ایسنا/خراسان رضوی یکی از اعضای هیئت علمی در حوزه تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی خراسان رضوی تصریح کرد: با در نظر گرفتن مشکلات کنونی در بخش کشاورزی و ضرورت افزایش بهرهوری از منابع آبی، اقداماتی هماهنگ و جامع در راستای توسعه سیستمهای آبیاری الزامی است.
هادی افشار در مصاحبهای با ایسنا در خصوص مسائل کلیدی منابع آبی در کشاورزی عنوان کرد: ما به خوبی از اهمیت این مباحث آگاهیم و به دنبال شیوههایی هستیم تا با اتکا به تحقیقات و آموزش، مدیریت آب را بهینه کرده و به ارتقاء بهرهوری در کشاورزی یاری رسانیم.
افشار ادامه داد: بخش تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی حدود ۲۵ تا ۳۰ سال پیش با هدف توسعه روشهای آبیاری تحت فشار، در زمینههای مختلف گام به عرصه گذاشت. فعالیتهای ما به ویژه بر روی آبیاری بارانی و سپس آبیاری قطرهای متمرکز بوده است. در حوزه مهندسی آب و کشاورزی، ما به بررسیهای دقیقی میپردازیم که شامل سه گروه تخصصی صنایع غذایی، ماشینآلات کشاورزی و آبیاری است. هدف اصلی ما در این بخش، مطالعه و ارتقاء روشهای آبیاری و استفاده بهینه از منابع آب به منظور مقابله با بحران کمبود آب در خراسان رضوی و در سطح کشور است.
راندمان در سیستمهای مختلف آبیاری
این عضو هیئت علمی در بخش تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی اشاره کرد: سیستمهای آبیاری را میتوان به سه دسته اصلی تقسیم کرد. نخستین نوع سیستم، آبیاری غرقابی (سطحی یا ثقلی) است که میانگین راندمان آن حدود ۶۰ درصد محسوب میشود. سیستم دیگر، آبیاری بارانی است که راندمان آن در حدود ۷۵ تا ۸۰ درصد قرار دارد. و سومین دسته، آبیاری قطرهای است که به عنوان یکی از نوآوریهای مهم در کشاورزی شناخته میشود و کمک شایانی به مدیریت مصرف آب میکند. راندمان این سیستم تقریباً بین ۹۰ تا ۹۵ درصد است.
افشار درباره اهمیت مدیریت مصرف آب در سیستمهای آبیاری کشاورزی بیان کرد: تحقق مدیریت صحیح در هر سیستم آبیاری بسیار حیاتی است. استفاده نادرست از تجهیزات در هر زمینهای منجر به عدم دستیابی به بهرهوری موردنظر میشود و این موضوع در سیستمهای آبیاری کشاورزی نیز صادق است.
توجه به نیاز آبی گیاهان برای بهبود بهرهوری کشاورزی
وی در خصوص نیاز آبی گیاهان توضیح داد: به عنوان نمونه، برای کشت ۵۰ هکتار گندم، نیاز آبی خالص تقریباً ۳۰ هزار متر مکعب است. اما با درنظر گرفتن راندمان سیستمهای آبیاری سطحی که به حدود ۶۰ درصد محدود میشود، باید تقریباً ۵۰ هزار متر مکعب آب تأمین گردد تا نیاز واقعی گیاه تأمین شود. هدف نهایی ما از آبیاری، ارتقاء بهرهوری و عملکرد کشاورزی است. با پیادهسازی شیوههای نوین و مدیریت درست منابع آب، میتوانیم به سوی کشاورزی دقیق با دسترسی به بهرهوری بالا پیش برویم. اگر از روش آبیاری قطرهای در این مزرعه استفاده شود، آب مورد نیاز به حدود ۳۴ هزار متر مکعب کاهش مییابد.
افشار با اشاره به چالشهای موجود در روش آبیاری سطحی، توضیح داد که در این نوع آبیاری، آب با حرکت خود در سطح خاک توزیع میشود و زمان آبیاری در ابتدای و انتهای مزرعه متفاوت است. در حین آبیاری در ابتدا، مقدار زیادی آب به صورت نفوذ عمقی و در انتها به شکل رواناب از دست میرود که این دو عامل به عنوان تلفات آب به شمار میروند. بنابراین، یکی از مشکلات راندمان پایین در آبیاریهای سطحی همین موضوع میباشد. برای افزایش راندمان در این روشها، ترکیب بهینهای از طول نوار یا شیار و دبی ورودی باید در نظر گرفته شود تا بتوان تلفات را به حداقل کاهش داد.
او ادامه داد: در آبیاری کامل، تمام گیاهان در سطح مزرعه باید به مقدار کافی آب دریافت کنند که این موضوع باعث میشود مقداری از آب از دسترس ریشه گیاه خارج شود. بهبود روش آبیاری سطحی میتواند تحت تأثیر عواملی نظیر شیب زمین، دبی آب ورودی به شیار یا نوار و طول آن قرار گیرد. در شیبهای زیاد، میتوان طول شیار یا نوار را افزایش و دبی آب ورودی را کاست، در حالی که در شیبهای کم، دبی ورودی باید افزایش یابد و طول شیار یا نوار کاهش یابد. عامل دیگر تأثیرگذار در تلفات آب در آبیاری سطحی، بافت خاک است. در بافتهای سبک (شنی) محدودیتهایی در انتخاب طول شیار وجود دارد در حالی که در بافتهای سنگینتر مانند بافت لومی و رسی میتوان طول بیشتری را طراحی و استفاده کرد.
افشار در خصوص طراحی سیستمهای آبیاری در کشاورزی تأکید کرد که طراحی مناسب این سیستمها بسیار حائز اهمیت است. بطور کلی، هر سیستم آبیاری باید بر اساس ظرفیتهای موجود در هر مزرعه یا زمین طراحی شود و عواملی چون شرایط اقلیمی، کمیت و کیفیت آب، بافت خاک و مسائل اقتصادی و اجتماعی مورد توجه قرار گیرد. از جمله، پتانسیل راندمان آبیاری بارانی حول و حوش ۷۵ درصد است، اما در مناطق بادخیز، وزش بادهای شدید میتواند باعث کاهش قابلتوجه راندمان به پایینتر از این مقدار به سبب تبخیر و توزیع نامناسب آب گردد. بنابراین، برای دستیابی به راندمان بهینهتر به تجهیزات دقیقتری نیاز داریم که ممکن است هزینهبر باشد و در برخی موارد از نظر اقتصادی مقرون به صرفه نباشد.
تأثیر وضعیت جوی و دما بر عملکرد سیستمهای آبیاری
افشار مشکلات اجرایی در برخی از مناطق شرقی کشور را بررسی کرد و عنوان کرد: شرایط جوی و دما اثر بسزایی بر عملکرد سیستمهای آبیاری دارند. برای مثال، در فصل تابستان، دما به ۴۰ تا ۴۲ درجه میرسد و بخشی از قطرات آب در حین پرتاب از آبپاش تبخیر میشود. از این رو، انتخاب سیستم آبیاری متناسب با شرایط هر ناحیه برای افزایش بهرهوری و کاهش مصرف آب الزامی است.
راندمان ۹۰ درصدی آبیاری قطرهای
این عضو هیئت علمی با اشاره به روش آبیاری قطرهای بهعنوان یکی از مدرنترین شیوههای آبیاری در کشاورزی بیان کرد: آبیاری قطرهای بهعنوان یکی از بهترین روشها برای ارتقاء راندمان آبیاری در مزارع به شمار میآید. این تکنیک میتواند به راندمانی حدود ۹۰ درصد دست یابد که بسیار ارزشمند است. اگر آبیاری به صورت قطرهای زیر سطح انجام شود، این میزان میتواند به ۹۵ درصد نیز افزایش یابد که در این حالت تنها ۵ درصد از آب تحویلی بهعنوان تلفات به حساب میآید و این امر به طور قابل توجهی به مدیریت منابع آب کمک میکند.
او درباره وضعیت آبیاری در کشور اشاره کرد: تاکنون تقریباً ۳۰ درصد از اراضی آبی کشور تحت پوشش سیستمهای آبیاری قرار گرفتهاند. این روشها نه تنها در توسعه مساحت بلکه از جنبه فنی و مدیریتی نیز قابلیت ارتقاء دارند تا بتوان بهرهوری آب را افزایش داد.
افشار با تأکید بر اهمیت انتخاب سیستم آبیاری بیان کرد: انتخاب نادرست سیستم آبیاری میتواند منجر به کاهش بهرهوری شود. عواملی چون ارتفاع آبپاشها، دبی و فشار مناسب در روش آبیاری بارانی و انتخاب مناسب قطرهچکانها و نوار تیپ در روش آبیاری قطرهای از جمله عواملی هستند که بر راندمان و بهرهوری آب تأثیر میگذارند و انتخاب نادرست آنها میتواند موجب پوسیدگی یا شکلگیری بیماریها در گیاه شود. به عنوان مثال، گیاهانی چون خربزه و ذرت نیاز به شرایط خاصی دارند که باید در زمان انتخاب سیستم آبیاری مدنظر قرار گرفته شود.
وی افزود: به منظور بهبود بهرهوری آب در کشاورزی، ضروری است که سیستمهای آبیاری بر اساس شرایط محیطی و نوع محصولات انتخاب شوند. آبیاری قطرهای و شیوههای نوین دیگر میتوانند به عنوان راهحلهایی مؤثر در برابر چالشهای موجود عمل کنند. با توجه به تنوع شرایط جوی و خاکی، انتخاب صحیح سیستم آبیاری میتواند تأثیر فراوانی در عملکرد کشاورزی داشته باشد.
افشار بر نقش چالشهای متعدد در سیستمهای آبیاری قطرهای تأکید کرد و گفت: یکی از مشکلات اصلی، محدودیتهای ناشی از روزنههای خروجی آب است که ممکن است منجر به گرفتگی آنها شود. مسدود شدن این روزنهها در سیستمهای آبیاری قطرهای به عنوان یکی از معضلات اصلی مطرح است. آب از طریق روزنههای کوچکی از لولهها خارج میشود که این روزنهها معمولاً در اندازههای ۰.۱ تا ۵ میلیمتر قرار دارند. مسدود شدن این روزنهها ممکن است به دلایل شیمیایی یا فیزیکی اتفاق بیفتد؛ به عنوان مثال، رسوبگذاری املاح موجود در آب نیز میتواند به مسدود شدن این روزنهها منجر شود که این موضوع به کاهش کارایی سیستم آبیاری میانجامد.
تولید ۹۵ درصدی تجهیزات سیستمهای آبیاری در داخل کشور
افشار با اشاره به وضعیت تولید داخلی در زمینه تجهیزات آبیاری کشاورزی تصریح کرد: خوشبختانه کشور ما در زمینه تولید تجهیزات آبیاری پیشرفتهای معناداری داشته است. تقریباً ۹۰ تا ۹۵ درصد از تجهیزات مورد نیاز برای سیستمهای آبیاری در داخل کشور تولید میشود. این تجهیزات به طور معمول با کیفیت بالایی عرضه میشوند و توانستهاند نیازهای کشاورزان را به خوبی برآورده کنند.
او بر ضرورت مدیریت و برنامهریزی در حوزه آبیاری کشاورزی تأکید کرد و یادآور شد: یکی از چالشهای محوری در آبیاری، مدیریت صحیح و برنامهریزی مناسب به شمار میآید. با توجه به تنوع سیستمهای آبیاری موجود، انتخاب روش مناسب میتواند به ارتقاء بهرهوری منجر شود. علیرغم این، هنوز هم متوسط راندمان آبیاری در کشور کاهش یافته و فاصله زیادی با پتانسیل واقعی دارد که با برنامهریزی و مدیریت صحیح میتوان به راندمان بسیار بیشتری دست یافت.
افشار با اشاره به تلفات آب در آبیاری کشاورزی بیان کرد: تلفات آب در کشاورزی به دو دسته تقسیم میشود: تلفات ناشی از انتقال آب و تلفات در داخل مزرعه. تلفات انتقال آب معمولاً به دلیل نفوذ و تبخیر در کانالهای خاکی رخ میدهد که خوشبختانه با استفاده از لولهگذاری در سیستمهای انتقال، میتوان این تلفات را به حداقل رساند. همچنین در داخل مزرعه نیز چندین عامل میتواند ایجاد تلفات کند. به عنوان مثال، در آبیاری سطحی، آمادهسازی نادرست زمین و شخم نامناسب میتواند باعث ایجاد کلوخههای بزرگ شده و توزیع آب را در مزرعه با مشکل روبرو کند که خود عاملی برای کاهش راندمان آبیاری محسوب میشود.
این عضو هیئت علمی درباره چالشهای اجتماعی در کشاورزی و آبیاری بیان کرد: در بسیاری از نقاط، کشاورزان به سبب مسائل اجتماعی و اقتصادی قادر به همگامسازی با سیستمهای نوین نمیباشند. این موضوع به ویژه در نواحیای که به همکاری گروهی برای اجرای سیستمهای آبیاری یکپارچه نیاز دارند، قابل مشاهده است. احساس نابرابری در توزیع آب و عدم اعتماد به سیستمهای نوین میتواند مانع پذیرش این فناوریها توسط کشاورزان خردمالک شود.
افشار اضافه کرد: برای ارتقاء بهرهوری آب در کشاورزی، ضروری است که ضمن انتخاب مناسب سیستمهای آبیاری، مدیریت و برنامهریزی دقیقتری صورت گیرد. همچنین آموزش کشاورزان و افزایش آگاهی آنها نسبت به مزایای استفاده از سیستمهای نوین از اهمیت بالایی برخوردار است. با توجه به پتانسیل بالای کشور در این حوزه، انتظار میرود با اجرای صحیح برنامهها و همکاری بین کشاورزان و مدیریت مناسب، میزان بهرهوری آب در کشور به شکل قابل توجهی افزایش یابد.
افشار خاطرنشان کرد که در زمینه آبیاری، به ویژه در سیستمهای آبیاری قطرهای، چالشهای گوناگونی وجود دارد که میطلبد مورد توجه قرار گیرند و عنوان کرد: یکی از اصلیترین این چالشها، محدودیتهای مربوط به روزنههای خروجی آب است که ممکن است منجر به مسدود شدن آنها گردد. کاهش کارایی سیستم آبیاری میتواند ناشی از رسوب اتصالات و اشیاء مضر به این روزنهها باشد که افراد باید نسبت به این موضوع هوشیار باشند.
تولید تجهیزات آبیاری در داخل کشور
افشار در ادامه به تولید داخلی تجهیزات آبیاری اشاره کرد و تصریح کرد: خوشبختانه، پیشرفتهای قابل ملاحظهای در زمینه تولید تجهیزات آبیاری در کشور صورت گرفته و اکنون تقریباً ۹۰ تا ۹۵ درصد از تجهیزات آبیاری در داخل کشور ساخته میشود. این تجهیزات عموماً از کیفیت مناسبی برخوردار بوده و توانستهاند به نیازهای کشاورزان پاسخ دهند.
افشار در زمینه مدیریت و برنامهریزی در حوزه آبیاری کشاورزی گفت: برخی از چالشهای اصلی در آبیاری، ناشی از مدیریت نادرست و عدم برنامهریزی مناسب است. همچنین با توجه به تنوع سیستمهای آبیاری موجود، انتخاب شیوه مناسب میتواند به افزایش بهرهوری منجر گردد. با وجود این، هنوز هم میزان راندمان متوسط آبیاری در کشور پایین است و برآورد قابل توجهی از پتانسیل موجود هنوز به عمل نیامده است که میتوان با مدیریت بهینه و برنامهریزی دقیق، به آن دست یافت.
افشار در مورد تلفات آب در کشاورزی عنوان کرد: تلفات آب در این بخش به دو دسته تقسیم میشود: تلفات انتقال آب و تلفات آبیاری در مزارع. تلفات انتقال آب به طور کلی به دلیل نفوذ و تبخیر در کانالها ایجاد میشود که با استفاده از لولههای انتقال، این تلفات قابل کاهش است. همچنین داخل مزرعه نیز عوامل متعددی وجود دارند که میتوانند سبب تلفات آب شوند.
افشار در زمینه چالشهای اجتماعی در کشاورزی گفت: مشکلات اقتصادی و اجتماعی در اغلب مناطق کشاورزی سبب اختلال در همگامی کشاورزان با فناوریهای جدید شده است. این مشکل به ویژه در مناطقی که نیاز به همکاری گروهی برای پیادهسازی شیوههای آبیاری وجود دارد، به خوبی مشهود است. احساس نابرابری در توزیع آب و عدم اعتماد به سیستمهای نوین، عمده موانع پذیرش این تکنولوژیها به شمار میروند.
افشار افزود: به منظور افزایش بهرهوری آب در کشاورزی، علاوه بر انتخاب سیستمهای آبیاری مناسب، نیاز به مدیریت و برنامهریزی دقیقی وجود دارد. همچنین آگاهیسازی کشاورزان و آموزش آنها در زمینه مزایای سیستمهای جدید یکی از ضروریات این فرآیند محسوب میشود. با توجه به پتانسیل بالای کشور در این زمینه، امیدواریم با اجرای صحیح برنامهها و همکاری میان کشاورزان و مدیریت بهینه، بهرهوری آب در کشور بهبود یابد.
افشار با بیان اینکه در بحث آبیاری و به ویژه در سیستمهای آبیاری قطرهای، چالشهای متعددی وجود دارد که نیاز به بررسی پیچیدهای دارند، خاطرنشان کرد: برای حل این چالشها، نیاز است که عوامل مؤثر بر عدم پذیرش سیستمهای نوین آبیاری با دقت بیشتری شناسایی شوند. به عنوان مثال، عدم انتقال دانش و آموزشهای لازم به کشاورزان یکی از این عوامل است.
افشار همچنین بر ضرورت توجه به توسعه، پژوهشهای علمی و کاربردی در راستای افزایش موثر مصرف آب در تولیدات کشاورزی تأکید کرد. در این زمینه مطالعات نشان دادهاند که با اجرای شیوههای نوین میتوان به بهرهوری بالاتری دست یافت. بر اساس پژوهشهای انجام شده در مرکز تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی، بهرهوری آب گندم در استان به ۰.۷ کیلوگرم در مترمکعب رسیده در حالی که با اعمال روشهای مناسب، این میزان میتواند به ۱.۸ کیلوگرم در مترمکعب افزایش یابد.
چالشهای مالی و اجتماعی کشاورزان
وی به مشکلات اصلی کشاورزان به ویژه چالشهای موجود در زمینه مالی و اجتماعی اشاره کرده و گفت: بسیاری از کشاورزان به دلیل محدودیتهای مالی، به سادگی قادر به دسترسی به فناوریهای نوین نیستند. به علاوه، تقسیم زمینها به قطعات کوچک و پراکنده نیز کار را سخت میکند. برای نمونه، یک مزرعه ممکن است به چندین قطعه کوچک تقسیم شده باشد که هر یک نیاز به مدیریت جداگانهای دارد که انجام این کار را برای مدیریت صحیح و دستیابی به بهرهوری بالا دشوار میسازد.
این عضو هیئت علمی با تأکید بر اهمیت بهرهوری آب و تولید محصول گفت: در ارزیابی بهرهوری آب باید به دقت نسبت تولید محصول به میزان آب مصرفی محاسبه شود. با مقایسه این شاخصها با استانداردهای جهانی، میتوانیم نقاط قوت و ضعف خود را شناسایی کنیم و برای بهبود عملکرد کشاورزی اقدام نماییم. همچنین با توجه به مشکلات موجود در زمینه مدیریت منابع آبی، لازم است که تلاشهای جدی در زمینه آموزش کشاورزان و ارائه حمایتهای مالی و پژوهشهای عملی انجام شود. تنها با همکاری متقابل بین کشاورزان، نهادهای تحقیقاتی و دولت، میتوان به بهبود بهرهوری آب و ارتقاء تولیدات کشاورزی دست یافت.
افشار در انتهای صحبتهای خود به نتایج پروژه تحقیقاتی در زمینه آبیاری و بهرهوری محصولات کشاورزی در دو سال گذشته اشاره کرد و افزود: نتایج اولیه حاکی از این است که بهرهوری گندم به حدود ۱.۸ کیلوگرم رسیده که به آسانی قابل توسعه بیشتر است. در این راستا، بحث آموزش و ترویج از اهمیت بالایی برخوردار است و نشان میدهد که مدیریت زمان و مصرف آب در کشاورزی امری حیاتی است. ما باید به کشاورزان آموزش دهیم که چه زمانی و چگونه آبیاری کنند تا به بهرهوری بالاتری برسیم.
افشار در خصوص چالشهای آموزشی بیان کرد: سازمان تحقیقات آموزشی کشاورزی زیرساختهای لازم را برای آموزش فراهم کرده است، اما امکانات هنوز کافی نیست. بسیاری از کشاورزان از فناوریهای نوین و آموزش عمومی بیبهرهاند. برگزاری کلاسهای حضوری با گروههای کوچک (۱۰ تا ۱۵ نفره) میتواند تأثیر بیشتری نسبت به جلسات عمومی داشته باشد و تجربیات نشان داده که آموزشهای فردی و گروهی مؤثرتر بوده و میتواند به یادگیری بهتر کشاورزان کمک کند.
نقش رسانه در آموزش مؤثر کشاورزان
این عضو هیئت علمی با تأکید بر همکاری رسانهها برای آموزش کشاورزان، گفت: به نظر میرسد ایجاد یک شبکه تلویزیونی یا رادیویی با محتوای آموزشی در زمینه کشاورزی میتواند بسیار مؤثر باشد. این رسانهها میتوانند اطلاعات لازم را به صورت داستانی و جذاب به کشاورزان منتقل کنند. همچنین، تولید فیلمها و سریالهایی با محتوای کشاورزی، باعث افزایش آگاهی عمومی میشود. یکی از چالشهای عمده در کشاورزی سنتی، عدم مراجعه کشاورزان به کارشناسان و نتایج تحقیقات جدید است. برخی کشاورزان به دلیل تجربههای قبلی خود، از شیوههای آزمون و خطا در امور کشاورزی استفاده میکنند و در مورد مشاوره گرفتن از کارشناسان تردید دارند. برای مثال، هزینههای بالای سموم کشاورزی آنان را وادار به دقت بیشتر در خرید میکند و لذا حتماً از کارشناسان و مشاوران استفاده میکنند.
افشار درباره راهحلهای عملی برای بهبود شرایط اشاره کرد: پژوهشگران این مرکز به عنوان محقق معین بهطور مرتب به مزارع کشاورزان سر میزنند و نکات علمی و تحقیقاتی را به آنها منتقل میکنند. همچنین ایجاد نمایشگاه دائمی جهت نمایش سیستمهای مختلف آبیاری و آموزش کشاورزان میتواند بسیار مؤثر باشد. به منظور دستیابی به بهرهوری و توسعه پایدار در کشاورزی، نیاز است که زیرساختهای مناسب ایجاد و با استفاده از شیوههای نوین آموزشی، کشاورزان به سمت پذیرش تکنولوژیهای نوین راهنمایی شوند.
چالشهای اقتصادی، دلیل تمایل کمتر کشاورزان به پذیرش آموزشهای جدید
افشار با اشاره به افزایش هزینهها و گرانی نهادهها، افزود: در حال حاضر، کشاورزان به دلیل این چالشها تمایل بیشتری به پذیرش آموزشهای جدید دارند، هر چند که بسیاری از کشاورزان خردهمالک هنوز به اهمیت این موضوع پی نبردهاند.
وی در خصوص رابطه مالکیت و آموزش بیان کرد: در موضوع مالکیت، هر چه میزان مالکیت کشاورز بیشتر باشد، احتمال پذیرش آموزشها نیز بالاتر میرود. اما متأسفانه، دغدغههای اجرایی در این باره وجود دارد و نیاز به تسهیل شرایط آموزشی داریم. با فراهم ساختن شرایط مناسب به کشاورزان، دانشجویان و فارغالتحصیلان دانشگاهها میتوانند در زمینههای اجرایی فعالتر باشند. اما وقتی کشاورزان درگیر مسائل مربوط به تأمین نهادهها نظیر کود و سموم میشوند، ارتباط بین تحقیقات علمی و نیازهای واقعی در کشاورزی به حداقل میرسد.
افشار در خصوص تحقیقات کاربردی اظهار کرد: در مرکز ما تحقیقاتی در زمینه کشاورزی با رویکرد کاربردی انجام میشود. همچنین مطالعات در حوزه آبیاری نشان داده که در برخی نواحی مانند خراسان، محصولاتی مانند پنبه، چغندر و ذرت قابلیت تولید با راندمان آبیاری بالا وجود دارد که ما در این امر به مدیریت مناسب آنها توجه داریم.
انتخاب گیاه مناسب با شرایط اقلیمی و سیستم آبیاری
این عضو هیئت علمی درباره اهمیت انتخاب گیاه مناسب برای کشت ادامه داد: توجه به نیاز آبی گیاهان امری حیاتی است؛ برخی گیاهان به آب زیادی نیاز دارند در حالیکه گیاهانی نظیر پنبه یا کلزا به آب کمتری احتیاج خواهند داشت. انتخاب گیاه مناسب بر اساس شرایط جوی و سیستم آبیاری میتواند اثر بسزایی بر بهبود بهرهوری داشته باشد. در نهایت، با توجه به چالشهای کشاورزی سنتی و وضعیت اقتصادی کشاورزان، نیاز به توسعه و زمانبندی آموزشهای کشاورزی احساس میشود. با استفاده از تکنیکهای نوین آبیاری و برقراری ارتباط مؤثر بین محققان و کشاورزان، میتوانیم به بهرهوری بالاتری دست یافته و تعهد به تولید را حفظ کنیم.
افشار همچنین اذعان داشت: تولید غذا یکی از مهمترین وظایف در هر کشور است و خودکفایی در تولید محصولات استراتژیک نظیر گندم از اهداف کلیدی ما به شمار میرود. علاوه بر خودکفایی در میزان تولید، ضروری است که در تمام جنبهها و عوامل مؤثر در تولید گندم از لحاظ علمی و تحقیقاتی نیز به حداکثر موفقیت دست یابیم که این موضوع نیاز به ادامه مستمر کارهای تحقیقاتی دارد.
افشار به ضرورت تقویت تعامل میان کشاورزان، مراکز آموزشی و تحقیقاتی و بخش دولتی اشاره کرده و گفت: این تعامل باید شامل برگزاری جلسات مشترک، کارگاههای آموزشی و تشکیل کمیتههای مشورتی جهت شناسایی و حل چالشها باشد. همچنین تخصیص تسهیلات مالی مناسب به کشاورزان برای خرید تجهیزات آبیاری مدرن و بهینهسازی مصرف آب از اهمیت بالایی برخوردار است. نظارت مستمر بر اجرا و ارزیابی عملکرد سیستمهای آبیاری نیز قابل توجه است تا به بهبود کیفیت و شناسایی نقاط ضعف کمک کند.
در پایان، افشار با اشاره به چالشهای کنونی در بخش کشاورزی و نیاز به افزایش بهرهوری از منابع آبی، تصریح کرد که نیاز به اقداماتی هماهنگ و جامع در زمینه توسعه سیستمهای آبیاری وجود دارد. این اقدامات میبایست شامل آموزش، برنامهریزی دقیق، تعامل میان ذینفعان و مدیریت منابع مالی باشد تا بتوان به خودکفایی در تولید غذا و امنیت غذایی کشور دست یافت.
افشار درباره چالشهای آب و جمعیت بیان کرد: سهم آب کشاورزی کشور در سالهای اخیر به دلیل کاهش بارشها و مدیریت ناکافی، به شدت کاهش یافته است. برای مثال اگر برای تولید گندم به ۱۰ میلیارد متر مکعب آب نیاز داریم، باید تلاش کنیم که با همین میزان، تولید را افزایش دهیم. هدف ما افزایش تولید از ۱۰ میلیون تن به ۱۶ میلیون تن و ارتقاء بهرهوری است.
این عضو هیئت علمی درباره استراتژیهای بهرهوری اظهار کرد: برای رسیدن به این هدف، باید میزان مصرف آب را کاهش داده و بر ضریب تولید بیفزاییم. به عنوان مثال، اگر بتوانیم با همان ۱۰ میلیارد متر مکعب آب، تولید گندم را افزایش دهیم، میتوانیم به تأمین نیازهای کشور کمک کنیم. به همین دلیل، باید الگوهای کشت را تغییر داده و از گیاهان در سازگاری بیشتر با شرایط آبی مطلوبتر و با راندمان بالاتر استفاده کنیم.
او همچنین بر اهمیت تحقیقات و انتخاب محصولات مناسب تأکید کرد و ادامه داد: پژوهشهای کشاورزی باید بر بهرهوری و انتخاب محصولات مناسبتر در هر منطقه متمرکز باشد. در غیر این صورت، احتمال دارد پس از چند سال، متوجه شویم که کاشت گیاهان نامناسب باعث هدررفت منابع نظیر آب و زمان خواهد شد.
افشار در ارزیابی مصرف و پتانسیل تولید در کشاورزی کشور تأکید نمود که باید برآورد دقیقی از مصرف سالانه محصولات مختلف مانند برنج، گندم و گوشت به عمل آید و بر اساس پتانسیل تولید کشور، برنامهریزی لازم صورت گیرد. همچنین صادرات محصولات کشاورزی باید به تناسب با منابع آبی کشور انجام شود.
این عضو هیئت علمی در جمعبندی درباره بهبود سیستمهای آبیاری گفت: نیاز به اتخاذ اقدامات فوری و مؤثر در راستای حل مشکلات موجود در زمینه آبیاری کشاورزی احساس میشود.
افشار در پایان به پیشنهادات خود برای بهبود سیستمهای آبیاری اشاره کرده و گفت: باید سیستمهای آبیاری متناسب با نوع اراضی و محصولات کشاورزی توسعه یابند. این توسعه شامل سیستمهای آبیاری سطحی، بارانی و قطرهای است که باید بر اساس نیازهای هر منطقه و نوع محصول انتخاب گردند. همچنین، آموزش و توانمندسازی کشاورزان در زمینه روشهای صحیح استفاده از سیستمهای آبیاری از اهمیت بالایی برخوردار است. آموزشها باید شامل دو مرحله باشند؛ آموزش اولیه برای پیمانکاران و مشاوران در طراحی و اجرای سیستمها و آموزش تخصصی برای کشاورزان تا با روشهای صحیح برنامهریزی و زمانبندی آبیاری آشنا شوند.
این عضو هیئت علمی در پایان به اهمیت برنامهریزی دقیق در استفاده از منابع آب اشاره کرد و تصریح کرد: این برنامهریزی باید بر اساس زمان و مقدار آبیاری متناسب با نیاز محصولات در فصلهای مختلف باشد و توجه به شیوههای آبیاری نیز باید به تناسب با نوع محصول لحاظ گردد. به طور مثال، سیبزمینی در اردیبهشت ماه به آب کمتری در مقایسه با مردادماه نیاز دارد و باید این برنامهریزی بر اساس تغییرات محصول در سالهای مختلف تنظیم گردد.