آمریکایی ها از مذاکره چه می خواهند؟

گروه بین الملل خبرگزاری تسنیم ـ دونالد ترامپ رئیس جمهور آمریکا به تازگی جنگ روانی خود را علیه ایران با ادعای ارسال پیام به رهبر معظم انقلاب اسلامی و طرح تهدیدهایی در خصوص تبعات عدم مذاکره پیگیری کرده است.

او در روزهای گذشته با لحنی غیرمستقیم و پوشیده در لفافه سعی کرده است دوگانه همیشگی «گزینه نظامی ـ مذاکره» را در افکار عمومی مردم ایران بکارد و توان دفاعی کشور را در تقابل با زندگی معمول و عادی مردم قرار دهد،

اما ترامپ دست کم دو بار در روزهای گذشته چیزی را درباره ذهنیت آمریکایی ها از مسئله مذاکره افشا کرده است که پیشتر از او رؤسای جمهور دیگر آمریکا به شدت سعی در پنهان کردن آن داشته اند؛

ترامپ در مصاحبه با فاکس بیزنس و قبل تر از آن در یک کنفرانس خبری گفته است که در مذاکره با ایران به دنبال دست یافتن چیزهایی است که از طریق «پیروزی نظامی» می توان به آن دست پیدا کرد،

این سخن ترامپ در واقع اعتراف به این است که آمریکایی ها به مقوله مذاکره نگاهی جدا از فشار یا رویارویی نظامی ندارند؛ مشی آمریکا در مذاکرات همواره همین بوده که از گفت وگو به دنبال دقیقاً همان چیزی است که در تقابل نظامی به دنبال آن است و این رویکرد، محدود به تنها دونالد ترامپ نیست.

آمریکا از مذاکره چه می خواهد؟

در روان شناسی سیاسی مذاکرات از یک منظر به دو قسم تقسیم می شوند: یکی مذاکرات بر مبنای حسن نیت و دیگری مذاکرات بر مبنای سوءنیت یا بداندیشی (Bad faith negotiation).

«اوله هالستی»، دانشمند علوم سیاسی و روابط بین الملل در دانشگاه دوک مدل مذاکرات بداندیشانه را به ویژه برای تبیین سازوکارهای دخیل در گفت وگوهای میان بازیگران متخاصم (و نه طرف های دارای همسویی) پیشنهاد کرده است.

مطابق مدل هالستی، در مذاکرات بداندیشانه یک طرف و یا طرف ها تنها وانمود می کنند که قصد رسیدن به سازش و تفاهم بر سر یک موضوع را دارند، اما در عمل، قصدشان تفاهم نیست و نیت هایی را مغایر با آنچه اعلام می کنند، دنبال می کنند.

هالستی این مدل را برای تبیین نحوه تفکر «جان فاستر دالس»، وزیر خارجه آمریکا در دولت «دوایت آیزنهاور» در قبال اتحاد جماهیر شوروی ارائه کرد و از آن به بعد مدل او  بارها برای تفسیر مذاکرات میان طرف های متخاصم مورد مطالعه قرار گرفته است.

تفرقه و نابودی نظام فکری در طرف مقابل

شاید در عرصه روابط بین الملل هیچ کشوری را نتوان یافت که به اندازه ایالات متحده فرهنگ مذاکراتی اش بر بداندیشی استوار باشد. آنها همواره از مقوله دیپلماسی نه برای رفع خصومت و کاهش فشار بلکه به عنوان ابزاری برای تکمیل فشار و تسلیم کشورها استفاده می کنند.

 از نگاه آمریکایی ها ـ آن طور که خودشان هم علناً می گویند ـ پیشنهاد مذاکره حین اعمال فشار راهبردی است که از یک سو در طرف مقابل تفرقه داخلی ایجاد می کند و از سوی دیگر آن طرف مقابل را در معرض فشار مضاعف افکار عمومی قرار می دهد. 

از نظر بسیاری از اعضای هیئت حاکمه آمریکا مذاکره با یک کشور یا طرف ناهمسو یا باید به متلاشی شدن کامل نظام فکری طرف مقابل و همسویی محض با منافع آمریکا منجر شود و یا به معنی رسمیت بخشیدن به طرف متخاصم است و به کلی باطل است.

تجربه برجام

این نوع نگاه را به ویژه می توان در نوع جدال های سیاسی دو حزب حاکم در آمریکا در مقوله توافق برجام ردیابی کرد، یکی از انتقادهای اصلی ترامپ در دور نخست ریاست جمهوری به توافق هسته ای برجام این بود؛ چرا با ایران بر سر سندی توافق شده است که در آن برنامه هایی برای محدود کردن تمامی مؤلفه های قدرت جمهوری اسلامی، اعم از برنامه موشکی، قدرت منطقه ای، تفاسیر غیرغربی از حقوق بشر و به طورکلی «جمهوری اسلامی بما هو جمهوری اسلامی» در نظر گرفته نشده است؟

انتقاد آنها این بود؛ معنای توافقی که در آن جمهوری اسلامی هنوز از قدرت فکری برای الهام بخشی به مخالفان آمریکا برخوردار است جز رسمیت بخشیدن به این تفکر چیست؟

جالب آنکه معماران آمریکایی برجام یعنی «باراک اوباما» و اعضای دولت او هم مخالفتی با دال مرکزی و هسته این گونه بحث ها از سوی ترامپ نداشتند و به صراحت اعلام می کردند که هدف نهایی از مذاکرات برجام این بوده است که با ایجاد تفرقه میان نیروهای سیاسی داخل ایران، جمهوری اسلامی در فرایندی مرحله بندی شده جمهوری اسلامی نباشد و دست از ایدئولوژی سلطه ستیزانه اش بردارد.

شواهد این دیدگاه را می توان در اظهارات متعدد مقام های دولت اوباما درباره اهداف «فرابرجامی» که بارها به آن اشاره کرده اند ردیابی کرد، آنها به عنوان مثال، بارها در پاسخ به سؤالات منتقدان به اهداف درازمدتی که از برجام مدنظر داشته اند اشاره کرده و گفته اند که این توافق می تواند جناح حامی آمریکا در داخل ایران را تقویت کند و در نهایت، جمهوری اسلامی را در موضوعات موشکی، منطقه ای، حقوق بشر و غیره هم سر میز مذاکره آورد و محدود کند.

تجربه های دیگر

مذاکرات بداندیشانه صرفاً مربوط به ایران نیست، همان طور که گفتیم این دکترین آمریکا در خصوص مذاکره با طرف های ناهمسوست و شواهد تاریخی دیگری هم دارد، مثال دیگر آن، توافق هسته ای بین آمریکا و کره شمالی موسوم به «چارچوب توافق» است که 21 اکتبر سال 1994 میان دولت دموکرات «بیل کلینتون» از یک سو و دولت کره شمالی از طرف دیگر منعقد شد، اما دولت جمهوری خواه «جورج دبلیو بوش» سال 2003 به صورت یکجانبه از آن خارج شد.

دلیل خروج از این توافق را سال ها بعد (2005) روزنامه نیویورک تایمز فاش کرد، این روزنامه نوشت دموکرات ها در واقع یکی از اهداف پشت پرده این توافق را فروپاشی کره شمالی قرار داده بودند و بر همین اساس به این کشور وعده ساخت رآکتورهای آب سبک داده بودند، بعد از آنکه مشخص شد که نشانه هایی از سرنگونی حکومت کره شمالی پدیدار نیست، دولت بوش پسر توافق را لغو کرد و از اجرای تعهدات آمریکا سر باز زد،

بنابراین، هنگامی که بحث از مذاکره با آمریکا پیش می آید همواره باید این موضوع را در نظر داشت که آیا ایالات متحده به دنبال توافق با ایران بر سر یک موضوع  مشخص و قابل مذاکره (مثلاً اختلافات ادراکی بر سر مسئله هسته ای) است یا آنکه به بهانه توافق بر سر یک موضوع قابل مذاکره دستیابی به اهداف خود در موضوعات غیرقابل مذاکره را دنبال می کند.

سوابق رفتاری آمریکا در جهان نشان می دهد این کشور همواره در نقش سوژه بداندیش ظاهر شده و هرگز به دنبال توافق بر سر یک موضوع مشخص و عمل به تعهداتش نبوده است. تسلیم، خواسته فراحزبی هیئت حاکمه آمریکا در هر موضوع مذاکره است و تا زمانی که دست از این دیدگاه برداشته نشود مذاکره با هر دولت این کشور نه تنها نفعی حاصل نمی کند بلکه خسارت محض است.

+