بر اساس گزارش سیاست خارجی ایرنا، تهدیدهای تازه ای که از سوی دولت دونالد ترامپ متوجه عراق می شوند، بار دیگر توجهات را به روابط پیچیده و ناپایدار این کشور با ایران در افق پیش رو معطوف کرده است.
اخیرًا، خبرگزاری رویترز به نقل از گزارشی اعلام کرد: دولت ترامپ از عراق خواسته تا بدون درنگ صادرات نفت اقلیم کردستان را از سر بگیرد، در غیر این صورت با تحریم هایی مشابه با آنچه که گریبان گیر ایران شده، مواجه خواهد شد. این گزارش نشان می دهد که واشنگتن بر این باور است که فروش نفت کردستان می تواند به پایین آوردن قیمت نفت خام کمک کرده و همچنین کاهش فروش نفت ایران را جبران کند.
جمهوری عراق در شرایط حساسی به سر می برد، که این وضعیت به واسطه تحولات جدید منطقه ای ایجاد شده و ممکن است فشار بیشتری به بغداد وارد کند و دولت محمد شیاع السودانی را در اتخاذ تصمیمات دشوار قرار دهد.
نزدیک ترین تصویر از وضعیت خاورمیانه در حال حاضر به بی ثباتی آشکار می انجامد، و مسأله جنگ های فلسطین و لبنان با وجود آتش بس ها هنوز حل نشده باقی مانده است، و اقدامات غیرقابل پیش بینی ترامپ که در راستای برنامه هایش برای تحکیم موقعیت خود در غزه به نظر می رسد، به ابهامات موجود در زمینه کاهش تنش ها در این منطقه افزوده است.
همچنین، سقوط دولت بشار اسد و تغییرات سیاسی در سوریه، به نوعی برگه ای از جعبه پاندورا را گشوده است که می تواند بحران های طولانی مدت را به سمت همسایگان خود و به ویژه منطقه خاورمیانه آزاد کند. عراق نیز به عنوان یکی از این همسایگان، مستقیماً تحت تأثیر تحولات سوریه قرار دارد.
راهبرد آینده دولت ترامپ محدود کردن عراق از ایران است. تحلیلگران بر این باورند که فشار به بغداد برای کاهش واردات برق و گاز از ایران، به دلیل لغو معافیت های تحریمی، تضعیف مناسبات تجاری 10 میلیارد دلاری دو کشور و همچنین محدودیت بر صرافی ها و بانک های عراقی که با ایران مبادلات دارند، از جمله اقداماتی خواهد بود که به احتمال زیاد در دستور کار قرار می گیرد.
بحران نزدیک است!
پس از تحولات اخیر در سوریه، بغداد تحت فشار زیادی از سوی ایالات متحده قرار گرفته است تا گروه های مقاومت عراقی همچون «حشد الشعبی» را یا منحل کند و یا حداقل درون نیروهای مسلح عراق ادغام نماید. دولت السودانی با تهدیداتی روبروست که اگر به این خواسته ها پاسخ ندهد، احتمالا با یک عراق بی ثبات رو به رو خواهد شد و بازگشت داعش به عنوان یکی از گزینه های جدی در نظر گرفته می شود.
اهمیت وضعیت کنونی در این نکته نهفته است که دولت عراق در دوران السودانی در تلاش است تا با برقراری تعادل میان قدرت های تأثیرگذار خارجی، جایگاه این کشور را در عرصه بین المللی ارتقا دهد و ثبات اقتصادی را تأمین کند. سفر نخست وزیر عراق به انگلیس و امضای تفاهم نامه ای استراتژیک با لندن در این راستا ارزیابی می شود.
در ماه گذشته، برخی منابع خبری در منطقه گزارش کردند که دونالد ترامپ از محمد شیاع السودانی نخست وزیر عراق خواسته تا نفوذ گروه های مورد حمایت ایران در کشورش را کاهش دهد. بر اساس این گزارش، ترامپ از طریق یک نماینده ویژه این پیام را به السودانی منتقل کرده که دولت عراق باید از گسترش تسلیحات در دست بازیگران غیر دولتی در عراق جلوگیری کند.
تحولات در شام نیز، عزم طرف آمریکاییاسرائیلی را برای پروژه تضعیف یا حذف مقاومت تقویت کرده است. بدین ترتیب، وضعیت عراق باید در چارچوبی مورد بررسی قرار گیرد که واشنگتن و تل آویو قصد دارند از طریق بغداد پلی برای تعبیه نظم امنیتی جدیدی در خاورمیانه بسازند.
مرکز بگینسادات در تل آویو به تازگی پرده از این گونه طراحی ها برای تضعیف کشورهای منطقه برداشته و اعلام کرده است که تحت هدایت آمریکا، اسرائیل در حال بررسی سیاست «شبه خودگردانی» (SemiSelf Governance) برای کشورها یا مناطقی با حکمرانی ضعیف در اطراف خود است که شامل نوار غزه، سوریه، لبنان، یمن، سودان، لیبی و عراق می باشد.
بر اساس این استراتژی، ممکن است اقداماتی نظامی شامل احداث زیرساخت های نظامی یا شواهدی از تولید موشک و پهپاد، یا حتی راه اندازی سیستم های نظامی برای محدود کردن فعالیت های اسرائیل در منطقه انجام شود، بدون توجه به هنجارهای پذیرفته شده بین المللی.
در چنین شرایطی، طراحی ها و برنامه های پنهانی که برای عراق در حال انجام است، به طور مستقیم و ارگانیک با امنیت ملی ایران مرتبط خواهد بود. به همین دلیل، نخست وزیر عراق اولین سفر خود در سال جدید میلادی را به تهران انجام داد تا مشاوره و رایزنی های لازم را با مقامات ایرانی داشته باشد.
موانع ترامپ
راهبرد آینده دولت ترامپ شامل جدا کردن عراق از ایران خواهد بود. کارشناسان معتقدند که فشار به بغداد برای کاهش و واردات برق و گاز از ایران از طریق پایان معافیت های تحریمی، به عدم تثبیت روابط تجاری 10 میلیارد دلاری بین دو کشور و محدودیت بر صرافی ها و بانک های عراقی که با ایران در تعاملند، از جمله اقداماتی خواهد بود که به هدف بازگشت فشار حداکثری به اقتصاد ایران در مسیر کارهای دولت دوم ترامپ گنجانده شده است.
در شرایطی که بغداد به واسطه تجربه تنش های غیرمستقیم ایران و آمریکا در دولت اول ترامپ، بارها تأکید کرده که خاک این کشور نباید کانون تهدید برای هیچ طرفی، به ویژه همسایگانش مانند ایران باشد.
در همین راستا، نیچیروان بارزانی، رئیس اقلیم کردستان عراق اخیراً به این نکته اشاره کرده که پیشرفت قابل ملاحظه و دوره جدیدی در روابط ایران و اقلیم کردستان ایجاد شده و گفت: «اجازه نمی دهیم اقلیم کردستان به تهدیدی برای امنیت و ثبات ایران تبدیل شود.»
تحولات منطقه ای در دوره دوم ریاست جمهوری ترامپ می تواند به سرعت اوضاع امنیتی عراق را تحت تأثیر قرار دهد. تحت این شرایط، بغداد در پی انجام سناریوی مطلوب خود است تا ابتدا سطح تنش میان ایران و ایالات متحده را کاهش دهد و سپس فضایی برای مذاکره و گفت وگوی دولت های تهران و واشنگتن فراهم آورد.عراق چه می خواهد؟
بغداد در موقعیتی دشوار قرار دارد که باید بین ایران و ایالات متحده تعادلی ایجاد کند. از یک سو با توجه به روابط فرهنگی و اقتصادی عمیق و همسایگی با ایران، پروژه های نظامی و همکاری های تجاری متعددی با جمهوری اسلامی دارد. سفر مسعود پزشکیان رئیس جمهور ایران به عراق و امضای توافق همکاری جامع میان دو کشور در این زمینه مؤید این امر است.
از سوی دیگر، عراق به توافقنامه خروج نظامی آمریکا از خاک خود رو به رو است، که به عنوان یک خواسته همگانی در این کشور محسوب می شود و تا سال 2026 در دو مرحله نهایی خواهد شد. این در حالی است که ایالات متحده می تواند به هر دلیلی، مانند احتمال بازگشت داعش، روند خروج را به تعویق بیندازد.
بنابراین، تحولات منطقه ای در دوره دوم دولت ترامپ می تواند به سرعت بر چشم انداز امنیتی عراق سایه بیفکند. در این وضعیت، بغداد به دنبال دستیابی به سناریوی ایده آل خود است تا ابتدا تنش ها بین ایران و آمریکا کاهش یابد و سپس فضایی برای مذاکرات پیش روی تهران و واشنگتن فراهم کند.
این مسئله ای است که وزیر امور خارجه عراق اخیراً به آن اشاره کرده و بیان داشت که تنش بین واشنگتن و تهران بر روند واقع گرایانه سیاسی در عراق تأثیرگذار است و افزود که عراق همواره در تماس با طرف ایرانی بوده و تمایل به مذاکره با طرف آمریکایی نیز وجود دارد.