بهطور قطع میتوان گفت که فرایند طبیعی پیری تأثیرات خود را بر روی مغز میگذارد و این تغییرات به تدریج موجب کاهش تواناییهای شناختیمان میشود. در این طیف، قسمتهایی از مغز کوچکتر میشوند، ارتباطات بین نورونها تضعیف میشوند، جریان خون در مغز کاهش مییابد و التهابهای مغزی افزایش مییابند. اما نکته حائز اهمیت این است که برخی عادتهای روزمره، روند پیری مغز را تسریع میکنند و با تغییر این عادتها میتوانیم از تسریع پیری مغز جلوگیری کنیم. هرچند پژوهشگران هنوز نسخه کاملی برای حفظ تواناییهای شناختی ارائه ندادهاند، ولی الگویی از رفتارهای سالم وجود دارد که میتواند برای این تواناییها سودمند باشد.
در ادامه، به بررسی عادتهای نادرستی میپردازیم که میتوانند باعث پیری مغز و کاهش تواناییهای ذهنی شوند.
۱- نسبت به شنوایی خود بیتوجه هستید
کاهش شنوایی با زوال عقل رابطه مستقیمی دارد. تحقیقات نشان میدهد که افراد مسنتر با مشکلات شنوایی، احتمال بیشتری برای ابتلا به زوال عقل دارند. فشار ناشی از تلاش برای شنیدن میتواند بار سنگینی بر دوش مغز ایجاد کند یا اینکه کاهش شنوایی میتواند به انزوای اجتماعی منجر شود که خود از عوامل خطر شناخته شده برای زوال عقل است.
۲- مصرف الکل دارید
یافتههای یک تحقیق در سال ۲۰۱۲ بر روی موشها نشان داد که موشهایی که در اثر مصرف بالای الکل به مرحلهای نزدیک به مستی میرسند، تولید سلولهای عصبی در ناحیه هیپوکامپوس مغزشان حدوداً ۴۰ درصد کاهش مییابد. هیپوکامپوس یکی از نقاط کلیدی در مغز برای فرایند یادگیری بهشمار میرود و چنین رفتاری میتواند تأثیرات منفی در مقوله یادگیری و حافظه به همراه داشته باشد.
۳- به سلامت قلب بیتوجهی میکنید
ارتباط نزدیکی بین سلامت قلب و سلامت مغز وجود دارد. در واقع، هر آنچه برای قلب مفید است، برای مغز نیز مفید است. زمانی که قلب ما تحت فشار قرار گیرد و گردش خون در مغز بهخوبی انجام نشود، فرایند پیری مغز تسریع میشود. یک مطالعه در سال ۲۰۱۷ نشان داد که میانسالانی که با ریسک فاکتورهای بیماریهای عروقی مانند فشار خون و دیابت روبرو هستند، با افزایش سن امکان ابتلا به زوال عقل را بیشتر میکنند.
۴- در زمانهای مختلف از کلاه ایمنی استفاده نمیکنید
تحقیقات اخیر نمایان کردهاند که شدت ضربههای مغزی و زمان وقوع آنها میتواند بر روی ریسک بروز زوال عقل تأثیر بگذارد. یک پژوهش انجام شده در سال ۲۰۱۸ نشان داد که افرادی که در گذشته دچار ضربه مغزی شدهاند، ۲۴ درصد بیشتر از کسانی که هرگز دچار این مشکل نشدهاند، به زوال عقل مبتلا میشوند. همچنین مشخص شده که اگر فردی در اوایل دهه بیست زندگیاش دچار ضربه مغزی شود، احتمال ابتلا به زوال عقل در دهه پنجاه زندگیاش ۶۰ درصد افزایش خواهد یافت.
۵- از فعالیت بدنی دوری میکنید
فقدان تحرک یک عامل خطر دیگر بهحساب میآید که میتواند به زوال عقل منجر شود. تحقیقات بهوضوح نشان میدهند که هر چه میزان فعالیت جسمانی کمتر باشد، خطر ابتلا به زوال عقل بهطرز چشمگیری افزایش مییابد.
۶- از چالشهای فکری پرهیز دارید
تحریک ذهن یکی از شیوههای مؤثر برای حفظ سلامت مغز است. مطالعات نشان میدهند که آموزشهای شناختی، تا حدی میتوانند سرعت افت تواناییهای شناختی را برای چند سال بعد از آن آموزش کاهش دهند. با این حال، هنوز دلایل کافی وجود ندارد که ثابت کند بازیهای فکری محبوب میتوانند از افت تواناییهای شناختی و بیماریهایی مثل آلزایمر جلوگیری کنند. اما به چالش کشیدن ذهن از طریق مطالعه یا حل معماها و سودوکو میتواند برای مغز مفید باشد.
۷- به یادگیری موارد جدید بیعلاقهاید
سرعت بروز زوال عقل در افرادی که تحصیلات بالاتری دارند، کمتر است. زمانی که شما چیزی جدید یاد میگیرید، ارتباطات تازهای در مغز شما شکل میگیرد و این امر به انعطافپذیری مغز افزوده میشود. این کار مشابه افزایش پسانداز بازنشستگیتان است، زیرا در زمان بازنشستگی و کند شدن عملکرد مغز، میتوانید از آن پسانداز برای حفظ تواناییهای شناختیتان بهره ببرید.
۸- ارتباطات اجتماعی محدودی دارید
مانند بسیاری از فعالیتها که با کمک خانواده و دوستان سادهتر انجام میگیرند، حفظ سلامت مغز نیز با وجود روابط اجتماعی مناسب تسهیل میشود. تحقیقات نشان دادهاند که هر چه میزان فعالیتهای اجتماعی بیشتر باشد، سرعت تحلیل تواناییهای شناختی کمتر میشود. ارتباطات اجتماعی همچنین میتواند اضطراب را کاهش دهد و برعکس، بین اضطراب و بروز مشکلات مغزی با افزایش سن رابطهای وجود دارد.
۹- احساس اضطراب زیادی میکنید
اضطراب تأثیرات منفی زیادی بر مغز دارد. مطالعات نشان میدهند هر چه فشار و اضطراب فرد بیشتر باشد، ریسک افت سریعتر تواناییهای شناختی و بروز بیماریهایی مانند آلزایمر در او افزایش مییابد.
۱۰- خواب کافی ندارید
با افزایش سن، هر چه خواب کمتری داشته باشیم، مغز ما سریعتر پیر میشود. پژوهشگران با مطالعه اسکنهای مغزی و الگوهای خواب مشاهده کردند که افرادی که کمتر میخوابند، تواناییهای شناختی آنها با سرعت بیشتری کاهش مییابد. به عقیده محققان، حداقل هفت ساعت خواب شبانه برای حفظ سلامت مغز در بزرگسالان ضروری است.
۱۱- رژیم غذایی نامناسبی دارید
تغذیه نقش مهمی در سلامت مغز ایفا میکند و تحقیقات نشان دادهاند که خطر ابتلا به آلزایمر در افرادی که از رژیمهای غذایی مفید پیروی میکنند، بهطور قابلتوجهی کاهش مییابد. مواد غذایی مؤثری که میتوانند به حفظ سلامت مغز کمک کنند شامل سبزیجات، میوههای توتها مانند (چند مثال از جمله گیلاس و توتفرنگی)، مغزهای خوراکی، انواع لوبیا، ماهی، گوشت مرغ و روغنهای سالم نظیر روغن زیتون هستند.
۱۲- سیگار میکشید
پژوهشهای علمی نشان دادهاند که مصرف سیگار، احتمال ابتلا به بیماری آلزایمر را تقریباً دو برابر افزایش میدهد.
۱۳- در محیطهای آلوده زندگی میکنید
آلودگی هوا یکی از عوامل مؤثر در پیری مغز به شمار میآید. قرار گرفتن مداوم در معرض آلودگی هوا میتواند تغییرات ساختاری در مغز ایجاد کند که روند افت تواناییهای شناختی را تسریع کرده و به آسیبهای مغزی-عروقی منجر شود.
۱۴- به سلامت مغز در آینده توجه نمیکنید
سلامت مغز امری نیست که بتوان به آن تنها به دوران پیری فکر کرد. در دوران جوانی، فرصتهای زیادی برای پیشگیری از زوال مغز و بیماری آلزایمر در دهههای آینده وجود دارد که در صورت غفلت، این فرصتها را از دست خواهید داد.
منبع: روزیاتو