چربی خون به معنای افزایش سطح کلسترول و یا تری گلیسرید در خون فراتر از مقادیر طبیعی است که به بروز بیماری چربی خون منجر میشود. این افزایش میتواند ناشی از مصرف زیاد مواد غذایی یا اختلالات در متابولیسم چربی باشد. سطوح بالای چربی و قند خون ممکن است زمینهساز عوارضی مانند گزگز و خواب رفتگی پاها شود و در حین خواب، احساس گرمای شدید در کف پا میتواند مانع خواب راحت فرد شود.
چگونه چربی خون افزایش پیدا میکند؟
افزایش چربی خون میتواند با بیماریهایی نظیر کمکاری تیروئید، برخی اختلالات کبدی و کلیوی، دیابت، نارسایی مزمن کلیه، چاقی، بعضی عفونتها، اعتیاد به الکل، ایدز و غیره همراه باشد. انباشت چربی در دیوارههای عروق میتواند به تنگی این عروق منجر شود و خطر ابتلا به سکته مغزی، درد قفسه سینه و انسداد عروق را افزایش دهد. برای تشخیص بالا بودن چربی خون، اندازهگیری دو نوع چربی کلسترول و تری گلیسرید لازم است و معمولاً افزایش کلسترول به عنوان عامل جدیدتر بروز بیماریها مطرح میشود.
کلسترول چیست؟
کلسترول نوعی چربی است که در همه سلولهای بدن شما وجود دارد. این ماده در خون حل نمیشود بلکه از طریق لیپوپروتئینها به داخل و بیرون سلولها منتقل میشود. لیپوپروتئینها ترکیبی از چربی و پروتئین هستند که چربی را در جریان خون جابهجا میکنند. وجود کلسترول در کبد، نخاع و مغز برای سلامتی ضروری است.
کلسترول در فرآیند ساخت و نگهداری از سلولها، تولید برخی هورمونها، ساخت ویتامین D و جذب ویتامینهای محلول در چربی نقش حیاتی دارد. سطح نرمال کلسترول کمتر از ۲۰۰ میلیگرم در دسیلیتر در نظر گرفته میشود.
زمانی که سطح کلسترول خون افزایش مییابد، چربیها در دیواره رگها رسوب میکنند و در نهایت این رسوبات میتوانند جریان خون طبیعی را دچار اختلال کنند. در چنین شرایطی، قلب نمیتواند به اندازهی کافی خون حاوی اکسیژن را دریافت کند و خطر حمله قلبی افزایش مییابد. مشابه همین روند، کاهش جریان خون به مغز نیز میتواند منجر به سکته مغزی شود.
کلسترول چگونه تولید میشود؟
۱- بدن خود به تنهایی کلسترول تولید میکند. کبد، اصلیترین منبع تولید کلسترول بوده و به طور متوسط روزانه حدود ۱۰۰۰ میلیگرم از آن را میسازد.
۲- کلسترول همچنین از طریق مصرف مواد غذایی مانند: گوشت قرمز، مرغ، ماهی و لبنیات به بدن وارد میشود.
میوهها، سبزیجات، روغنهای گیاهی، غلات و آجیل دارای کمترین میزان کلسترول هستند، در حالی که زرده تخممرغ و گوشت دارای بالاترین سطح کلسترول میباشند.
عوامل مؤثر بر سطح کلسترول خون کدامند؟
– نوع و مقدار مواد غذایی مصرفی
– جنس بدن
– سطح فعالیت بدنی
– وراثت و ژنتیک نیز تأثیر چشمگیری بر وضعیت کلسترول خون دارند.
– سن و جنس: عموماً افزایش سطح کلسترول خون در حدود ۲۰ سالگی شروع میشود. زنان قبل از یائسگی معمولاً سطح کلسترول کمتری نسبت به مردان همسن خود دارند.
نشانههای افزایش چربی خون
علایم مرتبط با افزایش چربی خون معمولاً از دو عامل ناشی میشوند: یکی غلیظ شدن خون که باعث کاهش سرعت جریان آن در رگها میشود و در نتیجه به اختلال در خونرسانی و کمبود نسبی اکسیژن در بافتها میانجامد و دیگری، افزایش دما در بدن به سبب افزایش صفرا. این علایم به اختصار شامل موارد زیر است:
۱- احساس سنگینی، خستگی یا کوفتگی در بدن.
۲- خواب آلودگی.
۳- احساس سوزش و افزایش دما در نقاط مختلف بدن، به ویژه کف پا که معمولاً در شب تشدید میشود.
۴- دردهای مقاوم به درمان در ناحیه ساق پا و کف پا (و در مواردی سایر نواحی بدن).
۵- سردردهایی که معمولاً به صورت سنگینی در سر ظاهر میشوند.
۶- خشکی یا تلخی دهان.
۷- احساس سرگیجه و گاهی وزوز گوش.
۸- سردرد، سرگیجه، احساس سنگینی، خواب آلودگی، طپش قلب و علایمی از این دست پس از مصرف غذاهای چرب؛ به علاوه تسکین این علایم با مصرف موادی مانند آبغوره، آبلیمو یا سرکه.
۹- افزایش تعریق در بدن.
۱۰- ورم و پف صورت.
نکته: ذکر این علائم بدین معنی نیست که تمامی افراد مبتلا به افزایش چربی خون همه این علائم را خواهند داشت بلکه اکثر افراد تنها برخی از آنها را تجربه میکنند.
انواع اصلی چربیهای موجود در خون چیست؟
دو نوع اصلی چربی موجود در خون شامل کلسترول و تری گلیسرید هستند.
LDL چیست؟
LDL یا کلسترول بد، ذرات کلسترول را در سراسر بدن منتقل میکند. LDL با اتصال به دیوارههای عروق، آنها را سخت و تنگ میسازد.
VLDL چیست؟
VLDL دارای بالاترین سطح تری گلیسرید است. تری گلیسرید نوعی چربی خون است و VLDL نیز همچون LDL ذرات کلستریلی را بزرگتر کرده و موجب تنگ شدن عروق خونی میشود. اگر شما تحت درمان کلسترول بالا قرار دارید اما همچنان سطح VLDL بالایی دارید، لازم است درمانهای اضافی برای کاهش آن دریافت کنید زیرا VLDL مقادیر زیادی تری گلیسرید را در خود دارد.
HDL چیست؟
HDL یا کلسترول خوب، وظیفه دارد کلسترول اضافی را جمعآوری کرده و به کبد بازگرداند.
چگونه میتوان متوجه شد که چربی خون ما بالاست؟
آزمایش چربی خون شامل اندازهگیری کلسترول کل، کلسترول HDL (خوب)، کلسترول LDL (بد) و تری گلیسرید میشود. تری گلیسرید نوعی از چربی است که به دلیل مصرف زیاد قند افزایش مییابد. برای اندازهگیری دقیق چربیهای خون باید ۹ تا ۱۲ ساعت قبل از آزمایش هیچ چیزی به جز آب مصرف نشود. سطوح کلسترول و تری گلیسرید معمولاً به میلیگرم در هر دسیلیتر خون اندازهگیری میشوند.
چگونه میتوان HDL یا کلسترول خوب را در بدن افزایش داد؟
۱- دویدن: با فعالیت بدنی منظم در هفته ۱۲۰۰ کالری بسوزانید.
۲- کاهش وزن: با کاهش هر نیم کیلوگرم وزن، میزان HDL یک درصد افزایش مییابد.
۳- ورزش کردن قبل از وعدههای غذایی پرچرب: انجام تمرینات ورزشی قبل از مصرف غذاهای پرچرب، به طور چشمگیری HDL را افزایش میدهد.
۴- ترک سیگار: با ترک سیگار به مدت یک هفته، میزان HDL به مقدار ۷ واحد افزایش مییابد.
۵- پرهیز از عوامل مضر: اجتناب از مصرف زیاد شکر، آرد، سیبزمینی و برنج سفید. غذاهایی که قند خون را بالا میبرند، منجر به کاهش میزان HDL خون میشوند.
افزایش میزان HDL احتمال ابتلا به حملات قلبی را کاهش میدهد.
چگونه میتوان LDL را کاهش داد؟
از مصرف بیش از حد چربیها و کلسترول پرهیز کنید.
از افزایش کالری دریافتی خودداری نمایید.
فعالیت بدنی خود را افزایش دهید.
وزن خود را در سطح ایده ال حفظ کنید.
منابع تری گلیسرید
تری گلیسیرید، چربیای است که در مواد غذایی یافت میشود. در صورت ورود کالری اضافی به بدن، این کالری اضافه به تری گلیسرید تبدیل شده و در سلولهای چربی ذخیره میشود. چاقی و اضافه وزن، عدم تحرک، سیگار کشیدن، مصرف الکل و داشتن الگوی غذایی پرکربوهیدرات از عوامل مؤثر در افزایش تری گلیسرید خون هستند. سطح مناسب تری گلیسرید کمتر از ۱۵۰ میلیگرم در دسیلیتر در نظر گرفته میشود. افرادی که دارای تری گلیسرید بالا هستند معمولاً سطح LDL بالاتر و HDL پایینتری دارند.
چگونه میتوان تری گلیسرید را کاهش داد؟
فعالیت ورزشی منظم داشته باشید.
یک رژیم غذایی کم چربی اتخاذ کنید.
از لبنیات کم چرب بهره ببرید.
چربیهای گوشت و پوست مرغ را دور بریزید.
غذاهای خود را با روغنهای گیاهی نظیر: کانولا، ذرت و زیتون تهیه کنید.
مصرف غذاهای غنی از فیبر را افزایش دهید.
از مصرف شیرینی و نوشیدنیهای قندی پرهیز کنید.
اجتناب از مصرف الکل.
از پرخوری پرهیز کنید.
به آرامی و با استفاده از چنگال غذا بخورید و به معدهتان فرصت دهید تا به شما اعلام کند که سیر شدهاید!
وزن خود را در وضعیت متعادل نگه دارید.