کارزار تبلیغاتی جنجالی «ازازیل» در هفته های اخیر با حواشی زیادی مواجه شد و این نخستین بار نیست که چنین تبلیغات دلهره آور در سریال های ایرانی به وقوع می پیوندد. با وجود این، نوع خاص این تبلیغات در کشورمان همچنان تازگی دارد و در مواردی که بدون مشورت با کارشناسان و توجه به باورها و فرهنگ ایرانی طراحی شده اند، حتی ممکن است نتیجه ای معکوس به همراه داشته باشند.
هرچند تبلیغ محصولات هنری در رسانه های مختلف عموماً مثبت ارزیابی می شود و می تواند به ایجاد فرهنگ بیشتر در جامعه و بهبود وضعیت عمومی مردم کمک کند، اما در برخی موارد، نمایش عمومی این نوع تبلیغات با حواشی همراه می شود و بدون توجه به سلامت روانی افراد، ممکن است نتیجه ای کاملاً برعکس ایجاد کند.
با اینکه تولیدکنندگان آثار هنری معمولاً سعی در هماهنگ سازی آثارشان با فرهنگ و رفتارهای جامعه ایرانی دارند، به نظر می رسد دقت نظر در این زمینه برای طراحی روند تبلیغاتی این محصولات نیز ضروری است. به علاوه، از آنجا که تبلیغات به عنوان هنری برای جلب توجه و ماندگاری در ذهن مخاطب شناخته می شود، هنر طراحان و مجریان این کارزارهای تبلیغاتی می بایست در ایجاد تعادلی میان جلب توجه و حفظ هنجارهای فرهنگی و اجتماعی باشد.
در مورد اقدام اخیر مرتبط با مجموعه نمایش خانگی «ازازیل»، کارشناسان بر این باور بودند که این تعادل برقرار نشده و توجه مخاطبان از طریق ایجاد ترس در آن ها به این اثر جلب شده است که این موضوع با انتقاد حسن فتحی، کارگردان مشهور این سریال هم همراه شد.
در ادامه گزارش به بررسی هفت مورد از تبلیغات جنجالی فیلم ها و سریال ها در سال های اخیر پرداخته شده است که به علاوه نوع واکنش وزارت ارشاد به این تبلیغات و نظر یک کارشناس را نیز شامل می شود.
سرقت خودرو از بازیگر معروف
کارزار تبلیغاتی سریال «ازازیل» با بیشترین جنجال در این سال ها، از طریق صفحه شخصی بهرنگ علوی یکی از بازیگران این مجموعه آغاز شد. او ابتدا ویدیویی منتشر کرد و ادعا کرد که خودرویش سرقت شده و تصاویری از عروسکی زشت و کارتی با یک آدرس را به نمایش گذاشت که در ماشینش پیدا کرده بود. سپس ویدیویی از حضورش در آدرس مذکور را منتشر کرد که همراه با تعقیب و گریز، جیغ و فریاد بود.
توجه به این کارزار تبلیغاتی زمانی افزایش یافت که تصویر غیررسمی پوستر «ازازیل» منتشر شد که تصویر عروسک و نام بازیگران آن را شامل می شد. پس از این روند، واکنش ها به دو دسته تقسیم شد؛ انتقادهای زیادی از نحوه اجرای این کارزار و تحسین های کمی برای موفقیت آن در جذب مخاطب.
واکنش حسن فتحی کارگردان این سریال به تبلیغات آن نیز گویا از جنجال های مطرح شده بود و او مخالفت خود را با این روش تبلیغاتی بیان کرد.
در این زمینه بخوانید:
نگاه کارشناسانه به تبلیغ جنجالی سریال حسن فتحی
سقوط تبر سریال «هفت»
در زمستان سال پیش و با آغاز پخش سریالی به نام «هفت» در یکی از پلتفرم ها، ویدیویی جعلی از بیلبورد این سریال در فضای مجازی منتشر شد. در این ویدیو، تبر به عنوان نماد این مجموعه ناگهان از بیلبورد جدا شده و نزدیک خودروهای در حال عبور آویزان می شد.
این ویدیو در شبکه های اجتماعی به سرعت پربازدید شد؛ هرچند که با دقت می شد متوجه شد که واقعیت ندارد و با جلوه های ویژه ساخته شده است.
زنان وابسته به گروهک تروریستی در خیابان های تهران!
کارزار تبلیغاتی فیلم سینمایی «سرهنگ ثریا» نیز از جمله اتفاق هایی بود که در رسانه ها و شبکه های اجتماعی جنجال به پا کرد. در آبان ۱۴۰۲ و حدود یک هفته بعد از آغاز اکران این فیلم، زنانی با لباس فرم اعضای یک گروهک تروریستی در خیابان های تهران حاضر شدند و با پخش بروشورهایی عنوان «این فیلم را نبینید»، نام فیلم و سازندگان آن را به نمایش گذاشتند.
این شیوه تبلیغ، که به طور خاص در افتتاحیه نیز اجرا شد، چالش ها و مخالفت هایی را به دنبال داشت.
چاقوی خونین در واقعیت مجازی
به دلیل اینکه سریال «زخم کاری» به عنوان یک اثر جنایی و با نمایش چندین مورد قتل شناخته می شود، طراحان تبلیغات این سریال برای فصل دوم از یک چاقوی بزرگ و خونین استفاده کردند که به وسیله واقعیت مجازی در کنار یکی از بزرگراه های تهران به نمایش درآمده بود.
ایده این تبلیغ برای «زخم کاری: بازگشت» به حدی واقعی به نظر می رسید که سازندگان پس از چند روز اعلام کردند که کل ماجرا دیجیتالی بوده و هیچ چاقوی واقعی در کنار بزرگراه وجود نداشت!
پاپاراتزی در تعقیب سازندگان «نهنگ آبی»
اوایل دی و بهمن ۹۷ و زمانی که زمان پخش سریال «نهنگ آبی» نزدیک می شد، تعدادی ویدیوی کوتاه از مراحل ساخت این سریال در اینترنت منتشر شد که به نظر می رسید تصویربرداری مخفیانه ای از ستاره های این اثر است. فردی که خود را به عنوان «پاپاراتزی سینمای ایران» معرفی کرده بود، این ویدیوها را به اشتراک گذاشت. حتی فریدون جیرانی کارگردان این سریال نیز در ویدیویی به مزاحمت این پاپاراتزی ناشناس اشاره کرد.
اگرچه بررسی دقیق تصاویر نشان دهنده این بود که تمامی ماجرا یک ترفند تبلیغاتی از سوی سازندگان اثر بود، اما از آنجا که واکنشی در بین مردم صورت نگرفت و کار بالا نگرفت، طراحان این تبلیغ توضیحی درباره آن ارائه ندادند و با انتشار سریال، این ماجرا به فراموشی سپرده شد.
جنجال داعش در پردیس سینمایی مرکز!
احتمالاً یکی از پرسر و صداترین کمپین های تبلیغاتی مربوط به فیلم «به وقت شام» است که در نیمه اردیبهشت ۹۷ و حدود دو ماه بعد از آغاز اکران این فیلم، در یکی از پردیس های سینمای پایتخت اتفاق افتاد. در آن روز، عده ای با لباس و آرایش شبیه داعشی ها در این مجتمع سینمایی حاضر شدند و توجه زیادی را جلب کردند. وجود یک اسب سیاه زیر پای شخصیت داعشی نیز به واقع گرایی و تأثیرگذاری این نمایش افزوده بود.
نهایتاً با وجود آنکه نام ابراهیم حاتمی کیا و سازمان هنری ـ رسانه ای اوج به عنوان سازندگان این فیلم حساسیت زا بود و انتقادات را افزایش داد، علی سرتیپی، مدیر پردیس سینمایی، چند روز بعد از موفقیت این شیوه تبلیغاتی خبر داد که فروش این فیلم نسبت به هفته گذشته دو برابر شده است.
خونی که از صورت مهران مدیری سرازیر شد
در شهریور سال گذشته ویدئویی از سطح شهر در فضای مجازی منتشر شد که بیلبورد تبلیغاتی سریال «پدر گواردیولا» با چهره خونین مهران مدیری را نشان می داد و شعار «خون به پا می شود …» به تدریج روی آن ظاهر می شد.
زمان پخش هفتگی سریال «پدر گواردیولا» در قسمت پایینی این بیلبورد، به همراه داشتن این برداشت از سوی برخی رسانه ها که این بیلبورد قصد دارد هر هفته در زمان پخش سریال خونین شود.
اما بررسی های صورت گرفته از پلتفرم پخش کننده خبر از داستانی دیگر داشت؛ به این معنا که این تصاویر به جلوه های ویژه مرتبط بود.
واکنش به تبلیغات خشن سریال ها
تبلیغات سریال های «پدر گواردیولا» و «زخم کاری» در زمان خود با پرسش جدی رسانه ها روبه رو شد که آیا این نوع تبلیغات واقعاً در شهر وجود داشته است؟
عباس محمدیان، مدیرکل دفتر تبلیغات و اطلاع رسانی وزارت ارشاد وقت، در این زمینه بیان داشت: وجود تبلیغات خشن سریال ها به طور واقعی در محیط های شهری صحت ندارد و ویدیوهای موجود در فضای مجازی صرفاً ساختگی هستند و از طریق نرم افزارهای هوش مصنوعی انجام شده اند.
به گفتۀ او، این تبلیغات فقط در صفحه اینستاگرام عوامل فیلم منتشر شده و پس از پیگیری، از صفحه حذف گردیده است.
تحلیل یک کارشناس
میثم میرزایی، طراح تبلیغات فیلم ها و سریال های نمایش خانگی و همچنین رئیس انجمن تبلیغات سینما، در گفت وگویی با به ویژگی های چنین تبلیغاتی که در دنیا متداول است پرداخت و در توضیحاتی درباره طراحی کمپین های تبلیغاتی در ایران تصریح کرد: طراحی کمپین های تبلیغاتی برای معرفی محصولات فرهنگی و هنری در دنیا رایج و با اهمیت است. این کمپین ها معمولاً با هزینه های بالا برای جذب تماشاگر ایجاد می شوند که در زمان تولید آن ها انجام می گیرد.
این طراح تبلیغاتی ادامه داد: در ایران هم کمپین هایی برای جذب مخاطب طراحی شده که به جز معدود موارد، معمولاً تجربه های موفقی نبوده اند. توجه به فرهنگ و باورهای مخاطب، هدف گذاری درست جهت جذب مخاطب و مشاوره با جامعه شناسان، روانشناسان و متخصصان در حوزه جلب نظر مخاطب، از عوامل موفقیت کمپین ها در دنیا است که در ایران متأسفانه به این موارد توجه نمی شود و به همین دلیل، نتایج معکوس به بار می آورد.