مفاهیم کلیدی در خصوص عدسی چشم

مسعود صادقی، متخصص اپتومتری، در آستانه برگزاری بیست و پنجمین کنگره سراسری اپتومتری ایران، به بررسی عدسی‌های تماسی به عنوان یکی از تجهیزات پزشکی پرکاربرد در سطح جهانی پرداخت و اعلام کرد: گسترش استفاده از عدسی‌های تماسی به‌ویژه بعد از معرفی عدسی‌های نرم هیدروژل به‌طور قابل توجهی افزوده شده است. در حال حاضر، با تنوع بالا در نوع جنس و طراحی انواع کنتاکت لنزها، این محصولات در سراسر دنیا به طور گسترده مورد استفاده قرار می‌گیرند.

این عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی پیرامون یکی از رایج‌ترین پرسش‌ها اظهار داشت: آیا استفاده از عدسی‌های تماسی می‌تواند به یک اندازه ریسک ابتلا به بیماری‌ها و عفونت‌های چشمی را در همه کاربران افزایش دهد؟ برای بررسی این موضوع، آگاهی از مکانیسم‌های دفاعی چشم بسیار حائز اهمیت است. چشم انسان دارای چندین مکانیسم دفاعی است که از میان آن‌ها می‌توان به ترشح اشک و آنزیم‌های موجود در آن مانند لیزوزیم و لاکتوفرین اشاره کرد، که در کنترل عفونت‌های چشمی، شستشوی سطح چشم و عملکرد پلک‌زدن برای حرکت دادن و دورکردن میکروارگانیسم‌های مضری که ممکن است بر سطح چشم نشسته باشند، کمک می‌کند.

وی در ادامه گفت: اپیتلیوم قرنیه و اپیتلیوم ملتحمه به هم پیوستگی‌های سلولی بسیار مقاومی دارند که به جز نوع خاصی از میکروارگانیسم‌ها، دیگر انواع آن‌ها نمی‌توانند به راحتی به بافت‌های زیرین نفوذ کنند. به همین دلیل، اگر یک عدسی تماسی اختلالی در این مکانیسم‌های دفاعی ایجاد کند، به وضوح می‌تواند احتمال ابتلا به عفونت را برای استفاده‌کنندگان افزایش دهد.

صادقی اظهار کرد: نوع جنس عدسی تماسی نیز حائز اهمیت است. عدسی‌های سخت به دلیل سطح صیقلی و چسبندگی پایین‌تر به میکروارگانیسم‌ها، معمولاً ریسک کمتری در زمینه ابتلا به عفونت دارند. برعکس، عدسی‌های نرم می‌توانند خطر بیشتری به خاطر چسبندگی بالای میکروارگانیسم‌ها و انتقال آن‌ها به داخل چشم ایجاد کنند. در اینجا توجه به رعایت استانداردهای بهداشتی و روش‌های صحیح ضدعفونی کردن عدسی‌های تماسی از سوی کاربران بسیار حائز اهمیت است.

این متخصص اپتومتری تأکید کرد: اگر مصرف‌کنندگان بتوانند بر اساس آموزش‌های دریافتی و با استفاده از مواد ضدعفونی‌کننده صحیح، سطح عدسی‌های تماسی خود را به درستی ضدعفونی کنند، به طور طبیعی خطر آلودگی میکروارگانیسم‌ها و فرصت نفوذ آن‌ها به بافت‌های چشم به شدت کاهش خواهد یافت.

وی همچنین به اهمیت آگاهی از زمان‌های مناسب برای استفاده از عدسی‌های تماسی و اطلاع از عمر مفید هر نوع عدسی اشاره کرد و گفت: آموزش صحیح در استفاده از مواد ضدعفونی‌کننده و شیوه‌های مناسب ضدعفونی کردن عدسی‌های تماسی می‌تواند زمینه‌ساز ایمنی و راحتی بیشتری برای مصرف‌کنندگان فراهم آورد.

صادقی افزود: یکی از عوامل مهم و گاهاً نادیده گرفته شده که به ایجاد عفونت‌های چشمی کمک می‌کند، محلی است که کاربران عدسی‌های تماسی را از آنجا تهیه می‌کنند. به طور قطع، زمانی که عدسی‌های تماسی تحت نظر یک متخصص حرفه‌ای مانند اپتومتریست یا چشم‌پزشک به بیماران ارائه می‌شود، این لنزها دقیقاً مطابق نیازها و ویژگی‌های چشم فرد تعیین می‌شوند. حال آنکه وقتی افراد عدسی‌ها را از منابع غیررسمی، شامل وب‌سایت‌ها، شبکه‌های اجتماعی و یا فروشگاه‌هایی که فاقد نظارت اپتومتریستی هستند، تهیه می‌کنند، خطر بروز عوارض مرتبط با استفاده از لنزها به شدت افزایش می‌یابد.

دبیر انجمن علمی اپتومتری ایران تأکید کرد: خطر بزرگ‌تر در این مورد این است که عدسی‌های تماسی که از کانال‌های غیرقانونی و خارج از شبکه معتبر اپتومتری و چشم پزشکی توزیع می‌شوند معمولاً به صورت قاچاق وارد کشور می‌شوند و تاییدیه‌های لازم از سوی اداره کل تجهیزات پزشکی وزارت بهداشت را دریافت نکرده‌اند. همچنین ممکن است محصولات معیوب و خارج از رده کمپانی‌های معتبر سازنده عدسی‌ها به‌صورت غیرقانونی وارد کشور شوند؛ بنابراین پیشگیری از عفونت‌های ناشی از استفاده از لنزهای تماسی بستگی زیادی به منابع تأمین آن‌ها دارد.

دبیر این انجمن تصریح کرد: به هیچ عنوان نمی‌توان این واقعیت را انکار کرد که تمایل همیشگی به ضدعفونی کردن و مراقبت از عدسی‌های تماسی می‌تواند به عنوان یک محدودیت برای مصرف‌کنندگان این لنزها در نظر گرفته شود و برخی افراد ممکن است آن را به عنوان یک مزاحمت ناخوشایند تلقی کنند.

وی افزود: تلاش‌های گسترده‌ای در جهت کاهش ریسک عفونت‌های چشمی مرتبط با استفاده از عدسی‌های تماسی انجام شده است. یکی از راهکارهای رایج به منظور این منظور استفاده از عدسی‌های تماسی یکبار مصرف است که در برخی کشورها به طور فراوان مطرح شده است.

صادقی اضافه کرد: البته عدسی‌های تماسی یکبار مصرف به دلیل هزینه‌های خود و عدم تولید در تمام انواع مورد نیاز، نمی‌توانند به‌صورت گسترده در تمامی نقاط جهان مورد استفاده قرار گیرند. همچنین مشکل دیگر در خصوص عدسی‌های یک‌روزه، آلودگی زیست محیطی ناشی از دور انداختن میلیون‌ها لنز در روز است.

این متخصص اپتومتری بیان کرد: محققان در اقصی نقاط جهان مدت‌هاست که در حال تحقیق بر روی ساخت عدسی‌های تماسی با ویژگی‌های ضد میکروبی هستند، به‌گونه‌ای که از رشد میکروارگانیسم‌ها در سطح آن‌ها جلوگیری شود. این تحقیق با روش‌های مختلفی در حال انجام است، از جمله بارگذاری عوامل ضد میکروبی بر روی مواد ساخت عدسی‌ها از طریق غوطه‌وری در محلول‌های حاوی این نوع مواد و یا ایجاد پوشش‌های ضدمیکروبی بر سطح العدسی‌ها با انواع مواد آنزیمی و پپتیدها که مانع از تکثیر میکروارگانیسم‌ها در سطح آن‌ها می‌شود.

صادقی گفت: خوشبختانه کشور ما نیز در این زمینه تحقیقات بسیار خوبی انجام داده است و با توجه به جایگاه برجسته ما در فناوری نانو، نانوکامپوزیت‌های خاصی از مواد عدسی نرم با خاصیت ضد میکروبی تولید شده که نتایج خوبی را نیز تا مرحله تحقیق روی حیوانات به دست آورده است. امید است با ادامه این تحقیقات و تولید عدسی‌های تماسی با کیفیت ضد میکروبی، نیاز بیماران به شستشوی مکرر و ضدعفونی کردن کاهش یافته و شانس ابتلا به عفونت‌های میکروبی مرتبط با استفاده از این عدسی‌ها به حداقل برسد.

وی افزود: مباحث علمی و تخصصی مرتبط با فناوری‌های نوین عدسی‌های تماسی در بیست و پنجمین کنگره سراسری اپتومتری ایران که از ششم تا نهم تیر ماه ۱۴۰۲ با حضور اساتید و همکاران اپتومتریست و چشم پزشک برگزار خواهد شد، به اشتراک گذاشته خواهد شد.