سدیم (Sodium) یک عنصر شیمیایی با نماد Na و عدد اتمی 11 در جدول تناوبی است. این عنصر که به گروه فلزات قلیایی تعلق دارد، یکی از فراوانترین عناصر در پوسته زمین و از اجزاء ضروری برای حیات به شمار میرود.
ویژگیهای فیزیکی و شیمیایی
- حالت فیزیکی: فلز نرم و نقرهای رنگ در دمای اتاق
- چگالی: 0.968 گرم بر سانتیمتر مکعب
- نقطه ذوب: 97.8 درجه سانتیگراد
- نقطه جوش: 883 درجه سانتیگراد
- واکنشپذیری: بسیار واکنشپذیر (به شدت با آب واکنش میدهد)
انواع ترکیبات سدیم
- کلرید سدیم (نمک طعام – NaCl)
- کربنات سدیم (سودا اش – Na₂CO₃)
- بیکربنات سدیم (جوش شیرین – NaHCO₃)
- هیدروکسید سدیم (سود سوزآور – NaOH)
- نیترات سدیم (NaNO₃)
کاربردهای مهم سدیم
در صنعت:
- تولید شیشه و کاغذ
- ساخت صابون و مواد شوینده
- صنایع پتروشیمی
- خنککننده در رآکتورهای هستهای
در زندگی روزمره:
- تنظیم فشار خون و تعادل مایعات بدن
- انتقال پیامهای عصبی
- انقباض عضلات
- جزء اصلی نمک خوراکی
سدیم در بدن انسان
- میزان مورد نیاز: 1500-2300 میلیگرم روزانه
- عملکردها:
- حفظ تعادل آب بدن
- کمک به عملکرد اعصاب و عضلات
- تنظیم فشار خون
- عوارض کمبود (هیپوناترمی): سردرد، تهوع، گیجی
- عوارض مصرف زیاد: فشار خون بالا، بیماریهای قلبی
منابع غذایی سدیم
- نمک طعام
- غذاهای فرآوری شده
- زیتون و خیارشور
- پنیر
- نان و غلات
نکات ایمنی درباره سدیم
- سدیم فلزی به شدت با آب واکنش میدهد و خطرناک است
- باید در نفت یا محیط عاری از اکسیژن نگهداری شود
- ترکیبات سدیم مانند NaOH میتوانند باعث سوختگی شیمیایی شوند
حقایق جالب درباره سدیم
- پنجمین عنصر فراوان در پوسته زمین است
- در نور چراغ خیابانهای بخار سدیم استفاده میشود
- نام آن از واژه عربی “سودا” گرفته شده است
- در سال 1807 توسط همفری دیوی کشف شد
