مزایای درمانی «خارخاسک» در طب سنتی

گیاه خارخاسک دارای ویژگی طبع گرم و خشک است که به‌عنوان یک پاک‌کننده حیات، مدر ادرار، تسکین‌دهنده درد مثانه و همچنین چرک‌شکنی به کار می‌رود. این گیاه به متوازن کردن قوام اخلاط و مواد در بدن کمک کرده و به‌عنوان ملین و درمان‌کننده قولنج‌های گرم نیز شناخته می‌شود و در کاربردهای غیررسمی خود در درمان سرفه، سردرد و سنگ کلیه مطرح است.

خارخاسک با نام علمی Tribulus terrestris L یک گیاه علفی یک‌ساله است که دارای ساقه‌های خوابیده و انشعابات گسترده بر روی زمین می‌باشد. برگ‌های آن به‌صورت متقابل و غالباً نامساوی و متشکل از برگچه‌های کوچک و ریز است. گل‌های این گیاه زرد رنگ و کوچکی دارند که به شکل منفرد و با ۵ کاسبرگ و ۵ گلبرگ خود نمایی می‌کنند. میوه خارخاسک شکل مدور و چندوجهی داشته و به رنگ سبز مایل به زرد می‌باشد و در واقع به‌صورت مجموعه‌ای از فندقه‌های ناشکوفا درمی‌آید.

این گیاه در سراسر جهان پراکندگی بالایی دارد و می‌توان آن را در اغلب نواحی مشاهده کرد.

بیشترین استفاده دارویی از این گیاه در میوه آن است. عصاره آبی حاصل از میوه می‌تواند آنزیم تبدیل‌کننده آنژیوتانسین را مهار کرده و به کاهش فشار خون کمک نماید. همچنین اثرات مدر و افزایش‌دهنده انقباضات عضلات صاف را هم به ارمغان می‌آورد. به‌نظر می‌رسد این عصاره تحریک‌کننده تکثیر ملانوسیت‌ها (سلول‌های تولیدکننده رنگدانه در پوست) باشد و در درمان برص مؤثر واقع شود.

عصاره الکلی میوه به طرز شگفت‌انگیزی سبب مهار آنزیم‌های مؤثر بر تولید عوامل التهاب‌زا می‌گردد. همچنین ترکیبات موجود در میوه قادر به جلوگیری از تخریب سلول‌های کبدی هستند. بخش‌هایی از این گیاه نیز در بهبود آنژینا پکتوریس (کمبود اکسیژن به بافت قلب) در بیماران مفید واقع می‌شوند. این گیاه به‌طور غیررسمی در درمان سرفه، سردرد، سنگ کلیه و ناتوانی جنسی نیز استفاده می‌شود.

اداره کل طب ایرانی و مکمل وزارت بهداشت اعلام کرده که خارخاسک دارای قدرت مرکب و خشکی غالب است و طبع آن گرم و خشک به شمار می‌رود. این گیاه به دلیل خاصیت پاک‌کنندگی، مدر ادرار، آرام‌بخش درد مثانه، شکستن سنگ‌های ریز، متعادل‌کننده قوام اخلاط و مواد، ملین و مسکن قولنج‌های گرم می‌باشد. ترکیب آن با عسل برای زخم‌های عفونی و جویدن عصاره آن با عسل برای درمان قلاع (نوعی زخم دهان)، عفونت‌های دهان، التهاب عضلات حلق و درد و عفونت لثه مفید است.

نوشیدن عصاره برگ، ریشه و میوه تازه خارخاسک به‌ویژه در مورد جراحت‌های چرک‌دار مجاری ادراری، تقویت قوای جنسی، شکستن سنگریزه و تسکین قولنج مؤثر است. مصلح آن شامل بادام و روغن کنجد است.

برای استفاده از میوه، پودر آن را می‌توان به‌صورت دم‌کرده مصرف نمود. مجاز به مصرف روزانه ۳ تا ۶ گرم از آن هستید.

مصرف این گیاه ممکن است باعث بروز حساسیت به نور گردد. افرادی که از محصولات حاوی این گیاه بهره‌مند می‌شوند، باید از قرار گرفتن در معرض نور شدید و مداوم خورشید و لامپ‌های با تابش UV خودداری کنند و در چنین مواقعی از ضدآفتاب‌هایی با SPF بالاتر از ۳۰ استفاده نمایند. مواد «هارمان و نورهارمان» که به طور کم در دانه میوه خارخاسک موجود هستند ممکن است به‌طور کم دچار عوارض عصبی شوند. با توجه به اینکه مطالعات کافی درباره مصرف این دارو در افراد زیر ۱۲ سال وجود ندارد، استفاده از آن در این گروه سنی توصیه نمی‌گردد.