آیا وقتی آب کافی نمینوشید، احساس میکنید قلبتان تندتر میزند؟ یک پزشک توضیح میدهد چرا کمآبی بدن میتواند ضربان قلب را افزایش دهد، چه علائمی نشاندهنده کمآبی هستند و در چه شرایطی باید به پزشک مراجعه کرد.
به گزارش انتخاب و به نقل از انلی مای هلث؛ آیا بعد از یک روز گرم و پرتعریق یا چند ساعت بدون نوشیدن آب کافی، احساس میکنید قلبتان تند میزند؟ این احساس واقعی است. کمآبی بدن و ضربان قلب ارتباط نزدیکی با یکدیگر دارند و شناخت این ارتباط، بهویژه در ماههای گرم سال یا بعد از ورزش شدید، اهمیت دارد.
پاسخ کوتاه این است: بله، کمبود آب بدن میتواند واقعاً باعث افزایش ضربان قلب شود. یک متخصص توضیح میدهد چرا این اتفاق میافتد، چه احساسی ایجاد میکند و چه زمانی لازم است به پزشک مراجعه کنید.
آیا کمآبی بدن میتواند ضربان قلب را افزایش دهد؟
دکتر ساچین سِخار بیسوال، متخصص انکولوژی پزشکی در بیمارستانهای مانیپال در بوبانسوار، میگوید ارتباط میان از دست دادن مایعات بدن و افزایش ضربان قلب بهخوبی شناخته شده است.
او توضیح میدهد: «بله، کمآبی بدن معمولاً باعث افزایش ضربان قلب میشود. وقتی بدن مایعات خود را از دست میدهد، حجم خون کاهش پیدا میکند و قلب مجبور میشود برای حفظ جریان مناسب خون و رساندن اکسیژن به سراسر بدن، سختتر و سریعتر کار کند.»
به زبان ساده، آب بخش مهمی از خون را تشکیل میدهد. وقتی بدن مقدار زیادی آب از دست میدهد، حجم خونی که قلب باید در بدن به گردش درآورد کاهش مییابد. در نتیجه، قلب برای اینکه جریان خون را در سطح مناسبی حفظ کند، سرعت خود را افزایش میدهد.
چرا کمآبی باعث تند شدن ضربان قلب میشود؟
افزایش ضربان قلب در اثر کمآبی فقط یک دلیل ندارد. به گفته دکتر بیسوال، چند عامل همزمان در این اتفاق نقش دارند:
* کاهش حجم مایعات بدن: وقتی حجم خون در گردش کاهش مییابد، قلب برای حفظ فشار خون و رساندن اکسیژن کافی به بدن، سریعتر میتپد.
* غلظت بیشتر خون: کمآبی میتواند خون را اندکی غلیظتر کند و پمپاژ مؤثر آن را برای قلب دشوارتر سازد.
* افزایش هورمونهای استرس: بدن در واکنش به کمآبی، هورمونهای استرس ترشح میکند که میتوانند ضربان قلب را بیشتر کنند.
* اختلال در تعادل الکترولیتها: کمآبی میتواند تعادل مواد معدنی، بهویژه سدیم و پتاسیم، را بر هم بزند. این مواد نقش مستقیمی در تنظیم ریتم قلب دارند.
* فشار مداوم بر سیستم قلبیعروقی: کمآبی خفیف اما مزمن میتواند بهمرور فشار بیشتری بر سیستم قلبیعروقی وارد کند، بهخصوص در افرادی که از قبل بیماری قلبی دارند.
به همین دلیل، حتی کمآبی خفیف و روزمره، و نه فقط کمآبی شدید، میتواند ضربان قلب را افزایش دهد.
یک مرور نظاممند در سال ۲۰۲۳، دادههای بیش از ۳۰ مطالعه روی بزرگسالان را بررسی کرد تا مشخص شود مصرف مایعات چه تأثیری بر ضربان قلب، تغییرپذیری ضربان قلب و فشار خون هنگام ورزش دارد. در این بررسی، افرادی که پیش از ورزش و حین آن آب یا نوشیدنیهای ایزوتونیک مصرف کرده بودند، افزایش کمتری در ضربان قلب داشتند و ضربان قلب آنها بهطور میانگین حدود ۶ ضربه در دقیقه کمتر از افرادی بود که هیچ مایعی مصرف نکرده بودند.
این یافتهها نشان میدهد که مصرف نکردن مایعات میتواند هنگام فعالیت بدنی فشار بیشتری بر قلب وارد کند، در حالی که تأمین آب کافی به ثابت ماندن بیشتر ضربان قلب کمک میکند.
قلب در حالت کمآبی چه حسی دارد؟
همیشه آسان نیست که متوجه شویم کمآبی عامل تپش قلب است. دکتر بیسوال میگوید افراد معمولاً احساس میکنند قلبشان سریع یا محکم میزند و گاهی نیز دچار تپش یا احساس لرزش در قفسه سینه میشوند.
این علائم ممکن است همراه با سبکی سر، سرگیجه هنگام ایستادن و خستگی باشند. در موارد شدیدتر کمآبی، ممکن است فرد حتی در حالت استراحت یا با فعالیت بسیار کم نیز احساس کند قلبش بهشدت و سریع میزند.
اگر بعد از یک روز گرم، ورزش بدون نوشیدن آب کافی یا یک دوره بیماری متوجه شدید قلبتان بیشتر از معمول میتپد، کمآبی بدن میتواند یکی از دلایل آن باشد.
بر اساس گزارش مؤسسه تحقیقات قلب، کمآبی باعث میشود قلب بیشتر از حالت معمول کار کند. وقتی مایعات بدن کاهش مییابد، خون کمتری در بدن جریان پیدا میکند و قلب برای جبران این وضعیت، سریعتر میتپد. این تلاش مضاعف میتواند فشار بیشتری بر قلب وارد کند.
البته فقط قلب تحت تأثیر کمآبی قرار نمیگیرد. حتی کمآبی خفیف میتواند باعث خستگی، سردرد و تغییرات خلقی شود.
بنابراین، قلب در حالت کمآبی دیگر آرام و منظم کار نمیکند؛ بلکه برای حفظ جریان خون و رساندن اکسیژن به اندامهای مختلف، مجبور است سریعتر فعالیت کند.
آیا نوشیدن آب میتواند ضربان قلب بالا را کاهش دهد؟
خبر خوب این است که افزایش ضربان قلب ناشی از کمآبی معمولاً قابل برگشت است.
دکتر بیسوال میگوید: «در بیشتر موارد، اگر افزایش ضربان قلب واقعاً ناشی از کمآبی باشد، بله. تأمین دوباره مایعات حجم خون را بهبود میدهد، فشار واردشده بر قلب را کاهش میدهد و معمولاً باعث میشود ضربان قلب طی مدت نسبتاً کوتاهی کاهش پیدا کند.»
بااینحال، او نکته مهمی را مطرح میکند: «اگر ضربان قلب با وجود تأمین کافی مایعات همچنان بالا بماند، باید به دلایل احتمالی دیگر فکر کرد و نباید همچنان فرض کرد که مشکل از کمآبی است.»
به عبارت دیگر، نوشیدن آب راهحل همه انواع تپش قلب نیست و اگر ضربان قلب برای مدت طولانی بالا باقی بماند، باید علت آن بررسی شود.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
بیشتر موارد افزایش ضربان قلب ناشی از کمآبی، پس از تأمین مایعات کافی برطرف میشوند. اما دکتر بیسوال میگوید در صورت مشاهده علائم زیر باید به پزشک مراجعه کرد:
* بالا ماندن ضربان قلب با وجود نوشیدن آب و جبران کمآبی
* درد یا احساس ناراحتی در قفسه سینه همراه با تپش قلب
* سرگیجه شدید، غش کردن یا گیجی
* ادرار بسیار تیره، کاهش شدید ادرار یا نداشتن ادرار و سایر نشانههای کمآبی قابلتوجه
* تپش قلب مکرر یا طولانیمدت، بهویژه اگر با تنگی نفس همراه باشد
* وجود بیماری قلبی زمینهای همراه با علائم کمآبی؛ زیرا این شرایط نیاز به نظارت دقیقتری دارد
اگر هر یک از این علائم را تجربه میکنید، بهتر است منتظر نمانید تا مشکل خودبهخود برطرف شود.
چگونه تغییرات ضربان قلب ناشی از کمآبی را کنترل کنیم؟
در بیشتر موارد، درمان علت اصلی کمآبی برای بازگشت ضربان قلب به حالت طبیعی کافی است. دکتر بیسوال توصیه میکند:
* بهتدریج آب بنوشید و اگر کمآبی شدیدتر است، از محلولهای حاوی الکترولیت نیز استفاده کنید؛ بهجای اینکه مقدار زیادی مایع را در مدت کوتاهی بنوشید.
* علت کمآبی را برطرف کنید؛ چه کمبود مصرف مایعات باشد، چه تعریق زیاد، بیماری یا قرار گرفتن در معرض گرما.
* در صورت کمآبی شدید، تعادل الکترولیتها بررسی و در صورت نیاز اصلاح شود که ممکن است به ارزیابی پزشکی نیاز داشته باشد.
* اگر مستعد کمآبی هستید، مثلاً ورزشکار هستید یا در مناطق گرم زندگی میکنید، در طول روز بهطور منظم مایعات مصرف کنید و فقط زمانی که تشنه شدید به سراغ آب نروید.
* اگر علائم شدید کمآبی همراه با علائم قلبی ایجاد شد، سریع به پزشک مراجعه کنید؛ زیرا این ترکیب میتواند نشانه مشکلی جدیتر باشد که به درمان فوری نیاز دارد.
* عادتهای سادهای مانند همراه داشتن یک بطری آب و نوشیدن جرعهجرعه در طول روز میتواند به پیشگیری از کمآبی کمک زیادی کند.
جمعبندی
تند شدن ضربان قلب همیشه به دلیل استرس یا فعالیت بدنی نیست. گاهی اوقات این وضعیت میتواند پیام بدن باشد که به مایعات بیشتری نیاز دارد.
شناخت ارتباط میان کمآبی و افزایش ضربان قلب کمک میکند بهموقع واکنش نشان دهید، به شکل مناسب آب و مایعات مصرف کنید و در صورت وجود علائم هشدار، بدانید چه زمانی باید برای بررسی بیشتر به پزشک مراجعه کنید.