داریوش مهرجویی را باید همتای تخت جمشید قلمداد کنیم

براساس اعلام روابط عمومی موزه سینما، در نخستین بخش این مراسم، دومین نسخه پادکست رادیو موزه سینما به شکل حضوری و زنده توسط مژگان اصغری و رضا آفتابی ارائه گردید. در قسمت‌های مختلف و متنوع این پادکست تصویری، به جنبه‌های گوناگونی از زندگی شخصی و حرفه‌ای مرحوم داریوش مهرجویی در زمینه‌های هنر، ادبیات و فلسفه پرداخته شد.

پس از آن، مهرداد غفارزاده، نویسنده و کارگردان با علیرضا زرین دست، فیلمبردار پیشکسوت سینمای ایران درباره تجربیات همکاری و ویژگی‌های خاص سینمای داریوش مهرجویی به بحث نشستند.

مهرداد غفارزاده اظهار داشت: در این بخش در کنار علیرضا زرین‌دست، فیلمبردار برجسته سینمای ایران قرار داریم؛ شخصیتی که نامش در تاریخ سینمای ایران برای همیشه ثبت خواهد شد. لازم به ذکر است که تولید آثار باکیفیت و شاهکار جزئی از ذات برخی کارگردانان بزرگ نظیر زنده یاد مهرجویی و عیاری است.

در ادامه، علیرضا زرین دست، فیلمبردار مشهور سینمای ایران به توصیف مهرجویی پرداخت و گفت: داریوش مهرجویی نگاهی بسیار فراگیر و جامع داشت و این نگرش هرگز به یک زاویه خاص محدود نمی‌شد؛ چراکه او ابعاد گوناگون زندگی را مشاهده کرده و آنها را در آثار خود منعکس می‌ساخت. به یاد دارم زمانی که او فیلمنامه «پری» را به من ارائه داد، نکاتی در آن دیدم و به مهرجویی اعتراض کردم که این نکات می‌توانند به شیوه‌ای برجسته‌تر به دنیای فیلم وارد شوند. او با این پیشنهاد موافقت کرد و به من گفت برای اجرای ایده‌ها به حدود پانزده روز زمان نیاز دارد تا فیلمبرداری «پری» را به تأخیر بیندازد.

وی ادامه داد: زمانی که این فیلم به پایان رسید، نسبت به آنچه در فیلمنامه آمده بود با اثری از کیفیت بالاتر مواجه شدیم. در فرایند فیلمسازی، ابتدا باید فیلم را هدایت کرد و سپس شرایط به‌گونه‌ای تغییر می‌کند که فیلم خود هدایت شما را بر عهده می‌گیرد.

زرین دست با اشاره به اینکه «پری» دارای ساختاری پیچیده و خاص بود، افزود: در این فیلم دختر داستان از دنیای ساده‌اش خارج می‌شود تا به نقطه‌ای دست یابد که برای او به منزله نوعی عروج درونی به شمار می‌رود و دستیابی به این عروج کار آسانی نبود.

قرار بود در اجاره نشین‌ها و هامون همکاری کنم

زرین دست در ادامه گفت: «پری» اولین تجربه همکاری من و داریوش مهرجویی بود و مهرجویی نگاهی اندیشمندانه نسبت به آینده داشت. او در به‌کارگیری نکات خاص و ظرافت‌های ویژه ازجمله استادان این عرصه بود. مهرجویی ویژگی‌هایی داشت که او را در زمره مردان کلاسیک و باستانی سینمای ایران قرار می‌دهد. اگر ما به آثار باستانی خود افتخار می‌کنیم، باید بدانیم که این افتخار فقط به بناهای تاریخی محدود نمی‌شود بلکه شخصیت‌هایی همچون مهرجویی باید در کنار تخت جمشید قرار گیرند. او ادبیات فوق‌العاده‌ای را به زبان سینما و به شیوه‌ای ساده ارائه داد و به همین دلیل آثارش می‌تواند با اقشار مختلف جامعه ارتباط برقرار کند.

زرین دست به این نکته اشاره کرد که برای رسیدن به چنین ایده‌هایی نیاز به ذهنی خلاق و پویا است و ادامه داد: مهرجویی فردی بسیار خاص بود که از موسیقی، نقاشی و خود زندگی شناخت عمیق داشت و سعی می‌کرد از تمام آنچه در اطرافش بود به بهترین شکل بهره‌برداری کند. او با نگاهی خاص، موارد ساده‌ای را درک می‌کرد که بسیاری از ما به سادگی از کنار آنها عبور می‌کنیم.

وی با اشاره به این که مهرجویی بسیار اهل مطالعه، تحقیق و پژوهش بود، بیان کرد: زمانی که او به ایران آمد، من از نخستین افرادی بودم که به او خوشامد گفتم.

من از دوستان نزدیک مرحوم مهرجویی به شمار می‌رفتم و قرارداد فیلم‌های «هامون» و «اجاره نشین‌ها» را امضا کرده بودم. اما متأسفانه در آن زمان بنیاد سینمایی فارابی تجهیزات فیلمبرداری را در اختیار من قرار نداد و این مسئله باعث شد که آقایان محمود کلاری و تورج منصوری که هر یک از فیلمبرداران برجسته سینمای ایران بودند، فرصت همکاری با مهرجویی را پیدا کنند.

مهرجویی سهم بزرگی در عرصه‌های مختلف تاریخ سینمای ایران دارد
زرین دست گفت: آنچه از مهرجویی به یادگار می‌ماند، میراث درخشانی است که او از خود بر جای گذاشته است. البته نباید سهم دکتر غلامحسین ساعدی را در حرفه مهرجویی نادیده گرفت. در بسیاری از آثار او، نوشته‌های درخشان ساعدی مطرح بوده و مهرجویی توانست به‌خوبی از این پتانسیل استفاده کند که نتیجه‌اش تولید آثار ماندگار و درخشانی بود. مهرجویی تأثیر قابل توجهی در بخش‌های مختلف تاریخ سینمای ایران دارد، به‌خصوص موجی که پس از آثار او در سینمای ایران شکل گرفت.

این فیلمبردار ادامه داد: مهرجویی شخصیتی مقاوم و سرسخت بود و به‌خوبی با چالش‌های تولید مقابله می‌کرد. او تقریباً در هر موضوعی دانش داشت و بی‌دلیل صحبت نمی‌کرد.

زرین دست با اشاره به اینکه مهرجویی فردی بذله‌گو و دارای فضایی شاداب در پشت صحنه کارهایش بود، افزود: یکی از دلایل اینکه بسیاری از فیلمسازان مشهور و فعال نیستند، این است که آنها نمی‌خواهند اثر ضعیفی تولید کنند. همان‌طور که می‌دانید، ساخت یک فیلم خوب بسیار دشوار و خسته‌کننده است و نیاز به تلاش و دقت بسیار دارد.

سه فیلم از ۱۰ فیلم برتر تاریخ سینمای ایران متعلق به مهرجویی است

نظام‌الدین کیایی، صدابردار مشهور سینمای ایران در ادامه درباره زنده‌یاد مهرجویی گفت: از حضور جمع کثیری از علاقه‌مندان به داریوش مهرجویی در این برنامه خوشحالم، زیرا در واقع سینما به دلیل تماشاگرانش معنا پیدا می‌کند. سه فیلم از ده فیلم برتر تاریخ سینمای ایران به داریوش مهرجویی تعلق دارد. زمانی که منتقدین، سه اثر از بین ۱۰ فیلم برتر سینمای ایران را به مهرجویی نسبت می‌دهند، این خود نشان‌دهنده یک موفقیت بزرگ است. او مردی بزرگ و دوست‌داشتنی بود و من در سه فیلم آخر مهرجویی بجز «لامینور» همراهي‌اش كرده‌ام و زندگی مشترکی با او داشتم.

او افزود: مهرجویی و وحیده محمدی‌فر دختری نوجوان به نام مونا دارند که اولین فردی بود که پس از وقوع جنایت به خانه وارد شد و شاهد این حادثه تلخ بود. سه شب پس از درگذشت داریوش مهرجویی، مراسم بزرگداشتی برای فعالیت‌های او در خانه سینما برگزار شد. من گله‌مندم از سینماگران که در آن شب، بزرگان سینما همگی به مونا تسلیت گفتند و بیان کردند که شخصیت‌های بزرگ سینما همچون پدر و مادرش خواهند بود. اما متأسفانه، از آن شب تا به امروز، هیچ‌یک از این افراد حتی یک بار هم با مونا تماس نگرفته و احوالش را جویا نشده‌اند.

این صدابردار باتجربه اظهار داشت: زمانی که من در خارج از کشور بودم، دوستان نزدیک مهرجویی به من پیام دادند و گفتند او قرار است یکی از متفاوت‌ترین کارهایش را با پشتوانه شش دهه فعالیت حرفه‌ای به تصویب برساند. اگر آن حادثه ناگوار رخ نمی‌داد، شاید حالا علاوه بر سه فیلم، چهار اثر دیگر هم در نزدیکی ۱۰ فیلم موفق سینمای ایران داشتیم.

قرار بود در فیلم «نارنجی پوش» مهرجویی بازی کنم

عباس یاری، کارشناس و منتقد سینما در ادامه درباره داریوش مهرجویی اظهار داشت: قرار بود در فیلم «نارنجی پوش» مهرجویی نقش آفرینی کنم. این اثر که بسیاری از منتقدین به آن توجه نکرده بودند، به عقیده من یکی از بهترین کارهای آقای مهرجویی است. این فیلم به ما یادآور می‌شود چه بلایی بر سر طبیعت کشور می‌آوریم. او نقشی از یک استاد دانشگاه را مخصوص من در این فیلم نوشته بود، اما در تمام چهل و دو سالی که در ماهنامه‌های «فیلم» و «فیلم امروز» فعالیت می‌کردم، با خود عهد کرده بودم که فعالیت‌های مطبوعاتی را با کار سینمایی تلفیق نکنم و به خود اجازه ندهیم به حریم سینما وارد شوم، زیرا فعالیت‌های مطبوعاتی در ایران معمولاً نردبانی برای ورود به سایر حوزه‌ها به شمار می‌رود.

یاری افزود: با اینکه مهرجویی از علاقه‌ام به او و ارادت‌ام مطلع بود، اما از او عذرخواهی کردم و بیان کردم به بازیگری تمایلی ندارم. او هم گفت که من نقش استاد دانشگاه را برای تو نوشته‌ام و هنگامی که من پیشنهاد ایفای نقش در «نارنجی پوش» را نپذیرفتم، او نقش را از فیلمنامه حذف کرد. او فردی بسیار باارزش بود و به انتخاب‌های خود احترام می‌گذاشت.

یاری ادامه داد: یک کار دیگر که در موزه سینما انجام داده بودیم، انتخاب بهترین شخصیت‌های تاریخ سینمای ایران بود و بسیاری از آنها بازیگران آثار مهرجویی بودند. او فردی بود که وجوه انسانی شخصیتش به بعد هنری وجودی او بسیار نزدیک بود. او نویسنده‌ای برجسته بود و کارگردانی که جای خالی‌اش هرگز پر نخواهد شد.

در این مراسم علیرضا زرین دست، نظام‌الدین کیایی، محمدعلی حسین نژاد، فخرالدین سیدی، عباس یاری، غلامرضا آذری، فرامرز روشنایی، آرمین قدرتی، سوگل قلاتیان و… از جمله حاضرین بودند.