طرح «الحاق باغ جهانی عباس آباد به حریم شهری بهشهر» مدتی است که مطرح شده است. با وجود این که میراث دوستان نسبت به خروج این اثر از فهرست میراث جهانی یونسکو ابراز نگرانی کرده اند، اما در طی پیگیری های چندین ساله شهرداری بهشهر، محدوده ۴۲۰ هکتاری آن از سوی شورای عالی معماری و شهرسازی تأیید و به مرحله اجرا درآمده است. سوالی که مطرح می شود این است که چرا نهادهای مربوطه نتوانسته اند مانع از این اقدام شوند که ممکن است باعث خروج باغ عباس آباد از ثبت یونسکو شود و زیستگاه این باغ و جنگل هیرکانی را با تهدیداتی جدی مواجه نماید؟
حسین ایزدی، مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان مازندران در خصوص این طرح و نقش میراث فرهنگی در فرآیند الحاق باغ عباس آباد به بافت شهری بهشهر به گفت: باغ عباس آباد در حال حاضر یکی از هفت باغ جهانی ثبت شده ایران بوده و به عنوان بخشی از میراث جهانی یونسکو از اهمیت فوق العاده ای برخوردار است. علاوه بر این، باغ عباس آباد به عنوان تنها میراث جهانی مازندران شناخته می شود که دارای پایگاه جهانی نیز هست. در چنین سطحی، نظارت یکپارچه آن باید تحت سرپرستی میراث فرهنگی قرار گیرد. اگر باغ از حوزه روستایی خارج و به بافت شهری ملحق شود، حفاظت، حفظ و نگهداری آن دیگر مطابق با قواعد میراث جهانی یونسکو نخواهد بود و این موضوع می تواند عواقب منفی بر حفظ و نگهداری این آثار به همراه داشته باشد.
مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان مازندران ادامه داد: مفهوم الحاق عباس آباد در دوران استانداران پیشین، آقایان حسین پور و نوری، مطرح و پیگیری شد. در جلسه شورای برنامه ریزی نیز این موضوع بررسی گردید و مقرر شد که در کارگروه های کارشناسی مجدداً مورد بحث قرار گیرد. در بیشتر این سال ها، میراث فرهنگی به این الحاق اعتراض داشت، اما با این حال، شورای عالی معماری و شهرسازی وزارت مسکن در نهایت این طرح را با وجود مخالفت های وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی تصویب و ابلاغ کرد. در واقع، ما ناچار هستیم که برای پیگیری بیشتر اقدام کنیم و نامه اعتراض خود را ارسال کرده ایم.
ایزدی با اشاره به این که نگهداری باغ عباس آباد در حال حاضر تحت نظارت انجمن حمایت از زندانیان قرار دارد که بدین شکل مربوط به آن ها نمی شود و لازم است که نظارت و حفاظت زیر نظر میراث فرهنگی صورت گیرد، تأکید کرد: با ابلاغ این طرح، اجازه ساخت وساز در سال های آینده داده می شود و عملاً مسیر دسترسی به باغ را مورد تهدید قرار می دهد و می تواند به خروج عباس آباد از فهرست جهانی منجر شود. ما اعتراضی داریم و به این موضوع ادامه خواهیم داد، اما در نهایت شورای عالی معماری و شهرسازی وزارت مسکن این اقدام را ابلاغ کرده است. حتی آقای دارابی، معاون میراث فرهنگی وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی نیز در این زمینه مکاتبات لازم را انجام داده و پیگیر موضوع بوده است. این باغ بخشی از هویت ملی و فرهنگی ماست و عمیقاً نگرانیم که چنین اقداماتی ممکن است به از بین رفتن این هویت بینجامد. به همین دلیل از رسانه ها و خبرنگاران گرامی که این مسأله را مطرح می کنند، خواهش می کنیم که در حفظ این هویت یاری برسانند.
مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان مازندران در ادامه اظهار داشت: استاندار کنونی مازندران در حال پیگیری این موضوع است و حتی وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی نیز قول داده اند که در جلسه هیأت دولت به این مسأله پرداخته شود. در صورت نیاز، رئیس جمهور می تواند دستوری مبنی بر بررسی مجدد این طرح صادر کند. ما سعی خواهیم کرد که این موضوع به طور جامع در شورای عالی معماری و شهرسازی دوباره مورد بررسی قرار گیرد.
ایزدی همچنین بیان کرد: در این راستا، رسانه ها بی تردید تأثیر زیادی خواهند داشت. خبرنگاران عزیز که این موضوعات را برای اطلاع عموم مطرح می کنند، کمک شایسته ای به ما می نمایند. کارزاری نیز در این زمینه راه اندازی شده است و این نوع پیگیری ها و اطلاع رسانی ها می تواند به حفظ این هویت تاریخی و فرهنگی کمک کند. ما همچنان امیدواریم که این تصمیمات به نفع میراث فرهنگی کشور باشد و در نهایت، به مشکلی در این زمینه برخورد نکنیم.
کارزار «درخواست جلوگیری از الحاق مجموعه جهانی عباس آباد (بهشهر ـ استان مازندران) به حریم شهری» به تازگی و پس از اطلاع رسانی در خصوص الحاق این باغ به بافت شهری بهشهر، آغاز به کار کرده است. در متن این کارزار که خطاب به مسعود پزشکیان، رئیس جمهور نگاشته شده، به این نکته اشاره شده است که «براساس مقررات ثبت ملی و جهانی میراث فرهنگی و ضوابط مشخص شده توسط وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، از الحاق این مجموعه بی بدیل تاریخی با وسعت ۴۲۰ هکتار که کاملاً پوشیده از جنگل های دست نخورده هیرکانی است، به حریم شهر بهشهر جلوگیری شود.»
در ادامه متن به اهمیت و موقعیت باغ عباس آباد پرداخته شده است: «میراث جهانی باغ عباس آباد، بزرگ ترین و منحصر به فردترین باغ ایرانی است که در دل جنگل های هیرکانی قرار دارد و شهرت جهانی دارد. عباس آباد بهترین مثال از باغ های تاریخی خارج از شهر بوده و مطابق با اصول ملی و جهانی نباید به محیط شهری ملحق شود. علاوه بر این، جنگل های هیرکانی به عنوان یکی از زیست بوم های بی نظیر زمین در فهرست میراث جهانی به ثبت رسیده اند و دریاچه عباس آباد یکی از مهم ترین زیستگاه های زادآوری گونه ی نادر وزغ تالشی است که ۹۰ درصد پراکندگی جهانی آن در ایران و به ویژه در باغ جهانی عباس آباد واقع شده است. این مجموعه با ماهیت تاریخی و طبیعی، تنها سازوکار لازم برای خدمات روزمره در بخش گردشگری را داراست و هیچ ویژگی محیطی شهری به آن تعلق ندارد.»
امضاکنندگان این کارزار به رئیس جمهور درخواست کرده اند که «براساس قوانین مصوب مجلس شورای اسلامی در زمینه ثبت و حفاظت از آثار ملی و تعهدات دولت جمهوری اسلامی در معاهده های بین المللی میراث جهانی یونسکو، از الحاق غیرکارشناسانه این مجموعه به حریم شهر بهشهر جلوگیری کرده و مانع خروج این اثر بی نظیر از فهرست جهانی شوید.»
در ادامه همین متن آمده است: «بدون شک الحاق این محدوده تاریخی و طبیعی به حریم شهر بهشهر می تواند شروعی برای تخریب آثار تاریخی، جنگل های هیرکانی و زیستگاه حیاتی جانوران و اکوسیستم طبیعی و بکر این منطقه باشد. همچنین از شما خواهشمندیم مدیریت یکپارچه مجموعه میراث جهانی عباس آباد را به متولی قانونی و تخصصی خود (وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی) بازگردانید و طرح جامع حفاظتی و گردشگری پایداری برای این منطقه تهیه شود، تا از میراث جهانی و طبیعی حمایت نماید و از ظرفیت های اقتصادی و فرهنگی آن به درستی استفاده شود.»
مجموعه تاریخی عباس آباد که در فاصله ۷ کیلومتری از بهشهر واقع شده است، در سال ۱۳۴۶ به عنوان اثر ملی ثبت شد و در دهه ۸۰ «پایگاه پژوهشی باغ های تاریخی بهشهر» در آن تأسیس گردید. سپس در سال ۱۳۸۲، ضوابط عرصه و حریم این باغ جهانی توسط رئیس وقت سازمان میراث فرهنگی و معاون رئیس جمهور، سید محمد بهشتی به استاندار وقت مازندران ابلاغ شد و همزمان در اواخر دهه ۷۰ و اوایل دهه ۸۰، کاوش های باستان شناسی در این منطقه اهمیت زیادی یافت و ارزش تاریخی ـ فرهنگی آن نیز مشخص گردید.
در ابتدای دهه ۸۰، طبق توافقی ۳۰ ساله مدیریت پارک جنگلی عباس آباد از منابع طبیعی به عنوان مالک زمین های ملی، به اداره ایرانگردی و جهانگردی وقت سپرده شد. این واگذاری با بهبود وضعیت باغ و قرار گرفتن در راستای ضوابط عرصه و حریم به افزایش فعالیت های ترمیمی و بررسی های علمی انجامید و زیرساخت های لازم همچون جاده، روشنایی، آب، رستوران، سرویس بهداشتی، و دیگر امکانات مورد نیاز برای جذب گردشگر به این مکان اضافه شد.
در سال ۱۳۹۰، مجموعه عباس آباد به شماره ۱۳۷۲ در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت گردید، اما به دنبال صدور حکمی از سوی دادستانی در سال ۱۳۹۴، اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی مازندران از مدیریت این مجموعه عظیم تاریخی خلع ید شد.
خروج مجموعه از تحت نظارت میراث فرهنگی به نابسامانی های متعدد در مدیریت، حفظ و احیای این اثر باستانی منجر گشت. پس از این تصمیم، مدیریت مجموعه به مدت چند سال به دهیاری، پیمانکار خصوصی و از اسفند ۱۴۰۰ به شهرداری بهشهر واگذار شد، و در نتیجه درآمدهای مالی حاصل از این مجموعه که به وسیله اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی تأمین و بررسی شد، به نهادی دیگر منتقل گردید. حال آنکه این منابع باید در جهت نگهداری و بهبود وضعیت باغ و جلوگیری از خروج آن از ثبت جهانی مصرف شود.
مجموعه عباس آباد با وسعت ۴۲۰ هکتار است که با احتساب حریم به ۱۵۸۹ هکتار می رسد. این مجموعه شامل سه باغ تاریخی، تأسیسات صنعتی، دریاچه، سد، چندین ساختمان قدیمی، جاده های سنگفرش تاریخی، برج های آجری فشارشکن آب، عمارت میانی دریاچه، آسیاب و غیره است و نگهداری این مجموعه که به عنوان یکی از حساس ترین سایت های باستان شناسی منطقه در دل جنگل های هیرکانی به شمار می آید، بسیار اهمیت دارد. با وجود این، در سال های اخیر با توجه به موضوع الحاق به بافت شهری بهشهر، باغ جهانی عباس آباد بارها در خطر خروج از فهرست میراث جهانی یونسکو قرار گرفته است. پیش تر، در سال ۱۳۹۷ به دلیل چالش ها و تهدیدهایی که بر حریم باغ اثر گذاشته بود، از سوی یونسکو کارت زرد دریافت کرده بود.
در این زمینه بخوانید:
زنگ خطر خروج میراث جهانی “باغ عباس آباد” بهشهر به صدا در آمد