کاهش میدهد و بهبود زخم را کند میکند. همچنین خطر چاقی، افسردگی و آلزایمر را افزایش میدهد.
چرخه معیوب استرس
دکتر جو دنیلز (Jo Daniels)، روانشناس دانشگاه باث، میگوید: خودِ تغییراتی که در بدن ایجاد میشود میتواند نگرانکننده باشد؛ مثلاً فرد با خود میگوید چرا قلبم اینقدر تند میزند؟ همین فکر، استرس را بیشتر میکند.
وقتی در وضعیت استرس قرار میگیریم، تغییرات عادی بدن را خطرناک تعبیر میکنیم و توانایی تصمیمگیری درست را از دست میدهیم.
چه کسانی آسیبپذیرتر هستند؟
افراد مسن که سیستم ایمنی ضعیفتری دارند، بیشتر از استرس مزمن آسیب میبینند. همچنین کسانی که در گذشته تجربههای آسیبزایی داشتهاند، تحمل کمتری در برابر استرس دارند و زودتر از دیگران تحت تأثیر قرار میگیرند.
چگونه استرس را مدیریت کنیم؟
تنفس آهسته و عمیق یکی از مؤثرترین راهها برای مقابله با استرس است. دکتر دنیلز میگوید: تنفس آهسته به مغز پیام میدهد که همهچیز خوب است و شما در امان هستید. ورزش نیز به کاهش آدرنالین اضافی کمک میکند.
اگر استرس طولانیمدت است، دو روش میتواند مفید باشد:
درمان شناختیرفتاری (CBT): روشی که به شما کمک میکند افکار منفی را شناسایی کنید و تغییر دهید؛
کاهش استرس مبتنیبر ذهنآگاهی (mindfulness): روشی که به شما میآموزد بدون قضاوت، روی لحظه حال تمرکز کنید و افکار منفی را رها سازید.
چه زمانی به کمک نیاز داریم؟
دکتر دنیلز میگوید: اگر بیشتر روزها یا همیشه احساس استرس میکنید، یا اگر نگران میزان استرس خود هستید، بهتر است از یک متخصص کمک بگیرید.
به یاد داشته باشید: شاید نتوانید همه عواملی که باعث استرس شما میشوند را کنترل کنید، اما همیشه میتوانید نحوه واکنش خود را به آنها انتخاب کنید.