معاون رئیس جمهور و رئیس سازمان حفاظت محیط‌زیست با اشاره به پیامدهای زیست‌محیطی حملات به مخازن سوخت و تأسیسات عسلویه، گفت: در جریان این حملات، حدود ۹۰۴ تن ذرات معلق، چهار هزار و ۷۰۰ تن ترکیبات آلی و بیش از ۱۳ هزار تن اکسید گوگرد منتشر و علاوه بر آن، یک‌ونیم میلیون تن دی‌اکسیدکربن به‌عنوان یکی از اصلی‌ترین گازهای گلخانه‌ای وارد جو شد.
شینا انصاری روز یکشنبه در همایش «اکوساید، جنایت جنگی خاموش» که با حضور سید عباس عراقچی وزیر امور خارجه، محمد اسلامی رییس سازمان انرژی اتمی، ویگان نماینده سازمان ملل در ایران برگزار شد، ضمن ادای احترام به شهدای کشور افزود: امروز «اکوساید» مفهومی فراتر از یک موضوع تخصصی است و به یکی از مهم‌ترین پرسش‌های اخلاقی، انسانی و حقوقی جهان معاصر تبدیل شده است.
وی ادامه داد: آیا می‌توان از امنیت، صلح و توسعه سخن گفت، درحالی‌که بنیان‌های طبیعی حیات انسان و سایر موجودات زنده در جریان جنگ‌ها و منازعات مسلحانه ویران می‌شود، جنگ صرفاً رویارویی نظامی میان دولت‌ها نیست؛ پیامدهای آن از میدان نبرد فراتر می‌رود و به خاک، آب، هوا، جنگل، تالاب، دریاها و تنوع زیستی سرایت می‌کند. در بسیاری از موارد، پایان درگیری‌ها به معنای پایان آثار زیست‌محیطی نیست، بلکه عواقب زیست‌محیطی جنگ‌ها برای سال‌ها و حتی نسل‌ها باقی می‌ماند.
انصاری اظهار کرد: اکوساید یادآوری این واقعیت است که تخریب گسترده طبیعت می‌تواند به معنای تخریب بسترهای زندگی انسان و سایر موجودات زنده باشد، لازم می‌دانم درباره موضوعی صحبت کنم که نه‌تنها یک دغدغه زیست‌محیطی، بلکه یک بدهی اقلیمی بزرگ است.
معاون رئیس جمهور و رئیس سازمان حفاظت محیط‌زیست تصریح کرد: جنگ‌های تحمیلی سال گذشته صرفاً یک تنش یا منازعه نظامی نبود، بلکه پیامدهای مخرب زیست‌محیطی آن تا دهه‌ها در حافظه خاک، آب و هوای این سرزمین باقی خواهد ماند.
انصاری ادامه داد: وقتی پالایشگاه‌ها و تأسیسات ما مورد حمله قرار می‌گیرند، فقط دارایی‌های اقتصادی نیستند که می‌سوزند بلکه امنیت تنفس مردم ما نیز به خطر می‌افتد. انتشار انبوه مواد سمی در خاک، آب و هوا و همچنین آزاد شدن حجم عظیمی از گازهای گلخانه‌ای، از پیامدهای مستقیم این حوادث است.
وی اظهار کرد: فقط در جریان حملات به مخازن سوخت و تأسیسات عسلویه، در بازه زمانی بسیار کوتاه و چندروزه، حدود ۹۰۴ تن ذرات معلق، چهار هزار و ۷۰۰ تن ترکیبات و بیش از ۱۳ هزار تن اکسید گوگرد منتشر شد، میزان آلودگی منتشرشده به حدی بود که می‌توانست کلان‌شهر تهران را به وضعیتی برساند که چاره‌ای جز تخلیه شهر نباشد؛ اما به لطف خداوند، به دلیل ارتفاع بالای لایه مرزی، بخش عمده آلودگی به سطح تنفس در شهر تهران نرسید.
معاون رئیس جمهور تأکید کرد: علاوه بر این آلاینده‌ها، یک‌ونیم میلیون تن معادل دی‌اکسیدکربن، به‌عنوان یکی از اصلی‌ترین گازهای گلخانه‌ای، نیز وارد جو شد، برای اینکه مقیاس این رخداد برای ذهن ملموس‌تر شود، این حجم از آلودگی معادل کربنی است که ۶۶ میلیون درخت بالغ باید در طول یک سال کامل جذب کنند تا اثر آن خنثی شود. این میزان همچنین برابر با انتشار سالانه کربن ۸۰ هزار خانواده شهری و تردد سالانه بیش از ۳۲۰ هزار دستگاه خودروی سواری است که ناگهان در مدت چند روز در آسمان منتشر شده است.
رئیس سازمان حفاظت محیط‌زیست گفت: این رقم صرفاً یک عدد در گزارش کارشناسی نیست، بلکه تصویر یک اکوساید یا فاجعه زیست‌محیطی و اقلیمی است. این یک‌ونیم میلیون تن دقیقاً در دورانی وارد جو زمین شده است که جامعه بین‌المللی در نشست‌های پی‌درپی اقلیمی، به‌ویژه در اجلاس‌های بین‌المللی، تمام توان و منابع خود را بسیج کرده است تا انتشار کربن و ردپای کربن را مهار کند.
وی افزود: اینجاست که ما باید پرچمدار مطالبه عدالت اقلیمی باشیم. چگونه مجامع بین‌المللی می‌توانند از کشوری که تحت فشارهای گوناگون قرار دارد بخواهند به سمت گذار انرژی و اقتصاد کم‌کربن حرکت کند، درحالی‌که در اثر تجاوز و تهاجم نظامی، حاصل سال‌ها تلاش ملی، پژوهش علمی و سرمایه‌گذاری کشور برای مدیریت کربن، در عرض چند روز از بین می‌رود؟ تخریب هدفمند زیرساخت‌های انرژی، نقض آشکار و بی‌پرده تمام محاسبات زیست‌محیطی و اخلاق بین‌المللی است.
انصاری افزود: اما تبعات این جنگ تنها به این آمار کوتاه‌مدت محدود نمی‌شود. ابعاد این جنایات زیست‌محیطی بسیار عمیق‌تر است و تلفات آنی، موتور محرک پیشرفت کشور در حیاتی‌ترین طرح‌های زیست‌محیطی را نیز با تعویق و وقفه مواجه می‌کند. از جمله این طرح‌ها می‌توان به پروژه‌های راهبردی و ملی مانند جمع‌آوری گازهای مشعل اشاره کرد که به احیای ثروت ملی و کاهش انتشار آلاینده‌های هوا و گازهای گلخانه‌ای کمک می‌کند. توسعه نیروگاه‌های تجدیدپذیر خورشیدی و استانداردسازی واحدهای صنعتی و پالایشی نیز از دیگر این طرح‌ها است.
معاون رئیس جمهور ادامه داد: برای کشوری مانند ایران، با تنوع گسترده بوم‌سازگان‌ها، تالاب‌ها و پهنه‌های ارزشمند ساحلی، جنگل‌ها و زیستگاه‌های منحصربه‌فرد، حفاظت از محیط زیست در برابر آثار مخاصمات مسلحانه اهمیتی دوچندان دارد. هرگونه آسیب به زیرساخت‌های صنعتی و انرژی، منابع آب، پهنه‌ها و زیستگاه‌های طبیعی باید با رویکردی علمی، دقیق و مسئولانه بررسی شود.
انصاری تاکید کرد: بر همین اساس، مستندسازی خسارات دو جنگ تحمیلی اخیر، پایش مستمر کیفیت آب، خاک و هوا، ارزیابی آثار کوتاه‌مدت و بلندمدت، اطلاع‌رسانی شفاف و همکاری میان دستگاه‌های مسئول، از الزامات مدیریت این مخاطرات است. در عین حال، نباید فراموش کنیم که محیط زیست مرزهای سیاسی را نمی‌شناسد. آلودگی هوا، جریان‌های آبی، اکوسیستم‌های دریایی و پیامدهای تخریب تنوع زیستی می‌توانند از مرزهای ملی عبور کنند. به همین خاطر، همکاری‌های منطقه‌ای و بین‌المللی برای پیشگیری از خسارات، تبادل داده‌های علمی، همکاری‌های زیست‌محیطی و بازسازی اکوسیستم‌های آسیب‌دیده، ضرورتی انکارناپذیر است.
وی افزود: بر همین اساس، حفاظت از محیط زیست باید بخشی از تلاش‌های جهانی برای دستیابی به صلح پایدار باشد. صلح تنها به معنای نبود درگیری نظامی نیست، بلکه صلح پایدار مستلزم برخورداری انسان‌ها از آب سالم، هوای پاک، امنیت غذایی و امید به زندگی در شرایطی است که بتوانند با کرامت و آرامش زندگی کنند.
رئیس سازمان حفاظت محیط‌زیست تأکید کرد: اگر تخریب طبیعت در جریان جنگ، بدون ارزیابی، پاسخگویی و جبران خسارت رها شود، نمی‌توان از تحقق عدالت سخن گفت، عدالت محیط زیستی ایجاب می‌کند که هزینه‌های تخریب بر دوش مردمی قرار نگیرد که کمترین نقش را در ایجاد بحران داشته‌اند. همچنین عدالت بین‌نسلی ایجاب می‌کند که منابع و بوم‌سازگان‌های حیاتی برای نسل‌های آینده حفظ شوند.
وی گفت: امیدوارم همایش «اکوساید» و بررسی جنایات جنگی خاموش در حوزه محیط زیست، که همواره در جنگ‌ها به‌عنوان قربانی خاموش قلمداد می‌شود، روزنه‌ای بگشاید تا بتوانیم درباره آسیب‌های گسترده زیست‌محیطی صحبت کنیم و توجه ویژه‌ای به این مخاطرات داشته باشیم.