به گزارش خبرگزاری مهر به نقل از بنیاد ملی علم ایران (INSF)، فرزانه دیانتدار در رساله دکتری خود با راهنمایی زهرا اعتمادیفر در دانشگاه اصفهان و محمدجعفر طاهرزاده از دانشگاه بوراس سوئد، پژوهشی با محوریت استفاده از قارچ خوراکی Neurospora intermedia برای تبدیل پسماندهای صنعتی به محصولات باارزش انجام داده است.
دیانتدار با اشاره به افزایش جمعیت، محدودیت منابع غذایی و ضرورت استفاده بهینه از پسماندها گفت: امروزه توسعه روشهایی که بتوانند همزمان به کاهش آلودگیهای زیستمحیطی و تولید مواد غذایی کمک کنند، اهمیت زیادی پیدا کرده است. در این میان، فناوری پالایشگاههای زیستی میتواند با استفاده از میکروارگانیسمها، پسماندهای کمارزش یا آلاینده را به محصولاتی مانند پروتئین، ویتامین و رنگدانههای طبیعی تبدیل کند.
این طرح برای اولین بار در ایران بهعنوان طرح مصوب «فراخوان سوم ابتکارات دهه بینالمللی علوم برای توسعه پایدار (۲۰۲۴-۲۰۳۳)» در یونسکو (پاریس، فرانسه) شناخته شده است، زیرا این طرح با اهداف ۱۷گانه توسعه پایدار (SDGs) از جمله هدف ۱۲.۳ (کاهش سرانه ضایعات غذایی)، هدف ۲ (گرسنگی صفر)، هدف ۳ (سلامت و رفاه)، هدف ۶ (آب پاک و بهداشت)، هدف ۱۳ (اقدام اقلیمی) و هدف ۱۲ (مصرف و تولید مسئولانه) همراستا بوده و با بازگرداندن ضایعات به زنجیره تأمین از طریق تخمیر، امنیت غذایی، کاهش اثرات اقلیمی و ترویج اقتصاد چرخشی را بهطور همزمان محقق میسازد.
وی افزود: در این پژوهش، توانایی قارچ رشتهای خوراکی Neurospora intermedia برای رشد بر روی ویناس مورد بررسی قرار گرفت. ویناس، پسماند غلیظ حاصل از فرآیند تولید الکل و سوختهای زیستی است که بهدلیل وجود مقادیر بالای ترکیبات آلی و رنگ تیره، میتواند یکی از چالشهای زیستمحیطی این صنایع باشد.
این پژوهشگر اظهار کرد: نتایج نشان داد این قارچ قابلیت رشد مناسب در محیط ویناس را دارد و میتواند همزمان با رشد خود، بخشی از ترکیبات آلاینده موجود در این پسماند را کاهش دهد. در واقع، ویناس که در حالت معمول پسماندی مشکلزا محسوب میشود، در این فرآیند بهعنوان منبع مواد مغذی برای رشد قارچ مورد استفاده قرار میگیرد.
وی ادامه داد: یکی از دستاوردهای مهم این فرآیند، تولید زیستتودهای غنی از پروتئین است. این زیستتوده میتواند ظرفیت استفاده در تولید خوراک دام، طیور و آبزیان را داشته باشد و از این طریق، بخشی از مواد موجود در یک پسماند صنعتی را دوباره وارد چرخه تولید کند.
دیانتدار افزود: ارزش این فرآیند تنها به تولید پروتئین محدود نمیشود. قارچ Neurospora intermedia قابلیت تولید ترکیبات ارزشمند دیگری از جمله ویتامینهای گروه B و رنگدانههای کاروتنوئیدی را نیز دارد. کاروتنوئیدها ترکیبات طبیعی با خاصیت آنتیاکسیدانی هستند که میتوانند در صنایع غذایی و تولید مکملهای سلامتمحور مورد استفاده قرار گیرند.
وی با اشاره به جنبه زیستمحیطی پژوهش گفت: استفاده زیستی از ویناس میتواند به کاهش بار آلودگی این پسماند پیش از ورود آن به محیط زیست کمک کند. به این ترتیب، یک فرآیند زیستی میتواند بهصورت همزمان دو هدف را دنبال کند؛ از یک سو کاهش آلودگی و از سوی دیگر تولید زیستتوده و ترکیبات باارزش.
این پژوهشگر ادامه داد: از منظر صنعتی، این فناوری میتواند برای کارخانههای تولید اتانول و سایر صنایعی که با حجم قابلتوجهی از ویناس مواجه هستند، قابل توجه باشد. ایجاد واحدهای زیستی برای فرآوری این پسماند میتواند علاوهبر کاهش هزینههای دفع و تصفیه، زمینه تولید محصولات ارزشمند و ایجاد ارزش اقتصادی از پسماند را فراهم کند.
وی اظهار کرد: همچنین در مناطقی که تأمین پروتئین مورد نیاز خوراک دام و آبزیان با محدودیت مواجه است، استفاده از چنین فرآیندهایی میتواند بهعنوان یکی از گزینههای تولید منابع پروتئینی جایگزین مورد بررسی قرار گیرد.
دیانتدار در پایان خاطرنشان کرد: نتایج این پژوهش نشان میدهد استفاده از قارچهای خوراکی در پالایش زیستی پسماندهای صنعتی میتواند نمونهای از رویکرد اقتصاد چرخشی باشد؛ رویکردی که در آن پسماند بهعنوان یک ماده اولیه قابل استفاده مجدد در نظر گرفته میشود. این فناوری میتواند با پیوند میان مدیریت پسماند، تولید خوراک و تولید ترکیبات زیستی ارزشمند، زمینهای برای توسعه فرآیندهای پایدارتر در صنایع غذایی و زیستمحیطی فراهم کند.