در سال گذشته، یک فوران عظیم و در عین حال کوتاه از انرژی لرزه‌ای رخ داد، که پس از آن یک سری پس‌لرزه‌های طولانی‌مدت به وقوع پیوست و توجهات بین‌المللی را به خود جلب کرد. کشف علت این پدیده به تلاش ۶۸ دانشمند و همکاری ارتش دانمارک نیاز داشت.
در تاریخ ۱۶ سپتامبر ۲۰۲۳، زمین به تپش درآمد. یک بهمن سنگی غول‌آسا از ارتفاعات یک آبدره در شرق گرینلند سقوط کرد و به ایجاد یک مگاسونامی منجر شد که امواج اولیه آن به ارتفاعی حدود ۲۰۰ متر می‌رسید. این امواج خروشان، دیواره‌های آبدره را فروریخته و به دریا ریختند.
به‌گزارش کوانتا، حتی برای نقطه‌ای در گرینلند که بهمن‌خیز است، شدت و سرعت سقوط بهمن و مگاسونامی ناشی از آن حیرت‌انگیز بود. اما آنچه پس از آن روی داد، به مراتب عجیب‌تر بود. این حادثه پس‌لرزه‌ای طولانی و پیوسته را به وجود آورد که به مدت ۹ روز ادامه داشت و آنچنان قوی بود که لرزه‌نگارهای سراسر جهان قادر به شناسایی آن بودند. اما هنگامی که اعضای ارتش دانمارک به محل حادثه رفتند، هیچ نشانه‌ای از واقعه نیافتند.
کریستین اسونویگ (Kristian Svennevig)، زمین‌شناسی فعال در سازمان زمین‌شناسی دانمارک و گرینلند و یکی از محققانی که این ناهنجاری را بررسی کردند، اظهار داشت: این واقعه بسیار عجیب و شگفت‌انگیز بود و مشابه هیچ چیز دیگری که تا به حال دیده شده، نبود.
فین لاوهولت (Finn Løvholt)، پژوهشگر سونامی و زمین‌لغزش در مؤسسه ژئوتکنیک نروژ در اسلو، اشاره کرد که به محض وقوع این حادثه، تعداد زیادی از محققان به گروه پیوستند. این تیم به سرعت گسترش یافت و شامل کارشناسانی از ۱۵ کشور مختلف شد. نیروی دریایی دانمارک نیز به این عملیات یاری رسانید. با این حال، هیچ یک از آنها نتوانستند توضیحی منطقی برای این رخداد ارائه دهند. از حرکات ماگما گرفته تا جابجایی صفحات یخی، همه فرضیات به نظر می‌رسیدند، اما هیچ‌کدام قانع‌کننده نبودند.
استفن هیکس (Stephen Hicks)، یکی از اعضای گروه و زلزله‌شناس در کالج لندن، با شوخ‌طبعی گفت: اگر هیچ توضیح دیگری پیدا نمی‌کردیم، احتمالاً به دنباله‌روی از موجودات دریایی یا بچه اژدها می‌پرداختیم.
اکنون، همان‌طور که در مجله Science گزارش شده، گروهی از ۶۸ دانشمند توانسته‌اند منبع این لرزش‌های عجیب و غریب را شناسایی کنند که پدیده‌ای طبیعی است که به‌طور ریتمیک مانند طبل بر سطح زمین می‌کوبد.
بن فرناندو (Ben Fernando)، لرزه‌شناس دانشگاه جان هاپکینز که در این مطالعه شرکت نداشته، بیان می‌کند: نمی‌دانم آیا کسی پیش از این چیزی شبیه به این را دیده است یا نه، اما این یافته‌ای بسیار جالب به شمار می‌رود.
احساس شگفتی و خوشحالی از کشف این پدیده‌های عجیب، گروه را بسیار افتخارآمیز کرده است. اسونویگ اظهار می‌دارد: احتمالاً همین دلیل است که بسیاری از افراد به علم وارد می‌شوند. با تمامی تجهیزات و دانش پیچیده‌ای که داریم، هنوز هر از گاهی با پدیده‌ای مواجه می‌شویم که برایمان ناشناخته است.
انفجار و لرزه
در ساعت ۱۱:۳۵ صبح به وقت محلی گرینلند شرقی در تاریخ ۱۶ سپتامبر سال گذشته، یک توده یخ پس از سال‌ها گرمایش ناشی از تغییرات آب و هوایی به شدت نازک شد. در کنار قله‌ای در بالای فیورد دیکسون (Dickson Fjord)، حدود ۲۵ میلیون متر مکعب سنگ – تقریباً ۱۰ برابر اندازه هرم بزرگ جیزه – به پایین سقوط کرد و به یخچالی که در یک دره قرار داشت، برخورد نمود و آن را نابود کرد.
این سقوط سنگی با سرعتی بیش از ۱۶۰ کیلومتر در ساعت به آبدره ریخت و منجر به ایجاد مگاسونامی‌ای با ارتفاع موج متوسط ۱۱۰ متر شد.
مگاسونامی‌ها معمولاً زمانی به وجود می‌آیند که یک توده بزرگ و سریع به داخل یک دریاچه یا توده آب فرو رفت. ترکیب این موج‌های بسیار بلند به همراه سرعت بالا، پتانسیل مخرب بالایی دارد.
زمینه‌سازی اولیه و بهمن سنگی متعاقب آن سر و صدای بلندی ایجاد کرد. غرش صدای آن بیش از ۳۳۰۰ کیلومتر دورتر در روسیه، توسط ابزاری مادون‌صوت که برای شناسایی آزمایش‌های پنهان تسلیحات هسته‌ای طراحی شده بود، دریافت شد. لرزه‌سنج‌ها نیز تعدادی از رویدادهای لرزه‌ای با فرکانس بالا و همچنین برخی امواج با فرکانس پایین را شناسایی کردند.
اما آنچه پس از این رویداد رخ داد، از نظر علمی ساده نبود.
لرزه‌شناسان لرزشی عمیق به فرکانس ۱۰.۸۸ میلی‌هرتز ثبت کردند. هیکس توضیح می‌دهد: این واقعه به شکل یک ناهنجاری بسیار بزرگ ظاهر شد. آنها شاهد استمرار این لرزش به مدت یک روز بودند که موجب حیرت محققان در سراسر جهان شد. اینجا چه می‌گذرد؟ چرا هنوز این لرزش را مشاهده می‌کنیم؟
زمانی که لرزه عجیبی که ۹ روز طول کشید، در نهایت خاتمه یافت، محققان از انواع تخصص‌ها، از جمله کارشناسان سونامی و زمین‌شناسان، در یک پلتفرم منبع باز به نام Mattermost به بحث و تبادل‌نظر پرداختند.
آنها به بحث در مورد انواع توضیحات ممکن پرداختند.
سیگنال‌های لرزه‌ای به وضوح با رفتار یک زلزله مطابقت نداشتند. فرض کردند که شاید فرورفتن یک صفحه یخی که به علت ریزش باعث تغییر شده، مانند زنگوله‌ای صدا تولید کرده باشد. ممکن است حرکات زمین باعث شده باشد که بخشی از یخ ذوب شده و آن آب از طریق یک سیستم لوله‌کشی طبیعی در یک یخچال طبیعی حرکت کند، بدین ترتیب مشابه یک ابزار موسیقی عمل کرده باشد. همچنین ممکن است این لرزش‌ها ناشی از فعالیت برخی آتشفشان‌های ناشناخته در گرینلند باشد.
اما هیچ مدرکی برای تایید هیچ یک از این تئوری‌ها در دست نبود. افراد به شوخی پیشنهاداتی را مطرح کردند که شاید مخلوقاتی فضایی در کار باشند یا اژدهایی خشمگین سر و صدا ایجاد کرده باشد. هیکس گفت: زمانی که ناهنجاری‌هایی مانند این، لرزه‌شناسان را گیج می‌کند، همیشه صحبت از هیولاهای افسانه‌ای به میان می‌آید.
سه روز بعد از لغزش بزرگ، نیروی دریایی دانمارک به بررسی آبدره پرداخته و تغییرات زمین‌شناسی را مشاهده کرد. برای آنها، همه چیز آرام و بی‌نهایت پایدار به نظر می‌رسید.
با وجود thiếu شواهد قوی، یک فرضیه باقی ماند. شاید مگاسونامی ایجاد شده توسط بهمن موجب شکل‌گیری موج ایستاده‌ای شده باشد که در آبدره نشست و برخاست می‌کند. به این مساله سیش (seiche) گفته می‌شود و در دریاچه‌ها و بندرها رایج است، اگرچه در شرایط بادهای قوی بیشتر ناپیداست.
تنها سه هفته پس از کلیه اتفاقات دراماتیک سپتامبر، یک سیگنال لرزه‌ای دیگر (با شدت کمتر) از آبدره خارج شده و به سرتاسر زمین پخش شد. به نظر می‌رسید این سیگنال جدید نیز به علت حرکات زمین به وجود آمده و با یک سونامی کوچک همراه بوده است. با بررسی سوابق لرزه‌ای از اوایل دهه ۱۹۸۰، سریعاً چهار رویداد مشابه شناسایی شد. اگر آن سیگنال‌ها ناشی از سیش‌ها بودند، آنگاه لرزه‌های سپتامبر هم شاید به همان صورت ایجاد شده باشند.
اما یک مشکل عمده با فرضیه سیش وجود داشت. بهمن و سونامی بزرگ و قدرتمند، در عین حال زودگذر بودند. مشخص نبود که چگونه یک سیش به مدت ۹ روز می‌تواند به وجود بیاید و حفظ شود.
در حین ناامیدی، یکی از پژوهشگران تلاش کرد تا در وان حمام خود، پدیده روزهای مکرر را بازسازى کند. متأسفانه، به دلیل عدم تقارن و عدم قابلیت استفاده دیکسون به عنوان یک آبدره مستقیم، این دست آزمایش موفقیت‌آمیز نبود.
سپس پژوهشگران تلاش کردند تا این پدیده را بر روی کامپیوتر شبیه‌سازی کنند. در نخستین تلاش برای ساخت شبیه‌سازی عددی سونامی، نتوانستند سیش را بازتولید کنند. ولی در پی آن، نیروی دریایی دانمارک به آنها اجازه دسترسی به بررسی‌های سونار با کیفیت بالا در کف آبدره‌های باروک را داد. در این مرحله بود که شواهد شروع به جمع‌آوری شدند.
شبیه‌سازی‌هایی که عمق متغیر آبدره را مدنظر قرار می‌دادند، نشان دادند که مگاسونامی در حال تثبیت در یک سیش با فرکانس غالب ۱۱.۴۵ میلی‌هرتز است که بسیار نزدیک به فرکانس ۱۰.۸۸ میلی‌هرتز لرزه ۹ روزه عجیبی است. جغرافیای خاص آبدره نشان می‌دهد که انرژی سیش به آرامی به آب‌های آزاد نشت می‌کند که به توضیح طول عمر آن کمک می‌کند.
شبیه‌سازی‌ها همچنین دلایل شکست نیروی دریایی دانمارک در رؤیت موج‌های سیش را روشن ساختند. سیش به ازای هر ۴۵ ثانیه، ۲.۷ کیلومتر را از یک سمت آبدره به سمت دیگر طی می‌کرد. تنها پس از گذشت سه روز، ارتفاع موج‌ها به چند سانتیمتر کاهش یافت و این مسئله آن را برای مشاهده ناپدید کرد.
این مطالعه نشان می‌دهد که دگرگونی‌های چشمگیر و مداوم در دمای کره زمین می‌توانند به طرز شگفت‌انگیزی بر ما تاثیر بگذارند. لغزش زمینی که مگاسونامی را آغاز کرد، به واسطه ذوب شدن یخ‌ها حادث گردید. تغییرات آب و هوایی به‌طور مداوم در پس‌زمینه این روایت ظهور می‌کند. اکنون پژوهشگران برای شناسایی علائم هشداردهنده مشابهی در دیگر مناطق یخ‌زده خاک که در برابر مگاسونامی آسیب‌پذیر هستند، آمادگی لازم را خواهند داشت.
در حالی‌که لرزش ۹ روزه جهانی ممکن است چشمگیر به نظر آید، اما این یک رکورد نیست. زلزله و سونامی ویران‌کننده‌ای که در دسامبر ۲۰۰۴ در سوماترا-آندامان با قدرت ۹.۱ ریشتر به وقوع پیوست، زمین را به مدت ۱۸ روز به لرزه درآورد و تصور می‌شود که برخورد سیارک چیکشولوپ (Chicxulub) که به پایان عصر دایناسورها ۶۶ میلیون سال پیش انجامید، پس از وقوع، چندین ماه زمین را در دوران سختی نگاه داشته است.
تفاوت این شرایط با واقعه گرینلند این است که در اینجا خوشبختانه خسارت کمتری به بار آمده و آمار تلفات آن نیز صفر بوده است. هیکس می‌گوید: این نوع علم بسیار جذاب و دلنشین است.