فرآیند بلع به وسیله عضلات و سیستم عصبی دهان، گلو و مجاری گوارشی انجام می‌شود. بیشتر افراد حداقل یک بار در طول عمر خود تجربه بلع دردناک را داشته‌اند. در زبان پزشکی، به این وضعیت «ادینوفاژی» گفته می‌شود.
معمولا با بررسی نشانه‌ها، می‌توان علت بروز درد را تشخیص داد. شدت این درد در هنگام بلع، بسته به دلایل آن، می‌تواند به صورت شدید یا مبهم در ناحیه فک، گلو، سینه یا مری احساس شود. در برخی موارد، این درد ممکن است فقط در یک سمت گلو احساس شده و هنگام تنفس عمیق تشدید شود.
در این مقاله، به تفصیل به علل و نشانه‌های بلع دردناک خواهیم پرداخت و روش‌های تسکین آن را بررسی می‌کنیم.
مناطق باعث بلع دردناک
برخی بیماری‌ها و اختلالات که باعث عفونت، التهاب یا انسداد در گلو، دهان یا مری می‌شوند، می‌توانند باعث ناراحتی در فرآیند بلع شوند. علائم این عارضه بسته به علت آن متفاوت خواهد بود. عوامل زیر می‌توانند به بلع دردناک دامن بزنند:
۱- گلودرد استرپی
عفونت‌های گلو، از جمله یکی از شایع‌ترین علل بلع دردناک، به «گلودرد استرپی» شناخته می‌شوند که ناشی از عفونت باکتری استرپتوکوک است.
افرادی که به گلودرد استرپی مبتلا هستند، ممکن است با علائم زیر مواجه شوند:
تورم و حساسیت در غدد لنفاوی یک یا هر دو طرف گردن
درد در ناحیه کام نرم
وجود لکه‌های قرمز بر روی کام نرم
تب
وجود لکه‌های سفید در لوزه‌ها
۲- تونسیلیت
عفونت و التهاب لوزه‌ها به «تونسیلیت» معروف است. لوزه‌ها گره‌های لنفاوی موجود در پشت حلق هستند و تونسیلیت یکی از دلایل شایع بلع دردناک محسوب می‌شود.
تونسیلیت به صورت مسری منتقل می‌شود و ممکن است ناشی از ویروس‌ها یا عفونت‌های باکتریایی مثل گلودرد استرپی باشد. اگر بلع دردناک به دلیل تونسیلیت باشد، ممکن است علائم زیر ظاهر شوند:
تورم لوزه‌ها
وجود لکه‌های سفید یا زرد بر روی لوزه‌ها
بوی بد دهان
حساسیت به لمس در ناحیه گردن یا فک
تب
۳- اپیگلوتیت
اپیگلوتیت نوعی عفونت در گلو است که منجر به التهاب اپیگلوت می‌شود. اپیگلوت یک بافت غضروفی در پشت حلق است که از ورود مواد غذایی به مجرای تنفس جلوگیری می‌کند.
علاوه بر درد هنگام بلع، علائم عمومی اپیگلوتیت شامل موارد زیر است:
مشکل در بلع (دیسفاژی)
تب بالا
ریزش آب دهان
خم شدن به جلو هنگام نشستن
۴- عفونت مخمر
عفونت‌های مخمری در دهان، گلو یا مری نیز ممکن است سبب ناراحتی در بلع شوند. مخمر نوعی قارچ است که ممکن است در شرایط خاص به طور غیرقابل کنترل رشد کند.
باکتری کاندیدا یکی از علل شایع بروز عفونت‌های مخمری به شمار می‌رود.
سایر علائم عبارتند از:
از دست دادن احساس چشایی
حضور تکه‌های سفید بر روی زبان
قرمزی در گوشه‌های دهان
۵- ازوفاژیت
مری یا همان لوله غذا، مجرایی است که مواد غذایی و مایعات را از دهان به معده منتقل می‌کند. ازوفاژیت به معنای التهاب مری است.
شایع‌ترین علت ازوفاژیت به نام «ریفلاکس معده» شناخته می‌شود و موجب می‌گردد که اسید معده به سمت مری برگشت کند.
برخی داروها و واکنش‌های آلرژیک نیز می‌توانند منجر به بروز ریفلاکس شوند.
ازوفاژیت علاوه بر بلع دردناک علائم دیگری نیز ایجاد می‌کند که شامل:
درد در قفسه سینه
دل درد
خشونت صدا
سرفه
سوزش سر دل
حالت تهوع
۶- آسیب به گلو
هرچند آسیب به گلو کمتر شایع است، اما می‌تواند به بلع دردناک منجر شود.
مصرف غذاها یا نوشیدنی‌های داغ می‌تواند غشای داخلی گلو یا مری را سوزانده و جویدن بیسکویت یا چیپس با لبه تیز نیز می‌تواند باعث خراشیدگی گلو شود. بسته به محل و شدت آسیب، ممکن است احساس درد در یک سمت گلو یا در مری حس شود.
تشخیص
برای درمان بلع دردناک، تشخیص دقیق ضروری است. پزشکان روش‌های مختلفی را برای تعیین علت مشکل پیشنهاد می‌کنند. پس از بررسی تاریخچه پزشکی بیمار و معاینه فیزیکی، ممکن است تست‌های تشخیصی زیر نیز انجام شود:
آزمایش کشت گلو
آزمایش خون
بلع باریم
سی‌تی‌اسکن
درمان بلع دردناک
درمان این عارضه معمولاً به علت آن بستگی دارد. دارودرمانی به عنوان یک روش استاندارد برای مقابله با عفونت‌ها استفاده می‌شود. پزشکان معمولاً داروهای ضد قارچی را برای درمان عفونت‌های مخمری و آنتی بیوتیک‌ها را برای عفونت‌های باکتریایی، از جمله گلودرد، تجویز می‌کنند.
چنانچه تونسیلیت مرتبا عود کند یا به داروها پاسخ ندهد، پزشک احتمالاً انجام جراحی لوزه را پیشنهاد خواهد کرد.
درمان‌های خانگی بلع دردناک
روش‌های خانگی زیر می‌توانند برای تسکین علائم بلع دردناک در کوتاه مدت مفید باشند:
مصرف داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی (NSAIDs): این داروها تورم و التهاب در دهان، گلو و مری را کاهش داده و به کاهش درد در حین بلع و آسان‌تر شدن خوردن کمک می‌کنند.
استفاده از آنتی‌اسیدها: آنتی‌اسیدهای بدون نیاز به نسخه به خوبی می‌توانند درد ناشی از ریفلاکس اسید را کاهش دهند.
استفاده از اسپری گلو: اسپری‌های مخصوص برای بی‌حس کردن گلو مؤثرند و سبب تسهیل بلع و کاهش درد می‌شوند. این محصولات نیاز به نسخه ندارند.
غرغره کردن با آب نمک: آب نمک به کاهشه التهاب و درد کمک می‌کند. برای این کار، ۲۵۰ میلی‌لیتر آب گرم را با ۱ قاشق چای‌خوری نمک مخلوط کرده و چند بار در روز غرغره کنید.
نوشیدنی‌های گرم: نوشیدنی‌های گرم مانند چای‌های گیاهی می‌توانند به کاهش درد کمک نمایند. از نوشیدن مایعات داغ خودداری کنید، زیرا ممکن است باعث سوزش بافت‌های گلو شوند.
دوش آب داغ: بخار آب داغ می‌تواند به کاهش التهابی که منجر به بلع دردناک می‌شود، کمک کند.
پرهیز از الکل و تنباکو: مواد موجود در این دو، بافت نرم دهان، گلو و لوله‌های غذایی را تحریک می‌کنند.
زمان مراجعه به پزشک
این عارضه معمولاً طی چند روز بهبود می‌یابد، به ویژه اگر علت آن یک سرماخوردگی باشد. با این حال، در برخی شرایط، ممکن است نیاز به دریافت مراقبت‌های پزشکی باشد.
بهتر است در شرایط زیر سریعا به پزشک مراجعه کنید:
چنانچه علت بلع دردناک نامشخص باشد
اگر درد بیشتر از یک هفته ادامه داشته یا تشدید شود
وجود نقاط سفید در پشت حلق بررسی شود
به نقل از «مدیکال نیوز تودی»، اگر بلع دردناک همراه با موارد زیر بروز کند، باید فوراً با اورژانس تماس گرفته شود:
تورم گلو
مشکل در تنفس
مشکل در باز کردن دهان
ریزش غیرعادی آب از دهان