بررسی جامع رویدادهای اسکار و صنعت سینما در ایران

فهرست ۱۵ نامزد اولیه برای شاخه بهترین فیلم بین‌المللی اسکار ۲۰۲۴ در حالی معرفی شد که سینمای ایران نتوانست با فیلم «نگهبان شب» به کارگردانی رضا میرکریمی وارد این جمع گردد. در حقیقت این سومین تجربه میرکریمی به عنوان نماینده ایران است که پس از آثار برجسته‌ای چون «خیلی دور خیلی نزدیک» (۲۰۰۵) و «امروز» (۲۰۱۴) در این فهرست قرار نمی‌گیرد.

برای اطلاعات بیشتر بخوانید: اعتراف‌های سینمایی رضا میرکریمی به شهرام مکری و مرتضی فرشباف

سال گذشته نیز فیلم «جنگ جهانی سوم» برای رقابت در شاخه بهترین فیلم بین‌المللی اسکار ۲۰۲۳ نامزد شد، اما با وجود دریافت جوایز از جشنواره‌های معتبر جهانی، از جمله ونیز، موفقیتی به دست نیاورد.

نخستین بار سینمای ایران در ۴۴ سال پیش به جوایز اسکار معرفی شد و تا به امروز، چهار فیلم ایرانی توانسته‌اند به جمع نامزدهای نهایی این رویداد سینمایی بپیوندند. پس از نامزدی تاریخی «بچه‌های آسمان» در سال ۱۹۹۸ در شاخه فیلم خارجی‌زبان، اصغر فرهادی دو بار دیگر با آثار خود «جدایی نادر از سیمین» (۲۰۱۱) و «فروشنده» (۲۰۱۶) توانسته است نمایندگی سینمای ایران را در این مرجع بین‌المللی به عهده گیرد و دو جایزه اسکار را به این سینما هدیه دهد.

سابقه سینمای ایران تنها به شاخه بهترین فیلم بین‌المللی محدود نمی‌شود. در هشتاد و چهارمین دوره جوایز اسکار، اصغر فرهادی برای فیلم «جدایی نادر از سیمین» در شاخه بهترین فیلمنامه اصلی نیز نامزد دریافت جایزه شد. این موضوع از معدود مواقعی بوده که یک فیلم غیرانگلیسی‌زبان به این مرحله راه یافته، اما در نهایت جایزه این بخش به «وودی آلن» برای فیلم «نیمه‌شب در پاریس» تعلق یافت.

تاریخچه سینمای ایران در جوایز اسکار

در سال‌های نه چندان دور، وزارت فرهنگ و هنر در سال ۱۳۵۶ فیلم «دایره‌ مینا» به کارگردانی داریوش مهرجویی را به اسکار فرستاد و پس از آن، فیلم «باد صبا» به کارگردانی آلبر لاموریس نیز به عنوان نماینده ایران در سال ۵۷ معرفی گردید. بعد از ۱۷ سال وقفه، در سال ۱۹۹۴ فیلم «زیر درختان زیتون» به کارگردانی عباس کیارستمی به عنوان نماینده ایران در شصت‌وهفتمین دوره جوایز اسکار برگزیده شد. در سال ۱۹۹۵، فیلم «بادکنک سفید» به کارگردانی جعفر پناهی نیز به آکادمی معرفی گردید و در سال بعد آن، «گبه» به کارگردانی محسن مخملباف نماینده سینمای ایران در این جشنواره بود.

فیلم «بچه‌های آسمان» به کارگردانی مجید مجیدی در سال ۱۹۹۸ به اسکار ارسال شد و در سال بعد نیز «رنگ خدا» دیگر اثر مجیدی موفق به ورود به این میدان معتبر سینمایی گردید.

سایر آثار نماینده سینمای ایران در سال‌های بعد شامل «زمانی برای مستی اسب‌ها» به کارگردانی بهمن قبادی (۲۰۰۰)، «باران» از مجید مجیدی (۲۰۰۱)، «من ترانه ۱۵ سال دارم» به کارگردانی رسول صدرعاملی (۲۰۰۲)، «نفس عمیق» به کارگردانی پرویز شهبازی (۲۰۰۳)، «لاک‌پشت‌ها پرواز می‌کنند» اثر بهمن قبادی (۲۰۰۴)، «خیلی دور خیلی نزدیک» به کارگردانی رضا میرکریمی (۲۰۰۵)، «کافه ترانزیت» از کامبوزیا پرتوی (۲۰۰۶)، «میم مثل مادر» اثر رسول ملاقلی‌پور (۲۰۰۷)، «آواز گنجشک‌ها» از مجید مجیدی (۲۰۰۸)، و «درباره الی» به کارگردانی اصغر فرهادی (۲۰۰۹) و در نهایت «بدرود بغداد» از مهدی نادری (۲۰۱۰) بود، تا آنکه سینمای ایران در سال ۲۰۱۲ توانست با فیلم «جدایی نادر از سیمین» به کارگردانی اصغر فرهادی برای نخستین بار این جایزه مهم را به دست آورد.

در سال‌های ۲۰۱۴، ۲۰۱۵ و ۲۰۱۶ نیز، فیلم‌های «گذشته» به کارگردانی اصغر فرهادی، «امروز» به کارگردانی رضا میرکریمی و «محمد رسول‌الله» به کارگردانی مجید مجیدی به اسکار فرستاده شدند و در سال ۲۰۱۶، اصغر فرهادی بار دیگر با فیلم «فروشنده» موفق به کسب اسکار خارجی گردید.

در سال ۲۰۱۸، فیلم «نفس» به کارگردانی نرگس آبیار نیز نماینده سینمای ایران در نودمین دوره جوایز اسکار بود. سال ۲۰۱۹، فیلم «بدون تاریخ، بدون امضاء» ساخته وحید جلیلوند فرصت یافت تا نماینده سینمای ایران باشد و در جوایز اسکار ۲۰۲۰ نیز برای اولین بار یک مستند به نام «در جستجوی فریده» که به طور مشترک ساخته آزاده موسوی و کوروش عطایی بود، به رقابت پرداخت.

در اسکار ۲۰۲۱، فیلم «خورشید» به کارگردانی مجید مجیدی به عنوان بیست و ششمین نماینده سینمای ایران در بخش بهترین فیلم بین‌المللی (غیرانگیسی‌زبان) انتخاب شد و حتی به فهرست نامزدهای اولیه این بخش (فهرست ۱۵ تایی) راه پیدا کرد.

در سال ۲۰۲۲، فیلم «قهرمان» به کارگردانی اصغر فرهادی پس از موفقیت در جشنواره کن، نماینده سینمای ایران نامزد شد و برای دومین بار به فهرست نامزدهای اولیه راه یافت، اما موفق به دست‌یابی به فهرست نهایی نشد.

مجید مجیدی با شش بار حضور در جوایز اسکار با آثارش (بچه‌های آسمان، رنگ خدا، باران، آواز گنجشک‌ها، محمد رسول‌الله و خورشید) رکورددار است و اصغر فرهادی با پنج بار نمایندگی سینمای ایران با آثارش در این رویداد، که دو بار موفق به کسب اسکار شده، در مقام بعدی قرار دارد.

بدیهی است که کسب دو جایزه از ۲۹ حضور سینمای ایران در شاخه بهترین فیلم غیرانگلیسی‌زبان، که اکنون به عنوان شاخه بهترین فیلم بین‌المللی شناخته می‌شود، این کشور را به عنوان یکی از کشورهای موفق در این رقابت‌ها معرفی می‌سازد.