سالانه ۵۰ هزار نفر در استان تهران به دلیل آلودگی ناشی از ذرات معلق جان خود را از دست می‌دهند

احمد طاهری در صبحگاه امروز (۲۹ اردیبهشت‌ماه) در یازدهمین همایش ملی «مدیریت آلودگی هوا، صدا و بو» که در پژوهشگاه هواشناسی و علم جو برگزار گردید، تأکید کرد که یکی از بزرگ‌ترین و جدی‌ترین دغدغه‌های ساکنان تهران، حل معضل آلودگی هوا است.

وی ابراز داشت: طبق نتایج یک نظرسنجی در استان تهران، به‌طور سالانه ۵۰ هزار نفر به دلیل آلودگی ناشی از ذرات معلق جان خود را از دست می‌دهند. این یک فاجعه زیانبار است که افرادی که در این حوزه فعالیت می‌کنند، باید هر روز آن را به یاد داشته باشند.

رئیس مرکز ملی هوا و اقلیم سازمان حفاظت محیط زیست تاکید کرد که افزایش آلودگی فقط محدود به ذرات معلق نمی‌شود. در سال ۹۶، برای نخستین بار سطح آلاینده ازن در تهران به وضعیت ناسالم رسید، اما در سال‌های بعد، هر سال بیش از ۴۰ روز هوایی ناسالم به دلیل افزایش ازن ثبت شد.

طاهری خاطرنشان کرد: بحران آلودگی هوا نتیجه یک یا دو سال نیست؛ ما شاهد افزایش سالانه مصرف بدون هرگونه برنامه‌ریزی برای کاهش منابع آلاینده هستیم. این روند صعودی در بیشتر کلانشهرها نشان‌دهنده اختلال در تعادل چرخه‌ها است.

وی ادامه داد: مصرف بنزین که قبلاً بین ۸۰ تا ۸۵ میلیون لیتر بود، ظرف کمتر از پنج سال به ۱۳۵ میلیون لیتر افزایش یافته است.

رئیس مرکز ملی هوا و اقلیم سازمان حفاظت محیط زیست با اشاره به اینکه یکی از دلایل این ناترازی، فرسودگی ناوگان حمل‌ونقل است، افزود: در سال ۱۳۹۹ تنها حدود ۶۰۰۰ تا ۷۰۰۰ خودروی فرسوده از رده خارج شد، در حالی که در همان سال بیش از یک میلیون خودروی جدید وارد چرخه مصرف گردید.

طاهری تصریح کرد: قانون هوای پاک در ماده ۸ بر لزوم خروج تمام خودروهای فرسوده تأکید دارد، اما با وجود الزام قانونی، فرآیند اسقاط در سال‌های اخیر عملاً به حالت تعلیق درآمده است. سال گذشته تعداد ناوگان فرسوده کشور به ۲۷ میلیون دستگاه رسید که شامل خودروها و موتورسیکلت‌ها می‌شود.

رئیس مرکز ملی هوا و اقلیم سازمان حفاظت محیط زیست بر اساس آمار ارائه‌شده در سال ۱۳۹۶ بیان کرد که هر خودروی فرسوده به‌طور میانگین ۹ برابر بیشتر از یک خودروی استاندارد آلایندگی تولید می‌کند. با این حال، تاکید اصلی سیاست‌ها بیشتر بر بهبود استاندارد تولید خودرو از یورو ۴ به یورو ۵ بوده است، در حالی که بدون حذف ناوگان فرسوده، این اقدامات به تنهایی مؤثر نخواهند بود.

لزوم اسقاط سالانه دو میلیون خودروی فرسوده

طاهری به آمار رسمی در مورد اجرای قانون اسقاط اشاره کرد و گفت: با اینکه فرآیند اسقاط افزایش یافته است، طبق قانون برنامه هفتم توسعه، دولت موظف است سالانه ۵۰۰ هزار خودروی فرسوده را از خدمت خارج کند؛ اما برای جلوگیری از افزایش ناوگان فرسوده کشور تا سال ۱۴۱۰، باید سالانه حدود دو میلیون خودروی فرسوده اسقاط شود.

وی ادامه داد: در سال ۱۳۹۹ کمتر از ۱۰ هزار خودرو اسقاط شد، این رقم در سال ۱۴۰۲ به حدود ۷۰ هزار رسید. در سال ۱۴۰۳ می‌توانست زمان شکوفایی باشد، اما روند افزایش اسقاط دوباره کند شد. دلیل این مسئله به ماده ۱۰ قانون سامانه صنعت خودرو مربوط می‌شود که به خودروسازان مجوز داده در صورت عدم وجود گواهی اسقاط، با پرداخت ۱.۵ درصد قیمت خودرو، تولید را ادامه دهند.

طبق اظهارات رئیس مرکز ملی هوا و اقلیم سازمان حفاظت محیط زیست، با توجه به قیمت میانگین ۵۰۰ میلیون تومان برای خودرو، برای هر چهار خودرو مبلغی نزدیک به ۳۰ میلیون تومان می‌شود؛ این رقم نه تنها برای فرسودگی کفایت ندارد، بلکه به نفع صنعت و مردم نیز نیست.

طاهری افزود: خوشبختانه در نیمه دوم سال ۱۴۰۳، کلیه تولیدات خودروهای سواری کشور تنها بر اساس اسقاط واقعی انجام خواهد شد و خودروسازان دیگر امکان پرداخت ۱.۵ درصد برای ادامه تولید را ندارند، اما در حوزه موتورسیکلت این چالش هنوز موجود است.

رئیس مرکز ملی هوا و اقلیم سازمان حفاظت محیط زیست همچنین به اجرای طرح جدیدی برای توسعه موتورسیکلت‌های برقی اشاره کرد و گفت: تفاهم‌نامه‌ای برای جایگزینی موتورسیکلت‌های فرسوده با مدل‌های برقی به امضاء رسیده که نقطه عطفی در مقایسه با طرح‌های قبلی است. این برای نخستین بار است که وزارت نفت و شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی به‌عنوان تأمین کننده انرژی کشور، به‌طور مستقیم در طرحی برای کاهش مصرف مشارکت دارند.

وی ادامه داد: بودجه این طرح از محل گواهی‌های صرفه‌جویی تأمین شده و هدف آن تولید و جایگزینی بیش از ۳۰۰ هزار دستگاه موتورسیکلت برقی است. این طرح به‌ویژه روی موتورسیکلت‌های کاری در کلان‌شهرها تمرکز دارد که روزانه بین ۱۵۰ تا ۲۰۰ کیلومتر تردد کرده و سهم بالایی در آلودگی هوا دارند.

طاهری همچنین به اهمیت توسعه زیرساخت‌ها برای اجرای این طرح اشاره کرد و گفت: موتورسیکلت‌های سبک با مصرف کم نمی‌توانند به‌طور مؤثر جایگزین شوند. نیاز به ایجاد زیرساخت‌هایی مانند ایستگاه‌های تعویض باتری (swap) وجود دارد تا توسعه ناوگان موتوری برقی به درستی انجام شود. از پژوهشگران می‌خواهیم در این حوزه وارد عمل شوند و فعالیت کنند.

لزوم بازنگری در حدود مجاز معاینه فنی

رئیس مرکز ملی هوا و اقلیم در ادامه صحبت‌های خود به لزوم بازنگری در حدود مجاز معاینه فنی اشاره کرد و گفت: یکی از وظایف مهم در کنترل آلودگی هوا، به‌روزرسانی حدود مجاز آلایندگی در معاینه فنی است. اگرچه در سال‌های اخیر انرژی زیادی صرف ارتقای استانداردها شده، ولی حدود مجاز فعلی مربوط به سال ۱۳۹۷ است و نیاز به بازنگری دارد.

وی با اشاره به اینکه سازمان محیط زیست با همکاری پژوهشگران در حال بررسی مجدد این حدود است، آمادگی دارد تا پیشنهادات متخصصان را در فرآیند بازنگری لحاظ کند تا این استانداردها مؤثرتر شوند.

طاهری همچنین بر تقویت نظارت بر معاینه فنی تأکید کرد و گفت: در حال حاضر حدود ۶۰ درصد از ناوگان موجود در تهران اصلاً معاینه فنی ندارند. باوجودی که قانون به روشنی ممنوعیت تردد برای خودروهای فاقد معاینه فنی را پیش‌بینی کرده، اما اجرای آن با مشکلاتی روبرو است. این وضعیت نیازمند هماهنگی بین‌بخشی میان سازمان‌های مختلف است و نه نیاز به بودجه دارد و نه مرتبط با تحریم‌ها است.

وی با اشاره به آمارها گفت: از خودروهایی که به مراکز معاینه فنی مراجعه می‌کنند، حدود ۱۲ تا ۱۳ درصد در آزمایش آلایندگی رد می‌شوند. با در نظر گرفتن ۶۰ درصد ناوگانی که اصلاً مراجعه نمی‌کنند، می‌توان گفت که حداقل ۱۰ درصد از ناوگان فعال در تهران آلاینده هستند.

طاهری در پایان با بیان اینکه کنترل آلاینده‌ها نیازمند اجرای مؤثر قوانین موجود است، تصریح کرد: اگر خودروهای آلاینده ملزم به مراجعه به مراکز معاینه فنی شوند، نه تنها کاهش چشمگیری در انتشار آلاینده‌ها خواهیم داشت، بلکه مصرف سوخت نیز کاهش خواهد یافت. این اقدام تأثیر مستقیمی بر کاهش ناترازی انرژی و بهبود کیفیت هوا خواهد داشت.

در آغاز مراسم، دکتر ساویز صحت کاشانی – رئیس یازدهمین همایش ملی «مدیریت آلودگی هوا، صدا و بو» و رئیس انجمن علمی هوای پاک – با تأکید بر این نکته که باید از ابزارهای فناورانه و ظرفیت‌های بین‌المللی برای پایش و مدیریت آلودگی هوا استفاده شود، گفت: تاکنون سامانه‌های هوشمند و اپلیکیشن‌هایی مانند هوای اربعین و پیش‌بینی نقطه‌ای شرایط هوایی معرفی شده‌اند. این ابزار‌ها برای پایش دقیق‌تر وضعیت آلودگی به‌ویژه در سطح منطقه‌ای و فرامرزی، طراحی و پیاده‌سازی شده‌اند.

صحت در پایان خاطرنشان کرد: پیش‌بینی وضعیت هوا طی ۷۲ ساعت آینده به‌طور روزانه برای ۲۵ کشور آسیا صورت می‌گیرد و همچنین شاخص اشعه فرابنفش برای تمامی استان‌های کشور به‌طور روزانه توسط متخصصان حوزه سلامت و اقلیم پایش می‌شود.