تا همین چند وقت پیش، نام انحصار وراثت با صفهای اداری، مراجعه به شورای حل اختلاف و ماهها انتظار گره خورده بود؛ اما حالا با واگذاری این فرایند به ثبت احوال، گواهی انحصار وراثت بهصورت الکترونیکی و حداکثر ظرف ۲۰ روز صادر میشود.
وقتی یکی از اعضای خانواده از دنیا میرود، بازماندگان علاوه بر تحمل داغ فقدان، ناچارند برای انجام امور اداری و قانونی متوفی نیز اقدام کنند؛ اموری که تا پیش از این، گاهی خود به یک فرآیند طولانی و فرسایشی تبدیل میشد.
یکی از این امور، صدور گواهی انحصار وراثت بود؛ گواهیای که برای مشخص شدن وراث قانونی متوفی و پیگیری بسیاری از امور مالی و حقوقی او مورد نیاز است و در گذشته، تصور عمومی از آن با مراجعه به مراجع قضایی، تشکیل پرونده، ارائه مدارک و حتی انتظارهای طولانی همراه بود.
حالا، اما این مسیر تغییر کرده است. در رویکرد قضازدایی و با هدف کاهش مراجعات مردم به مراجع قضایی، فرایند صدور گواهی انحصار وراثت به سازمان ثبت احوال کشور واگذار شده و بخش قابل توجهی از این فرایند به شکل الکترونیکی و غیرحضوری انجام میشود.
بر اساس سازوکار جدید، برای متوفیانی که تاریخ ثبت فوت آنها بعد از سوم مرداد ۱۴۰۴ باشد، نیازی به اقدام از سوی ذینفعان برای صدور گواهی انحصار وراثت نیست و گواهی بهصورت خودکار و حداکثر ظرف ۲۰ روز صادر میشود.
پس از صدور گواهی نیز موضوع از طریق پیامک به ذینفعان اطلاع داده خواهد شد و آنها میتوانند با مراجعه به سامانه ابلاغ گواهی انحصار وراثت و وارد کردن مشخصات متوفی، گواهی صادرشده را مشاهده و دریافت کنند.
اما تکلیف متوفیانی که پیش از این تاریخ فوت کردهاند چیست؟
برای افرادی که تاریخ ثبت فوت آنها قبل از سوم مرداد ۱۴۰۴ بوده، ذینفعان باید از طریق سامانه «سهیم» درخواست صدور گواهی انحصار وراثت را ثبت کنند. در این مرحله، با انتخاب گزینه «درخواست گواهی انحصار وراثت» و وارد کردن اطلاعات متوفی، درخواست ثبت و یک کد رهگیری دریافت میشود.
پس از ثبت درخواست نیز حداکثر ۲۰ روز کاری برای صدور گواهی در نظر گرفته شده است و پس از ارسال پیامک، متقاضی میتواند با مراجعه به سامانه مربوط و انجام فرآیند پرداخت، گواهی انحصار وراثت را دریافت کند.
حتی اگر وراث نسبت به گواهی صادرشده اعتراضی داشته باشند، دیگر لازم نیست برای آغاز فرآیند اعتراض، در صف مراجعه حضوری بایستند؛ امکان ثبت اعتراض نیز از طریق سامانه سهیم فراهم شده است و ذینفع میتواند مدارک مربوط به اعتراض خود را در سامانه بارگذاری کند.
به این ترتیب، فرایندی که زمانی برای بسیاری از خانوادهها با رفتوآمد میان مراجع مختلف و نگرانی از طولانی شدن کارها همراه بود، حالا به یک فرآیند برخط تبدیل شده است؛ تغییری که قرار است در روزهای سخت پس از فوت یک عضو خانواده، دستکم بخشی از بار امور اداری را از دوش بازماندگان بردارد.
انحصار وراثت حالا دیگر الزاماً به معنای صف، پرونده و رفتوآمد نیست؛ کافی است درخواست در مسیر الکترونیکی خود ثبت شود تا گواهی حداکثر ظرف ۲۰ روز کاری صادر و در اختیار ذینفعان قرار گیرد.