“`html
اوری گلدبرگ تصریح کرد: «احساس می‌کنم که ایران با تمام کشورهای خاورمیانه به جز اسرائیل و چند کشور خارج از این حوزه در حال گفتگو است. اگر شواهد بیشتری از هماهنگی ارائه شود و مدت زمان عدم واکنش ایران افزایش یابد، احتمال مهار و کنترل واکنش ایران بیشتر خواهد شد. ایران، کشوری که از دید ایالات متحده به عنوان انزواگر شناخته می‌شود، می‌تواند به فرصتی دست یابد تا خود را به عنوان یک بازیگر منطقی در کنار بازیگران بین‌المللی معرفی کند، به ویژه زمانی که نتانیاهو روابطش را با شرکای بین‌المللی خود به خطر انداخته است.»
بر اساس گزارش جماران، ترور اسماعیل هنیه، رئیس دفتر سیاسی حماس در تهران به همراه شهادت فؤاد شکر، شخصیت سرشناس حزب‌الله در بیروت، شوک بزرگی به خاورمیانه وارد کرده و ترس از این که ایرانی‌ها به تلافی این ترور به اسرائیل حمله کنند، شکل گرفته است. سوال این است که آیا در افق یک جنگ منطقه‌ای تمام عیار به چشم می‌خورد؟
الجزیره در گزارشی در همین زمینه نوشت: ایجاد تصور عمومی بر این است که اسرائیل دست به ترور هنیه زده و همچنین مدعاست که فواد شکر را نیز ترور کرده است. در پی ماه‌ها حملات ویرانگر به غزه که در آن حدود ۴۰ هزار فلسطینی جان خود را از دست داده‌اند و تشدید تنش‌ها علیه ایران و حزب‌الله در لبنان، نگرانی‌ها درباره عواقب هر گونه انتقام به درگیری طولانی بین طرف‌ها بالا گرفته است. هم‌اکنون با گذشت نزدیک به یک هفته از قتل هنیه و شکر، هنوز هیچ حمله جدی به اسرائیل صورت نگرفته و دیپلمات‌ها در حال مذاکره و گفتگو برای جلوگیری از تشدید تنش‌ها هستند.
ایرانی‌ها تأکید کرده‌اند که به این ترور پاسخ خواهند داد. ناصر کنعانی، سخنگوی وزارت امور خارجه، در یک کنفرانس خبری روز دوشنبه اعلام کرد که ثبات در منطقه تنها از طریق «تنبیه متجاوزان و ایجاد بازدارندگی در برابر ماجراجویی‌های رژیم صهیونیستی» ممکن است.
اکنون سؤال این است که شکل این پاسخ چگونه خواهد بود؟ آیا این یک واکنش حساب‌شده خواهد بود که سعی در اجتناب از تنش‌های نظامی منطقه‌ای دارد، مشابه واکنشی که ایران پس از حمله اسرائیل در آوریل خود را مجبور به نشان دادن آن کرده بود؟ آیا رهبران ایران یقین دارند که این حملات نیاز به پاسخی قوی‌تر دارد حتی اگر خطر درگیری‌های وسیع‌تر وجود داشته باشد؟
منطقه به مرحله بحران نزدیک شده است
ترور هنیه به اوج تنش‌ها از ماه اکتبر سال گذشته دامن زده است. کمتر از ۲۴ ساعت پیش از ترور هنیه، اسرائیل فواد شکر، یکی از بنیانگذاران گروه نظامی حزب‌الله و حداقل پنج غیرنظامی را در حومه جنوبی بیروت مورد هدف قرار داد. اسرائیل شکر را به سبب حمله به بلندی‌های جولان که تحت اشغال اسرائیل است، مسئول می‌داند که طی آن ۱۲ کودک و جوان دروزی کشته شدند. حزب‌الله این اتهام را رد کرده است.
طبق گزارش‌ها، اسرائیل از ۷ اکتبر به طور هدفمند حداقل ۳۹ فرمانده یا عضو ارشد محور مقاومت را ترور کرده است. با این حال، کارشناسان معتقدند که حذف فرماندهان و رهبران ارشد محور مقاومت به تنهایی دلیل محکمی برای کاهش درگیری‌های کنونی در مناطق مرزی جنوبی و شمالی فلسطین اشغالی نخواهد بود و تهدیدی جدی برای دشمنان اسرائیل ایجاد نخواهد کرد.
این ترورها منطقه را به کاهش تنش نزدیک کرده و می‌تواند به تبعات ویرانگری برای خاورمیانه و فراتر از آن منجر شود. در حالی که پیش از این می‌توانست آتش‌بس به آزادی اسرای اسرائیلی در اختیار حماس پیوندی جدی دهد. اگرچه اسرائیل به طور رسمی در مورد ترور هنیه نظری نداده است، اما یک روز پس از آن، بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل در سخنرانی خود احتمال واکنش ایران را مورد تأیید قرارداد و بیان کرد: ما برای هر سناریویی آماده هستیم و در برابر هر تهدیدی با قاطعیت خواهیم ایستاد. هر کس که به ما حمله کند، بهای سنگینی را خواهد پرداخت.
فرصتی برای ایران
گزارش‌ها حاکی از آن است که واکنش آتی ایران نزدیک است، اما احتمالاً به شکلی محاسبه‌شده خواهد بود. در حالی که ترور هنیه در خاک ایران و در پایتخت این کشور توهین به حساب می‌آید، کارشناسان بر این باورند که این امر تغییری در تمایل ایران برای اجتناب از درگیری عظیم با اسرائیل و حامی آن یعنی ایالات متحده نخواهد داشت.
رضا اکبری، مدیر برنامه خاورمیانه و شمال آفریقا در موسسه جنگ و صلح، به الجزیره گفت: «به نظر نمی‌رسد که تشدید تنش هدف تصمیم‌گیران ایرانی باشد. البته سیاستگذاران ایرانی نسبت به هم متحد نیستند. سیاست ایران سال‌هاست که میان تندروها و اصلاح‌طلبان تقسیم‌بندی شده است. مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور جدید کشور که غالباً به عنوان یک میانه‌رو یا اصلاح‌طلب شناخته می‌شود، تنها چند هفته است که بر سر کار آمده است. زمانی که ایران در آوریل به اسرائیل حمله کرد، ابراهیم رئیسی، پیشینی او که از تندروها بود، هنوز در یک سقوط هلیکوپتر جان خود را از دست نداده بود.
پزشکیان وزرا و واسطه‌هایی را به کار گمارده است که در زمینه مذاکره در صحنه بین‌المللی تجربه دارند، از جمله افرادی که در امضای برجام دخالت داشته‌اند. اکنون پرسش مهمی مطرح می‌شود: ایران چگونه می‌تواند پاسخ این ترور را به شکلی بدهد که همزمان با ارسال پیام مبنی بر اینکه تهاجمات مانند ترور در خاک ایران بی‌پاسخ نخواهند ماند، سبب آغاز یک دور جدید از تشدید تنش نشود. اگرچه رهبری عالی ایران به وعده «انتقام سخت» اشاره دارد، اما استمرار تعامل دیپلماتیک آنها با واسطه‌ها به برخی از تحلیلگران اطمینان داده که ایران تمایلی به جنگ وسیع‌تر ندارد.»
اوری گلدبرگ، تحلیلگر سیاسی مستقر در تل‌آویو، با اشاره به این موضوع بیان کرد: «ایران در حال گفتگو با تمام کشورهای خاورمیانه به جز رژیم اسرائیل و چند کشور دیگر خارج از این منطقه است. با افزایش شواهد هماهنگی و گذر زمان از عدم واکنش ایران، احتمال کنترل و مهار واکنش این کشور بیشتر خواهد شد. ایران که از دید ایالات متحده به عنوان یک کشور منزوی تلقی می‌شود، اکنون این فرصت را دارد که خود را به عنوان یک بازیگر منطقی در کنار دیگر بازیگران بین‌المللی به اثبات برساند، به ویژه در شرایطی که نتانیاهو روابط خود را با دوستانش دچار مشکل کرده است.»
نتانیاهو در پی جنگ با ایران است
گلدبرگ تصریح کرد: «موقعیت بین‌المللی اسرائیل در ۱۰ ماه گذشته به شدت متزلزل گشته است. ایالات متحده در طول درگیری‌های خود در غزه از اسرائیل حمایت تسلیحاتی و مالی کرده است، اما در عین حال از متحد اصلی خود نیز خواسته که از هر گونه اقدام شتابزده‌ای که ممکن است تنش‌ها را با ایران و متحدانش افزایش دهد، پرهیز کند. با این حال، اسرائیل با ترور هنیه، فردی که برای آتش‌بس در غزه با وی مذاکره می‌کرد، به این درخواست‌ها پاسخ داده است.
در داخل، نتانیاهو برای ماه‌ها به دامنه بحران دچار شده است. در ماه مه، یک نظر سنجی نشان داد که تنها ۳۲ درصد از اسرائیلی‌ها عملکرد او را تأیید می‌کنند، در حالی که او همچنین در سه پرونده تشکیل شده در سال ۲۰۱۹ به اتهام کلاهبرداری، رشوه و نقض اعتماد تحت پیگرد قانونی قرار گرفته است، اما محاکمه به دلیل جنگ به حال تعلیق درآمده است. دادستان دیوان کیفری بین‌المللی نیز به دنبال صدور حکم بازداشت برای نتانیاهو به اتهام جنایات جنگی است.
آتش‌بس در غزه می‌تواند به کاهش تنش‌ها میان اسرائیل و دشمنان منطقه‌ای آن منجر شود. در حال حاضر قدرت‌های منطقه‌ای در حال انتظارند تا ببینند تأثیر ترور هنیه بر این مذاکرات چه خواهد بود.
تحلیلگران به وضوح بیان کرده‌اند که پایان دادن به درگیری‌ها به احتمال زیاد به زندگی سیاسی نتانیاهو خاتمه داده و ممکن است باعث برگزاری انتخابات زودهنگام گردد. نتانیاهو سال‌هاست که از تهدید ایران صحبت کرده و ایالات متحده را برای مقابله با این تهدید تحت فشار قرار داده است.
گلدبرگ گفت: اکثر اسرائیلی‌ها بر این باورند که نتانیاهو به دنبال جنگ با ایران است و برای رسیدن به این هدف در تلاش است. ولی این در حالی است که اسرائیلی‌ها تمایلی به آغاز چنین جنگی ندارند. مردم اسرائیل از این موضوع خسته شده‌اند.
پاسخ هماهنگ محور مقاومت
فراتر از ایران، اسرائیل باید به پاسخ متحدان ایران، به ویژه برای ترور شکر نیز توجه نماید. حسن نصرالله، رهبر حزب‌الله، در روز پنج‌شنبه تصریح کرد که اسرائیل از خطوط قرمز عبور کرده و پاسخ آن «حتمی» خواهد بود. بدین ترتیب، سؤال این است که آیا پاسخ ایران شامل هماهنگی با متحدان آن در «محور مقاومت»، به خصوص حزب‌الله و حوثی‌های یمن خواهد بود یا هر یک به طور مستقل عمل خواهد کرد.
عماد سلامی، متخصص علوم سیاسی در دانشگاه آمریکایی لبنان، بیان داشت که حزب‌الله و ایران احتمالا در ارتباط مستمر در مورد پاسخ خود خواهند بود، اگرچه هر حمله‌ای به گونه‌ای خواهد بود که بر شدت آتش‌افروزی نیفزاید.
او افزود: «در حالی که انتظار می‌رود حزب‌الله با ایران هماهنگی کند، استراتژی کلی احتمالاً بر تسلط بر یک درگیری طولانی‌مدت و کنترل شده بنا خواهد شد که منافع استراتژیک متعددی را برای ایران تأمین می‌نماید بدون اینکه به جنگی تمام عیار تبدیل گردد. اگر ایران در تلاش برای دستیابی به توازن مناسبی در پاسخ باشد، می‌تواند از وقوع یک جنگ گسترده در منطقه جلوگیری کند. به جای آن، تنش‌های کم میان ایران و اسرائیل از طریق متحدان منطقه‌ای آن ادامه خواهد یافت. هدف از این هماهنگی، ارائه یک جبهه متحد در برابر اسرائیل خواهد بود. اما محاسبات استراتژیک ایران نیز نشان می‌دهد که در پاسخ باید از تشدید تنش‌ها و ورود به جنگ بزرگتر جلوگیری شود. ایران تمایل دارد از تبدیل درگیری‌های غزه و اسرائیل به جنگی مستقیم میان ایران و اسرائیل پرهیز کند.
“`