بررسی ۷ دهه فعالیت هنری ژاله علو در ۷ بخش

ژاله علو، هنرمند پرتجربه در عرصه های تئاتر، سینما، رادیو و تلویزیون در سن ۹۷ سالگی درگذشت. این هنرمند بزرگ، روز گذشته در یکی از بیمارستان های تهران از دنیا رفت. ژاله علو به عنوان یکی از نخستین بازیگران سینمای ایران، در سال ۱۳۲۷ بعد از ۱۱ سال وقفه به عرصه بازیگری وارد شد و با فیلم «طوفان زندگی» آغاز فعالیتش را در سینما رقم زد. آخرین حضور او نیز در سال ۱۳۹۸ در فیلم «فصل ماهی سفید» به ثبت رسید که در آن زمان جلوی دوربین رفت. در طول دوران کاری او، به ایفای نقش در مجموعه های تلویزیونی مختلف پرداخته و بازی در سریال «روزی روزگاری» و فیلم «مهمان مامان» در ذهن مخاطبان به یادگار مانده است.

علاوه بر بازیگری، گویندگی و صداپیشگی نیز از دیگر عرصه های فعالیت این هنرمند به شمار می رفت.

سکانس اول: سلام سینما

سینمای ایران پس از کوشش های پیشگامانی چون سپنتا و آوانسیان، به دلیل ناکامی های مکرر، ۱۱ سال در سکوت به سر برد. در سال ۱۳۲۷، دکتر اسماعیل کوشان با راه اندازی میترا فیلم، دور جدیدی از تولید فیلم را در ایران آغاز کرد. «طوفان زندگی» به کارگردانی علی دریابیگی نخستین اثر میترا فیلم بود که ژاله علو ۲۱ ساله در آن در کنار هنرپیشگانی چون مهراقدس خواجه نوری، آنیا آوشید، زینت مؤدب، فرهاد معتمدی، رقیه چهره آزاد و حسین امیرفضلی ایفای نقش کرد. همچنین او در همان سال در فیلم «زندانی امیر» (۱۳۲۷) نیز ظاهر شد. بعد از تعطیلی میترا فیلم و تأسیس پارس فیلم، اسماعیل کوشان به ساخت فیلم های متعدد ادامه داد و ژاله علو به عنوان یکی از بازیگران ثابت این آثار حضور داشت ؛ شامل فیلم های «واریته بهاری» (۱۳۲۸)، «افسونگر» (۱۳۳۱) و «آغا محمد خان قاجار» (۱۳۳۳)، که این آخری به کارگردانی نصرت الله محتشم صورت گرفت و بعدها با ژاله علو ازدواج کرد. در دهه سی خورشیدی، علو به یکی از چهره های شاخص فیلم های تاریخی پارس فیلم تبدیل شده و به سرعت به عنوان بازیگر اصلی در فیلم ها شناخته شد. آثار درخشان او شامل «ماجرای زندگی» (۱۳۳۳)، «عروس دجله» (۱۳۳۳)، «یعقوب لیث صفاری» (۱۳۳۶)، «طلسم شکسته» (۱۳۳۷) و «بی ستاره ها» (۱۳۳۸) است که نشان دهنده دوران پربار او در سینما است.

سکانس دوم: روز های رادیو

در سال های جوانی ژاله علو، رادیو به عنوان مهم ترین رسانه جمعی کانون توجه مردم بود. او از هفت سالگی با اشعار حافظ، سعدی و شاهنامه آشنا گشت. وی با ورود به دانشسرای مقدماتی، به طور مستقیم به رادیو ورود کرد و کار اعلام برنامه آغاز کرد. علو با «داستان شب» به یک بازیگر ثابت در برنامه های رادیویی تبدیل شد. از سال ۱۳۷۱ به صورت جدی تری کارهایش را در رادیو ادامه داد. فعالیت های گویندگی و صداپیشگی در نمایش های رادیویی از مهم ترین دغدغه های این هنرمند به حساب می آید. حتی در سال هایی که به عنوان یکی از چهره های محبوب و پرکار سینمای فارسی شناخته می شد، حضورش را در رادیو حفظ کرد و سرانجام یک سال پس از پیروزی انقلاب از این عرصه بازنشسته شد.

سکانس سوم؛ بازگشت به سینما با نقش های مادرانه

از اوایل دهه چهل، با تغییر در فضای سینما، حضور علو در فیلم ها کاهش یافت و وقتی از اواخر دهه چهل دوباره به سینما برگشت، بیشتر در نقش های مادرانه ظاهر شد. یکی از به یاد ماندنی ترین نقش های او در آن سال ها، همکاری اش با علی حاتمی در فیلم «طوقی» (۱۳۴۹) بود و یک سال بعد با مسعود کیمیایی در فیلم «داش آکل» (۱۳۵۰) کار کرد. این دو فیلم، او را به عنوان یک بازیگر ثابت در نقش مادر تثبیت کرد.

سکانس چهارم؛ روزگار تئاتر

ژاله علو در زمان هایی که به فیلم سازی مشغول بود و کار گویندگی رادیو را نیز بر عهده داشت، به فعالیت های تئاتری نیز پرداخت. در دهه سی، او از چهره های تأثیرگذار تئاتر ایران به شمار می رفت و در دهه چهل که از سینما فاصله گرفته بود، در عرصه نمایش فعال بود. در سال های پس از کودتای ۲۸ مرداد، ژاله علو به عنوان یکی از چهره های تأثیرگذار تئاتر ایران شناخته می شد. از نمایش های او می توان به عناوین زیر اشاره کرد: «در سایه حرم»، «دزد ناشی»، «سرباز وفادار»، «شعله»، «تلافی»، «توپاز» و «رقص زمین».

سکانس پنجم: دوبلور ستاره ها

دوران طلایی دوبله ایران در دهه چهل، برهه ای است که علو به عنوان یکی از چهره های برجسته این عرصه شناخته می شد. او به جای ستاره هایی چون سوفیا لورن، سوزان هیوارد، مورین اوهارا، جینا لولو بریجیدا، دوریس دی، کتی جرالدو، آوا گاردنر، جون کرافورد، ریثا هیورث و باربارا استانویک صداپیشگی کرد. صدای گرم و رسای او به علاوه انعطاف پذیری اش در ارائه نقش ها، او را به چهره ای محبوب در استودیوهای دوبله تبدیل کرده بود.

سکانس ششم: مدیر دوبلاژ ماندگار

از دهه شصت، پس از بازنشستگی از رادیو، مدیریت دوبلاژ به یکی از دغدغه های جدید او تبدیل گشت. به ویژه در پروژه های مرتبط با کودکان و کارتون های خاطره انگیزی که عهده دار مدیریت دوبله آن ها بود. از کارتون های والت دیزنی همچون «سفید برفی و هفت کوتوله» و «گربه های اشرافی» تا سریال های کارتونی از جمله «سرندپیتی»، «دهکده حیوانات» و «پت پستچی» را شامل می شود. اوج فعالیت علو در دهه شصت، مدیریت دوبلاژ سریال مشهور «سال های دور از خانه» بود که با هنرمندی او در ایران بسیار موفق شد و در زمان پخش، خیابان ها را خلوت و همه را پای تلویزیون نشاند.

سکانس هفتم؛ میم مثل مادر

چه در فیلم های دهه های شصت و هفتاد و چه در سریال ها، چهره ژاله علو همواره با نقش های مادرانه در یادها مانده است. بین کارهای او در films و series بعد از انقلاب، نقشش در سریال «روزی روزگاری» به یاد ماندنی تر است. نقش خاله لیلا در این سریال خاطره انگیز به ویژه در مواجهه با خسرو شکیبایی، اوج توانمندی های بازیگری ژاله علو در سال های بعد از انقلاب را نمایان ساخت. این موفقیت زمینه ساز آن شد که او در سریال بعدی احمدجو، «تفنگ سرپر»، نیز نقش مهمی را ایفا کند، هرچند این سریال آنچنان که باید مورد توجه قرار نگرفت. علو در دهه های هفتاد و هشتاد به طور ادواری در فیلم ها و سریال ها به ایفای نقش پرداخته و همچنین به صداپیشگی مشغول بود. در فیلم «سلطان» (۱۳۷۵) هم با قدرت مثال زدنی اش نشان دهنده ارادهٔ سنتی را به نمایش گذاشت و از بازی در نقش های مهربانانه اش در آن سال ها فاصله گرفت. او برای آخرین بار در سال ۱۳۹۸ جلوی دوربین سینما رفت و هرچند در این سال ها فعالیت برجسته ای نداشت، اما همواره به عنوان نماد مادری و مهربانی یاد می شد. او یکی از هنرمندانی بود که مفهوم تداوم در هنر را تجسم بخشید و یاد او همیشه در دل ها باقی خواهد ماند.

تابلوی افتخارات

چهره ماندگار هنر ایران

تندیس افتخار برای یک عمر فعالیت سینمایی از سوی خانهٔ سینمای ایران (۱۳۸۲)

تقدیرنامه برای یک عمر فعالیت هنری و تأثیر فرهنگی از انجمن بازیگران سینمای ایران

لوح تقدیر به عنوان کارگردان برتر از ششمین جشنوارهٔ بین المللی برنامه های رادیویی

لوح تقدیر و جایزهٔ بهترین کارگردانی برای نمایشنامهٔ رادیویی «یک اتفاق ساده» در جشنوارهٔ بین المللی برنامه های رادیویی (۱۳۸۵)

معرفی به عنوان چهرهٔ ماندگار (۱۳۸۹)

لوح تقدیر و هدیهٔ کمیسیون ملی یونسکو در ایران به پاس یک عمر فعالیت هنری.