علیرضا نجمی: سالهاست که موضوعات مربوط به تنگه هرمز میان ایران و عمان در جریان رفتوآمدهای دیپلماتیک قرار دارد، اما در ماههای اخیر این تنگه که زمانی بیشتر در قامت یک شاهراه حیاتی برای تجارت و انرژی شناخته میشد، آرامآرام به یکی از کانونهای مهمِ اصطکاک و تنش میان ایران و آمریکا بدل شده است.
بخش چشمگیری از کشمکشها و مواجهههای تازه نیز ریشه در همین محدوده دارد؛ بنابراین هرگونه تغییر در شرایط تنگه هرمز، میتواند پیامدهایی فراتر از منطقه و حتی اثرگذار بر امنیت منطقهای و روندهای اقتصادی جهان باشد.
در همین چارچوب، طی هفتههای اخیر آمریکا با آغاز اقداماتی در جنوب ایران، آتش تنشها را دوباره شعلهور کرد و در واکنش، ایران نیز مواضع آمریکا را هدف قرار داد. این رفتوبرگشتها بار دیگر نشان داد که تنگه هرمز تا چه اندازه در معادلات امنیتی و سیاسی دو کشور نقش تعیینکنندهای دارد.
با این حال، به نظر میرسد مهمترین تفاوت در وضعیت فعلی، تغییر جهت گفتوگوها باشد. گفتوگوهایی که پیشتر میان ایران و آمریکا درباره مسائل حساس و کلیدی دنبال میشد، اکنون به رایزنیهای ایران و عمان درباره بازگشایی تنگه هرمز رسیده است؛ تنگهای که پیش از شروع حملات آمریکا در ۹ اسفند فعال و باز بود، اما بعد از آغاز آن حملات، بهطور موقت بسته شد.
اکنون این پرسش پررنگ شده که سرانجام مذاکرات چه خواهد شد؟ آیا میانجیگری و رایزنیهای عمان قادر است به پایان دادن به تنشها منجر شود یا بار دیگر منطقه در مسیر برخوردهای پرخطر و جنگمحورِ مشابه جنگ رمضان قرار میگیرد؟
در همین رابطه، احد آزادیخواه، عضو فراکسیون انقلاب اسلامی در گفتوگو با خبرآنلاین درباره روند رایزنیهای مرتبط با تنگه هرمز با عمان اظهار کرد: روشن است که این روند دارد اتفاق میافتد و این مسیر نیز دقیقاً بر همان چارچوب راهبردهای پیشین استوار شده؛ یعنی تأکید بر حفظ اقتدار ملی، تقویت ثبات و امنیت در منطقه، نگه داشتن دست برتر جمهوری اسلامی ایران و مشخصاً استمرار این اصل که ترتیبات تنگه هرمز همچنان در اختیار جمهوری اسلامی ایران باقی بماند.
وی ادامه داد: اگر این هماهنگی و تفاهم به نتیجه برسد—که بهواقع میتواند نشانهای باشد از لطف و عنایت الهی—از نگاه من در حوزه دیپلماسی نیز یک موفقیت بزرگ دیگری نصیب کشور میشود.
آزادیخواه سپس تأکید کرد: نباید این واقعیت را نادیده گرفت که ما یک کشور رسمی هستیم؛ جمعیتی در حدود ۹۰ میلیون نفر داریم و در غرب آسیا بهعنوان یکی از محورهای اصلی کشورهای اسلامی شناخته میشویم. پس باید در تمام میدانها، ردّ پای خود را حفظ کنیم. اینگونه نیست که بتوان به هر دلیل و بهانهای، عرصه دیپلماسی را تضعیف کرد یا از ظرفیت آن چشم پوشید.
تضعیف میدان دیپلماسی یک خطای راهبردی است
عضو فراکسیون انقلاب اسلامی در ادامه گفت: متأسفانه در برخی موارد دیده میشود که میدان دیپلماسی کمرنگ یا تضعیف میشود، در حالی که این کار میتواند یک اشتباه راهبردیِ بزرگ باشد. مگر یک کشور رسمی، آن هم در شرایطی که منطقه در فاز حساس و جنگی به سر میبرد، باید از ظرفیت دیپلماسی بهره نگیرد؟
وی بیان کرد: خواست عمومی مردم این است که در صحنه جنگ، با اقتدار حضور داشته باشیم؛ همانطور که در بخش توان موشکی، جهان تحت تأثیر قرار گرفت و اقتدار جمهوری اسلامی ایران در برابر دیدگان جهانیان و همچنین نگاه دشمنان، به روشنی به نمایش درآمد.
آزادیخواه افزود: در میدان خیابان نیز حضور مردم عزیز و جامعه مقاوم واقعاً شگفتیآفرین بود، اما در میدان دیپلماسی هم باید همان نقش مؤثر را ایفا کنیم؛ آن هم با اتکا به اقتدار، صیانت از تمامیت ارضی و برخورداری از دست برتر، تا انشاءالله مسیر به سمت امنیت و ثبات هموار شود.
وی درباره نقش عمان در این روند نیز گفت: در عرصه دیپلماسی نیز همان چارچوب را دنبال میکنیم. وقتی تأکید میکنیم که تردد کشتیها باید بر اساس ترتیبات جمهوری اسلامی ایران مدیریت شود، یا هنگامی که بر این موضوع اصرار داریم که مینزدایی و مینروبی باید در اختیار جمهوری اسلامی ایران قرار بگیرد، و افزون بر آن، درآمدهای ناشی از این فرآیند—و نیز مبالغی که از کشتیها دریافت میشود—باید به جمهوری اسلامی ایران تعلق داشته باشد، همه اینها در مجموع حکایت از اقتدار، صیانت از تمامیت ارضی و دفاع از منافع ملی کشور دارد. بنابراین ما وظیفه داریم از حقوق خودمان صادقانه و قاطعانه پاسداری کنیم.
تفاهم با عمان میتواند نقطه شروعی تازه در مذاکرات باشد
عضو فراکسیون انقلاب اسلامی در ادامه عنوان کرد: پیشبینی من این است که تفاهم با عمان میتواند فصل تازهای در روند مذاکرات ایجاد کند؛ بهویژه آنکه طرف مقابل ما کشوری همسایه و دوست یعنی عمان است که تمایل دارد با جمهوری اسلامی ایران همکاری کند و حتی برخی شرایط را میپذیرد که اگر اجرایی شود، برای جمهوری اسلامی ایران میتواند دستاوردی بزرگ و بیبدیل تلقی شود.
آزادیخواه در پاسخ به این سؤال که چه میزان احتمال دارد دوباره شرایط به جنگی مشابه جنگ ۴۰ روزه برگردد، گفت: این مسئله به متغیرهای گوناگون وابسته است. اعتقاد من این است که ما همچنان بیاعتمادیِ عمیقمان نسبت به آمریکاییها را حفظ کردهایم و آنها را قابل اعتماد نمیدانیم؛ اما در هر صورت، باید در میدان دیپلماسی راه خودش را با جدیت ادامه دهیم.
وی افزود: به نظرم اگر بتوانیم راهبردهای خودمان را دقیق و شفاف تنظیم کنیم و بر همان اساس پیش برویم، انشاءالله نتیجه مطلوب از آنِ ما خواهد بود و میتوانیم از شکلگیری جنگهای احتمالی در آینده جلوگیری کنیم.
۲۹۲۲۱