تغییر در شیوه زندگی و تمرکز بر سلامت عمومی می تواند تأثیر چشمگیری در جلوگیری از وقوع سکته مغزی ایفا کند. سازمان جهانی بهداشت در این زمینه توصیه می کند که افراد باید با انجام ورزش منظم (حداقل نیم ساعت در روز)، تغذیه مناسب، مراقبت از اندازه دور کمر و وزن، کنترل دیابت انواع مختلف، نظارت بر فشار خون و سطح کلسترول و همچنین ترک سیگار و نوشیدن مشروبات الکلی، خطر ابتلا به سکته مغزی را کاهش دهند.
دکتر فرزاد اشرافی، متخصص مغز و اعصاب و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی در مصاحبه ای با خبرنگار روابط عمومی دانشگاه، سکته مغزی را به عنوان دومین عامل اصلی مرگ و میر در جهان معرفی کرده و توضیح می دهد: “هر گونه اختلال در تأمین خون به بافت مغز، به عنوان سکته مغزی شناخته می شود.”
چه عواملی می توانند موجب سکته مغزی شوند؟
به احتمال زیاد، شما نیز کنجکاو هستید که کدام عوامل باعث بروز سکته مغزی می شوند. دکتر اشرافی در پاسخ، دو عامل اصلی شامل خونریزی و انسداد رگ ها به سبب تشکیل لخته را عامل اصلی سکته مغزی معرفی می کند و می افزاید: “نوع دیگری از سکته، حمله گذرای سکته مغزی است که علائم آن در کمتر از ۲۴ ساعت برطرف می شود.”
رییس بخش مغز و اعصاب بیمارستان شهدای تجریش اعلام می کند که سکته مغزی ناشی از انسداد رگ ها، شایع ترین نوع سکته مغزی است.
علائم سکته مغزی را شناسایی کنید
آگاهی از علائم سکته مغزی تأثیر زیادی در درمان به موقع و کاهش آسیب های ناشی از آن دارد. علائم سکته مغزی بسته به ناحیه ای از مغز که تحت تأثیر قرار گرفته متفاوت است. به گفته دکتر اشرافی، این علائم می تواند شامل اختلال در بینایی، اختلال در بلع، اختلال در گفتار، ضعف اندام ها، فلج، اختلال حسی، عدم تعادل و مشکلات ادراری باشد.
علاوه بر این، در مواردی که لخته ای عروق ساقه مغز را درگیر کند، ممکن است افت هوشیاری و کما را برای بیمار به همراه داشته باشد.
در مواقع سکته مغزی، از خوددرمانی بپرهیزید
احتمال زیادی وجود دارد که در طول زندگی خود یا اطرافیانتان با سکته مغزی مواجه شوید. در صورتی که متوجه شوید یکی از نزدیکانتان دچار سکته مغزی شده، کوچک ترین اشتباهی می تواند عواقب جبران ناپذیری داشته باشد.
دکتر اشرافی در خصوص اقدامات لازم برای فرد مبتلا به سکته مغزی تصریح می کند: “اگر فرد یا اطرافیان به وضوح علائم مانند کج شدن صورت، اختلال در گفتار، مشکلات حرکتی یا ضعف اندام را مشاهده کردند، باید فوراً با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرند و از خود درمانی بپرهیزند.”
حتی اگر فشار خون بیمار بالا باشد، از خوددرمانی برای کاهش آن خودداری کنید.
کدام عوامل ریسک سکته مغزی را افزایش می دهند؟
چندین عامل در افزایش احتمال سکته مغزی مؤثرند؛ از جمله فشار خون و چربی بالا، دیابت، چاقی، بی تحرکی و مصرف انواع مواد دخانی از جمله سیگار و قلیان. مصرف الکل نیز از عواملی است که به گفته متخصصان مغز و اعصاب دانشگاه، با اصلاح شیوه زندگی قابل کنترل است.
با این حال، دکتر اشرافی اذعان می کند که برخی عوامل مؤثر بر احتمال سکته مغزی، مانند سن، جنسیت، نژاد و عوامل ژنتیکی، غیرقابل تغییرند، به طوری که “در میان جمعیت مسن تر، مردان و سیاه پوستان احتمال بروز سکته مغزی بیشتری دارند.”
مصرف داروهای روانگردان و محرک؛ دلیل کاهش سن سکته مغزی
به گفته رییس بخش مغز و اعصاب بیمارستان شهدای تجریش، مصرف مواد روانگردان و برخی محرک ها مانند آمفتامین، شیشه و کوکائین از دیگر عوامل مؤثر در بروز سکته مغزی در سنین پایین شناخته می شود.
پیوند مشکلات قلبی و عروقی با سکته مغزی
شاید دانستن این نکته شما را شگفت زده کند که بین مشکلات قلبی و عروقی و سکته مغزی ارتباط عمیقی وجود دارد. دکتر اشرافی به عنوان یکی از دلایل بروز سکته مغزی، اختلالات ریتم قلب و بیماری های مربوط به دریچه های قلب را ذکر می کند و می افزاید: “در افرادی که به این مشکلات دچارند، احتمال بروز سکته مغزی بیشتر است.”
در ارزیابی عوامل مؤثر بر سکته مغزی، شیوه زندگی نقش کلیدی دارد. به طوری که دکتر متخصص مغز و اعصاب دانشگاه اشاره می کند که یکی از دلایل کاهش سن بروز سکته مغزی، زندگی شهرنشینی و عدم رعایت رژیم غذایی سالم شامل فست فودها و مصرف مواد روانگردان است.
بیمارانی که تجربه سکته مغزی را داشته اند، دچار ناتوانی های حسی، حرکتی و شناختی می شوند که بار سنگینی را بر دوش خانواده و سیستم بهداشت کشور قرار می دهد. لذا درمان عوارض ناشی از سکته مغزی به دارو درمانی و بازتوانی عمیقاً نیاز دارد.
دکتر اشرافی همچنین در مورد سکته های گذرا که علائم آن زیر ۲۴ ساعت برطرف می شود، یادآور می شود که این افراد نیز باید پس از وقوع سکته به پزشک مراجعه کنند، زیرا احتمال تکرار سکته در افراد با علائم گذرا وجود دارد.
کاهش میانگین سن سکته مغزی در کشور
دکتر اشرافی درباره کاهش میانگین سن سکته مغزی، هشدار می دهد که شیوع این بیماری پس از ۵۵ سالگی افزایش می یابد و با افزایش هر پنج سال، ریسک سکته مغزی بیشتر می شود. هر سال بیش از ۱۲ هزار نفر در کشور دچار سکته مغزی می شوند.
زمان را در صورت مشاهده علائم سکته مغزی از دست ندهید
عمل سریع در انتقال فردی که دچار سکته شده، گامی حیاتی برای نجات جان او است. به محض منتقل شدن شخص مبتلا به بیمارستان، پزشکان بلافاصله برای انجام تصویربرداری از مغز اقدام می کنند.
بر اساس گفته های متخصصان، اگر بیمار در کمتر از ۴.۵ ساعت به بیمارستان برسد، می توان با تزریق نوعی داروی ضد لخته، علائم حیاتی بیمار را به حالت عادی بازگرداند؛ البته این دارو برای تمامی انواع سکته های مغزی کاربرد نداشته و مختص سکته های ناشی از انسداد رگ در اثر لخته است.
دکتر علی امینی هرندی، نورولوژیست و عضو هیأت علمی دانشگاه در این زمینه تأکید می کند که زمان طلایی برای تزریق rtPA و کاهش عوارض در بیماران سکته مغزی ایسکمیک، زیر ۴.۵ ساعت است و پس از این زمان، تأثیری بر کاهش عوارض نخواهد داشت.
به گفته دکتر امینی، اورژانس تهران هنگام مواجهه با فرد مشکوک به سکته مغزی، کد ۷۲۴ را به بیمارستان مربوطه اعلام می کند و سپس بیمار به مرکز درمانی منتقل می شود و فرآیند درمان او آغاز می شود.
در صورت مشاهده علایمی نظیر کج شدن صورت، ضعف در حرکت بازو و اختلال در تکلم، فوراً با اورژانس تماس بگیرید
این نورولوژیست بیمارستان شهدای تجریش، عدم مراجعه به مراکز درمانی در زمان طلایی برای شروع تزریق rtPA یا مراجعه به مراکز نامناسب و غیر منتخب درمان سکته مغزی را از مشکلات عمده در روند درمان این بیماران می داند و به هموطنان توصیه می کند: “به محض مشاهده علایمی چون کج شدن عضلات صورت، ضعف در حرکت بازو و اختلال در گفتار در افراد خانواده، بلافاصله با اورژانس تهران تماس بگیرید و وضعیت بیمار را اطلاع دهید تا بیمار به سرعت به مراکز منتخب درمان سکته مغزی انتقال یابد.”
دکتر آقامیری، عضو هیئت علمی دانشگاه، در جلسه ای درباره سکته های حاد مغزی می گوید: “عارضه استروک یا سکته حاد مغزی در صورت تشخیص به موقع و مداخله درمانی مناسب می تواند پیامدهای خطرناک و جدی را به همراه نداشته باشد، ولی در صورت تأخیر در درمان هزینه های سنگینی برای فرد، خانواده و نظام بهداشت جامعه به همراه خواهد داشت.”
تشخیص به موقع، اولین قدم اساسی در مواجهه با بیمارانی که دچار سکته حاد مغزی شده اند، است و بعد از تشخیص روش درمانی مناسب برای این بیماران اهمیت دارد.
چه روش هایی برای درمان دومین عامل مرگ و میر در جهان وجود دارد؟
دکتر آقامیری در خصوص شیوه های درمانی برای بیماران سکته مغزی توضیح می دهد: “امروزه درمان های متعددی از جمله اقدامات حمایتی، ترومبولیتیک تراپی و مداخلات اندوواسکولار در دسترس است و یکی از مسائل اصلی در درمان سکته مغزی حاد این است که کدام بیمار برای کدام درمان مناسب است.”
وی با اشاره به این که سکته مغزی می تواند به عنوان یکی از عوارض بیماری کرونا ظهور کند، ادامه می دهد: “با توجه به اینکه ابتلا به کرونا می تواند احتمال سکته های مغزی را افزایش دهد، لذا مراعات توصیه های بهداشتی، فاصله گذاری اجتماعی و به طور کلی توصیه های مرتبط با کرونا، می تواند خطر سکته مغزی را از شما دور کند.”
بیمارستان های منتخب دانشگاه برای ارائه خدمات مربوط به سکته مغزی را بشناسید
در حوزه تحت پوشش دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، سه بیمارستان شهدای تجریش، لقمان حکیم و امام حسین (ع) به عنوان بیمارستان های منتخب برای درمان سکته مغزی به ارائه خدمات به بیماران و اجرای پروتکل های درمانی ویژه سکته مغزی مشغول هستند.