مهر: مدیرکل دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت، وضعیت تغذیه کودکان و دانشآموزان و اجرای برنامههای جدید برای بهبود شاخصهای تغذیهای را تشریح کرد.
احمد اسماعیلزاده، روز یکشنبه ۲۹ شهریور ۱۴۰۵، در نشست خبری که در سالن کنفرانس وزارت بهداشت برگزار شد، با اعلام اینکه حدود ۵ درصد کودکان زیر ۵ سال دچار کوتاهقدی هستند، از اجرای مطالعه ملی جدید وضعیت تغذیه پس از حدود یک دهه خبر داد و گفت: حدود ۲۵ درصد دانشآموزان کشور با اضافهوزن یا چاقی مواجهاند.
وی با اشاره به آخرین پایشهای ملی وضعیت تغذیه کودکان، افزود: بر اساس آخرین آمار ملی، میانگین کوتاهقدی در کودکان زیر پنج سال در کشور حدود پنج درصد است که این میزان در استانهای مختلف متفاوت بوده و در برخی استانها حدود دو تا سه درصد و در مناطق کمبرخوردار بالاتر است.
اسماعیلزاده با تأکید بر اینکه کوتاهقدی تنها ناشی از تغذیه نیست، افزود: عوامل مختلفی از جمله ژنتیک، تغذیه، خواب، فعالیت بدنی و بلوغ زودرس میتوانند در رشد قدی کودکان مؤثر باشند.
وی ادامه داد: یکی از اهداف برنامههای تغذیه کودکان، تأمین مواد مغذی مورد نیاز برای رشد قدی و وزنی آنهاست و در کنار این برنامه، مکملیاری با ویتامین D نیز برای گروههای سنی مختلف در حال اجراست.
بررسی مکملیاری با روی برای کودکان ۲ تا ۱۲ سال
مدیرکل دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت با اشاره به خلأ موجود در برنامه مکملیاری کودکان ۲ تا ۱۲ سال گفت: در حال حاضر برای این گروه سنی برنامه مکملیاری کشوری مشخصی نداریم و یکی از پیشنهادهای مطرحشده از سوی استادان دانشگاه، افزودن مکمل روی به برنامه مکملیاری این گروه سنی است.
وی افزود: اقدامات اولیه برای اجرای یک مطالعه پایلوت در دو استان کمبرخوردار انجام شده تا مشخص شود آیا افزودن روی به برنامه مکملیاری میتواند در کاهش کوتاهقدی کودکان در مناطق محروم مؤثر باشد یا خیر.
اسماعیلزاده با اشاره به شیوع کمبود روی در کشور اظهار کرد: کمبود روی یکی از کمبودهای شایع مواد مغذی است و در سالهای گذشته نیز مشکلاتی در این زمینه وجود داشته است. در صورت اثبات اثربخشی این برنامه، امکان اضافه شدن مکمل روی به برنامه کشوری، دستکم در استانهای کمبرخوردار، بررسی خواهد شد.
آخرین آمار ملی سوءتغذیه مربوط به سال ۱۳۹۶ است
وی درباره وضعیت سوءتغذیه در کشور نیز گفت: فقر و عوامل اقتصادی ارتباط تنگاتنگی با وضعیت تغذیه و شیوع سوءتغذیه دارند و در جوامعی که جمعیت بیشتری در دهکهای پایین اقتصادی قرار دارند، انتظار شیوع بیشتر سوءتغذیه وجود دارد.
اسماعیلزاده اظهار کرد: آخرین آمار ملی مربوط به پایش سال ۱۳۹۶ است که بر اساس آن، میزان سوءتغذیه به مفهوم کموزنی حدود ۴.۸ تا پنج درصد بوده و در حال حاضر آمار ملی جدیدی در این زمینه نداریم.
وی افزود: از طریق سامانه «سیب» و اطلاعات ثبتشده در مراکز بهداشتی، بهصورت مستمر دادههایی در اختیار داریم و سال گذشته نیز نقشه شاخصهای تغذیه کشور بر اساس همین اطلاعات منتشر شد، اما این آمار به دلیل اینکه مربوط به مراجعهکنندگان به مراکز بهداشتی است، نمایانگر کل جمعیت کشور نیست.
مدیرکل دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت ادامه داد: بر اساس دادههای سامانه سیب، میزان سوءتغذیه حدود ۸ تا ۱۰ درصد است که البته این آمار قابل تعمیم به کل کشور نیست و به دلیل ویژگی جمعیت مراجعهکننده به مراکز بهداشتی، ممکن است بالاتر از آمار واقعی در سطح ملی باشد.
اجرای مطالعه ملی وضعیت تغذیه پس از حدود یک دهه
اسماعیلزاده از اجرای یک مطالعه ملی جدید در حوزه تغذیه خبر داد و گفت: امسال برای نخستینبار شاخصهای مختلف دریافت غذایی، شاخصهای بیوشیمیایی، وضعیت تغذیه، شاخصهای تنسنجی مانند قد و وزن، سواد تغذیه و امنیت غذایی بهصورت همزمان در یک مطالعه ملی بررسی خواهد شد.
وی افزود: اعتبار این مطالعه تأمین شده و اقدامات اجرایی آن انجام شده است و با آغاز سال تحصیلی، مطالعه ملی نیز در گروههای سنی مختلف از جمله کودکان و دانشآموزان انجام خواهد شد.
مدیرکل دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت اظهار کرد: امیدواریم نتایج این مطالعه حدود یک سال آینده به دست آید تا پس از حدود ۱۰ سال، بتوانیم بر اساس دادههای ملی، تصویر دقیقتری از وضعیت تغذیه کشور ارائه کنیم.
پوشش ۲۶۳ هزار کودک در طرح حمایت تغذیهای
اسماعیلزاده درباره طرح حمایت تغذیهای از کودکان زیر پنج سال نیز گفت: این طرح از سال ۱۴۰۲ آغاز شده و کودکان ۶ ماهه تا پنج سالهای که در مراکز بهداشتی مراجعه میکنند، در صورت شناسایی سوءتغذیه، در سامانه ثبت میشوند و اطلاعات آنها با وزارت رفاه به اشتراک گذاشته میشود.
وی افزود: پس از ارزیابی اقتصادی خانوار، کودکانی که در هفت دهک نخست قرار داشته باشند، مشمول برنامه حمایت تغذیهای میشوند. امسال برای پنج دهک نخست ماهانه حدود دو میلیون تومان و برای دهکهای بالاتر حدود یک میلیون و ۳۰۰ هزار تومان به کارت والدین این کودکان اختصاص مییابد تا برای خرید اقلام غذایی تعیینشده استفاده شود.
وی ادامه داد: کودکان تحت پوشش این طرح به حال خود رها نمیشوند و بهصورت مستمر توسط بهورزان، مراقبان سلامت و کارشناسان تغذیه از نظر رشد و وضعیت تغذیه پیگیری میشوند و آموزشهای لازم نیز به خانوادهها ارائه میشود.
اسماعیلزاده با اشاره به افزایش اعتبار و تعداد کودکان تحت پوشش گفت: بودجه این طرح امسال به بیش از هشت همت رسیده و تعداد کودکان تحت پوشش نیز از حدود ۱۳۰ هزار نفر در سال نخست به حدود ۲۶۳ تا ۲۶۴ هزار نفر افزایش یافته است.
وی خاطرنشان کرد: با توجه به افزایش قیمت اقلام غذایی، در سال جاری امکان افزایش تعداد کودکان تحت پوشش بیش از این میزان فراهم نشد.
سوءتغذیه و اضافهوزن؛ دو محور اصلی برنامههای تغذیه مدارس
مدیرکل دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت درباره برنامههای آموزش تغذیه در مدارس گفت: دستورالعملهای تغذیه مدارس علاوه بر آموزشهای تغذیهای، موارد مرتبط با نظارت بر پایگاههای تغذیه مدارس را نیز دربر میگیرد و کارشناسان تغذیه با همکاری آموزش و پرورش این آموزشها را به دانشآموزان، والدین و خانوادهها ارائه میکنند.
وی افزود: در آموزشهای ارائهشده به خانوادهها، موضوعاتی مانند تغذیه مناسب برای کاهش اضطراب و استرس در دوران امتحانات نیز مورد توجه قرار گرفته، اما تمرکز اصلی برنامههای تغذیه مدارس بر کوتاهقدی، سوءتغذیه، کمبود ریزمغذیها و اضافهوزن و چاقی است.
اسماعیلزاده ادامه داد: با توجه به بار بیماریهای غیرواگیر در کشور، طی سالهای اخیر موضوعاتی مانند افسردگی، اضطراب و استرس، راهکارهای تغذیهای برای مقابله با آنها و همچنین کاهش ضایعات غذایی نیز به آموزشهای تغذیهای مدارس اضافه شده است.
نظارت بر بوفه مدارس با محدودیتهایی مواجه است
اسماعیلزاده در پاسخ به خبرنگار خبرگزاری مهر درباره برنامه پایش و نظارت بر بوفههای مدارس گفت: برنامه «بوفه سالم مدارس» از برنامههای قدیمی وزارت بهداشت است که دستورالعمل آن توسط دفتر بهبود تغذیه تدوین، بازنگری و ابلاغ میشود و نظارت بر اجرای آن نیز عمدتاً بر عهده همکاران مرکز سلامت محیط و کار است.
وی افزود: با توجه به اینکه تعداد نیروهای بهداشتی در کشور متناسب با تعداد مدارس نیست، در زمینه نظارت بر بوفه مدارس با محدودیتهایی مواجه هستیم و نمیتوانیم بر همه مدارس بهصورت مستمر نظارت داشته باشیم. مراکز خدمات سلامت بخش خصوصی نیز در این زمینه به نظام نظارتی کمک میکنند.
اسماعیلزاده با بیان اینکه نظارتها در حال انجام است اما با وضعیت مطلوب فاصله دارد، ادامه داد: بارها از همکاران خواستهایم نظارتها در این حوزه تقویت شود، اما به نظر میرسد مشکل اصلی صرفاً نظارت نیست و بخشی از مسئله به مشکلات مالی مدارس بازمیگردد.
وی توضیح داد: در برخی موارد، مدرسه از بوفه بهعنوان یک منبع درآمد برای تأمین هزینههای خود استفاده میکند و همین موضوع اجرای ضوابط بوفه سالم را دشوار میکند. در صورتی که در بوفه اقلام غذایی غیرمجاز عرضه شود، ابتدا تذکر داده میشود و در صورت تکرار، موضوع میتواند به مراجع قضایی ارجاع و در نهایت واحد متخلف پلمب شود.
مدیرکل دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت افزود: زمانی که موضوع به این مراحل میرسد، ممکن است اعتراض والدین و دانشآموزان ایجاد شود و از سوی دیگر منابع مالی مدارس نیز محدودتر شود؛ به همین دلیل اجرای برنامه بوفه سالم مدارس با چالشهایی مواجه است.
وی تأکید کرد: وظیفه وزارت بهداشت، تدوین دستورالعملها و انجام نظارتهای بهداشتی است، اما اجرای مطلوب این برنامه نیازمند همکاری همه دستگاههای مرتبط است.
یکچهارم دانشآموزان اضافهوزن یا چاقی دارند
اسماعیلزاده در ادامه با اشاره به وضعیت اضافهوزن و چاقی در کودکان گفت: متأسفانه حدود ۲۵ درصد دانشآموزان با اضافهوزن یا چاقی مواجه هستند؛ یعنی تقریباً از هر چهار دانشآموز، یک نفر در این گروه قرار میگیرد.
وی افزود: این وضعیت میتواند در آینده بار بیماریهای غیرواگیر را در کشور افزایش دهد و از این منظر نمیتوان نسبت به روند موجود خوشبین بود.
مدیرکل دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت درباره عوامل مؤثر بر افزایش اضافهوزن و چاقی در کودکان اظهار کرد: بخشی از این مسئله به سبک زندگی، افزایش شهرنشینی، کاهش فضاهای مناسب برای تحرک و کمتحرکی بازمیگردد، اما نباید از تأثیر نظام آموزشی نیز غافل شد.
وی ادامه داد: از سنین پایین، کودکان برای ورود به مدارس خاص و پس از آن برای کنکور و امتحانات مختلف، زمان زیادی را به نشستن و مطالعه اختصاص میدهند و این شیوه آموزشی میتواند به کاهش فعالیت بدنی و تشدید اضافهوزن و چاقی کمک کند.
اسماعیلزاده گفت: از همکاران در آموزش و پرورش درخواست داریم درباره شیوههای آموزشی موجود و الگوهای آموزشی مورد استفاده در سایر کشورها، با نگاه بیشتری بررسی و تأمل کنند تا در کنار آموزش، سلامت و تحرک دانشآموزان نیز مورد توجه قرار گیرد.