در این راستا، سید‌موید علویان، رئیس انجمن مطالعات کبدی ایران در مصاحبه‌ای با «دنیای‌اقتصاد»، وضعیت فعلی بیماری‌های کبدی در کشور را مورد بررسی قرار داده است. او همچنین به اشاره به چالش‌هایی پرداخت که در عرصه اطلاع‌رسانی و فرهنگ‌سازی در حوزه درمان بیماری‌ها از سوی رسانه ملی وجود دارد. در بخشی دیگر از سخنانش، وی از مسئولان درخواست کرد که در عمل به بهبود رفاه اجتماعی بپردازند و تأکید کرد: «دولت باید برای جامعه‌امان امنیت و آرامش روانی به ارمغان آورد؛ زیرا بدون وجود این‌ها، سلامت نیز تحت تأثیر قرار می‌گیرد.» متن کامل گفت‌وگوی ما با رئیس انجمن مطالعات کبدی ایران را در ادامه مطالعه کنید.
آیا می‌توانید آماری از بیماری‌های کبدی در ایران ارائه دهید؟
در مورد بیماری‌های کبدی، باید اشاره کرد که هپاتیت B و C همواره از جمله چالش‌های جدی ما به شمار آمده‌اند. سازمان بهداشت جهانی برای هپاتیت C هدف‌گذاری کرده است تا سال ۲۰۳۰، یعنی تا سال ۱۴۱۰، هپاتیت C را ریشه‌کن کند. در ایران نیز اقداماتی بسیار مؤثر صورت گرفته که می‌توان به موفقیت در حذف بیماری هپاتیت C در بیماران هموفیلی، تالاسمی و دیالیزی اشاره کرد. بنابراین می‌توان بگوییم که در این گروه‌ها به هدف‌های خود دست یافته‌ایم. آمار بیماران هموفیلی در کشور بالای ۵۰ درصد بود که اکنون به حدود نیم‌درصد کاهش یافته است؛ به این معنا که حذف این بیماری انجام شده است، زیرا اگر ۹۰ درصد کاهش داشته باشیم، به‌عنوان نشانه‌ای از حذف بیماری در جامعه تلقی می‌شود. همچنین، آمار مبتلایان به تالاسمی از ۳۰ درصد به کمتر از نیم‌درصد کاهش یافته است.
به همین‌طور، تعداد بیماران دیالیزی که پیشتر ۱۸ درصد بوده، اکنون به کمتر از ۰.۲ درصد رسیده است. این نشان‌دهنده کاهش چشمگیر شیوع این بیماری در جوامع در معرض خطر است و عملاً شاهد ریشه‌کنی آن هستیم. اما گروه‌های دیگری نیز وجود دارند، نظیر معتادان تزریقی و زندانیان که تحت تأثیر مسائل اجتماعی قرار دارند و عوامل متعددی در بروز این مشکلات سهم دارند. مسائلی چون اعتیاد، فقر و بی‌نظمی اقتصادی و اجتماعی، تمامی این موارد بر سلامت افراد تأثیرگذارند و به‌ویژه در مورد هپاتیت C دستگاهی، می‌توانند نقش منفی ایفا کنند؛ به همین دلیل ما معتقدیم که دولت و حکام باید برای رفاه اجتماعی، استقرار آرامش اقتصادی و روانی در جامعه تلاش کنند تا این بیماری‌ها نیز از بین بروند.
در خصوص بیماری هپاتیت B باید بگویم که خوشبختانه دارای روش درمان و پیشگیری مؤثری است و در کشور ما شیوع این بیماری از بالای ۵ درصد به زیر ۰.۱ تا ۰.۲ درصد رسیده است که این امر به‌عنوان موفقیت بزرگی برای کشور محسوب می‌شود. واکسیناسیون، کار گروهی، تلاش بدنه سلامت شامل وزارت بهداشت، NGOها و همکاران ما در سراسر کشور، ماماها در بیمارستان‌ها و بهورزان در روستاها، همگی نقش موثری در کاهش آمار مبتلایان به هپاتیت B داشتند. از سوی دیگر، روش‌های بیماری‌یابی و واکسیناسیون نیز در این زمینه مؤثر بوده‌اند. به‌نظر می‌رسد به زودی برنامه واکسیناسیون افراد ۳۵ تا ۵۵ سال نیز در کشور اجرایی شود که می‌تواند به کاهش بیشتر شیوع این بیماری کمک کند.
به‌نظر می‌رسد که بیماری‌های خودایمنی کبد به تازگی در کشور افزایش یافته‌اند؟
موضوعی که در ارتباط با بیماری‌های کبدی بسیار حائز اهمیت است، بیماری‌های خودایمنی کبد می‌باشد. افزایش این بیماری‌ها در کشور ممکن است ناشی از عواملی چون استرس، شرایط محیطی، ویروس کرونا و واکسن آن باشد و به هر حال عواملی متعدد در بروز بیماری‌های خودایمنی نقش دارند. ما در حال تحقیق و بررسی این بیماری‌ها هستیم. علاوه بر این، بیماری کبد چرب یا به تعبیر بهتر، سندرم متابولیک کبد چرب نیز در حال افزایش است که در این زمینه نیز فعالیت‌هایی در حال انجام است. به‌نظر می‌رسد که هدف این کنگره ارائه اطلاعات به‌روز و به اشتراک‌گذاری تجارب همکاران در خصوص این بیماری‌ها باشد. ما در زمینه بیماری‌های کبدی کوشش می‌کنیم تا این بیماری‌ها در جامعه به‌طور مؤثرتری مدیریت شوند و نتایج علمی کشور ارتقا یابند.
در این روند با چه موانعی روبه‌رو شدید و چه پیشنهاداتی برای برطرف کردن آن دارید؟
به هر حال، ما در کشوری زندگی می‌کنیم که برخی از افراد برجسته ممکن است همیاری لازم را نداشته باشند؛ اما باید همواره تلاش کنیم تا بخش‌های مختلف را به همکاری واداریم. در این مسیر موانع بسیار وجود دارد؛ از جمله اینکه توجه بیشتری باید به این بیماری‌ها در داخل حکومت صورت گیرد و حمایت بهتری از آن‌ها انجام شود. خوشبختانه در حال حاضر به همت وزارت بهداشت و بیمه‌ها، درمان هپاتیت C در کشور به‌طور رایگان برای همگان فراهم آمده است. زیرا تجربه موفق ریشه‌کنی بیماری در بیماران هموفیلی، تالاسمی و دیالیزی، گواهی بر این امر است که ما می‌توانیم.
اکنون درمان بیماران هپاتیتی به‌طور رایگان انجام می‌شود؛ به‌طوری که چه بیمه شده‌ها و چه افرادی که تحت پوشش بیمه نیستند، می‌توانند از طریق بیمه داروهای خود را бесплатно دریافت کنند. در مورد هپاتیت B، هنوز این وضعیت برقرار نیست و هزینه‌های دارو و آزمایشات برای بیماران سنگین است و روش‌های تشخیص نیز دشوارتر می‌باشد. بنابراین انتظار داریم که حمایت بیشتری صورت گیرد. بی‌شک موانعی وجود دارد؛ به عنوان مثال، بیماری کبد چرب با روند صعودی مواجه است و نیاز به رویکرد علمی‌تری دارد. متأسفانه رسانه ملی گاهی اوقات اطلاعاتی غیر علمی و غیرحرفه‌ای منتشر می‌کند که وقتی آن‌ها را بررسی می‌کنیم، متوجه می‌شویم که بنیاد این مطالب به افرادی برمی‌گردد که به دانش ایمان ندارند. علم یک امر تجربی است؛ یعنی ما با آزمودن و مشاهده نتایج به درمان و سایر اقدامات ورود می‌کنیم. برخی افراد با مطرح کردن موضوع “طب سنتی” در پی تضعیف علم و تجربه در کشورند و متأسفانه این افراد قدرتمند نیز شده‌اند. ما تاریخ پزشکی کشور را انکار نمی‌کنیم.
هر بار که در کنگره‌های بین‌المللی شرکت می‌کنم، می‌گویم که من از کشوری آمدم که حکیمی همچون «ابوعلی سینا» را داشته و شما در زمان‌های گذشته در محضر او درس می‌آموختید، اما ما باید با علم روز دنیا پیش برویم. از این رو، یکی از موانع عمده، فرهنگ نادرستی است که متأسفانه از جانب رسانه‌ها در جامعه منتشر می‌شود و تصور می‌کنند که این بحث مفید است. در حالی که باید با ارائه کار بیشتر و روشنگری به مردم این نکته را منتقل کنیم که علم علم است؛ چه قدیم باشد و چه جدید. علم بر اساس تجربه است و ما باید تجربه کنیم و بر اساس این تجربیات، تصمیم‌هایی اتخاذ کنیم.
شما اشاره کردید که روش‌های سنتی در ایران سابقه طولانی دارند و اکنون نیز نسل‌های جدید به این روش‌ها توجه نشان می‌دهند. چه میزان در راستای فرهنگ‌سازی و آگاهی‌بخشی به مردم برای انتخاب روش‌های صحیح درمان تلاش شده و دولت چه نقشی را در این زمینه می‌تواند ایفا کند؟
دولت در این رابطه وظیفه مهمی دارد. نکته کلیدی این است که دولت نباید خود مروج خرافات، بی‌علمی و شبه‌علم باشد. ما باید به دانشگاه‌ها و عالمان دانشگاهی احترام بگذاریم؛ افرادی که لازم است از عرصه پزشکی کنار بروند، کسانی هستند که از سواد کافی برخوردار نیستند. ما به این موضوع می‌پردازیم، اما نمی‌دانیم در این زمینه چه‌قدر موفق بوده‌ایم؛ به هر حال محدودیت‌های ما بالاست و رسانه ملی خارج از کنترل ماست.
مردم تا چه اندازه می‌توانند در این عرصه تأثیرگذار بوده و نقش‌آفرینی کنند؟
مردم می‌توانند نقش بسیار مؤثری در این عرصه ایفا نمایند. با تأسیس انجمن‌های مردم‌نهاد نظیر «باشگاه سلامتی امید» که نهادی آموزشی و غیر اقتصادی است، در تلاشیم تا مردم را در این حوزه آگاه کنیم.
انتظارات شما از دولت جدید چیست؟
برای ما تفاوتی بین دولت قدیم و جدید وجود ندارد. خواسته ما از نظام حکمرانی این است که جامعه‌امان را به سمت رفاه اجتماعی سوق دهد؛ نه به شکل هنجار، بلکه در عمل. دولت موظف است برای جامعه‌امان آرامش و امنیت روانی ایجاد کند، زیرا اگر این عوامل وجود نداشته باشند، بیماری‌ها نیز سلامت را تهدید خواهند کرد. مسائلی از جمله فقر، اعتیاد و مشکلات خانوادگی همگی بر سلامت افراد تأثیر می‌گذارند و مسئولان باید به این موضوعات توجه کنند.