به گزارش خبرگزاری مهر به نقل از معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان ریاستجمهوری، دومین آیین گرامیداشت «امین ایران» با محوریت تبیین نقش رهبر معظم انقلاب در پیشرفت علمی کشور، با حضور جمعی از دانشمندان، فناوران، اساتید دانشگاه، نخبگان و مسئولان فرهنگی و علمی در تالار وحدت برگزار شد.
در این مراسم محمد اسحاقی، معاون پژوهشی و آموزشی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله خامنهای، با تسلیت شهادت رهبر انقلاب به جامعه علمی کشور، اظهار کرد: برگزاری چنین نشستهایی فرصتی برای شناخت دقیقتر شخصیت، منش، اندیشه و رویکرد علمی رهبر شهید انقلاب است و میتواند به رفع «حجاب معاصرت» در شناخت این شخصیت حکیم کمک کند.
وی در ابتدای سخنان خود از برگزارکنندگان مراسم از جمله وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان ریاستجمهوری قدردانی کرد و افزود: بسیاری از افرادی که امروز در این جلسه حضور دارند، سالها در حوزه علم، فناوری و نوآوری در کنار منظومه فکری رهبر انقلاب فعالیت کردهاند و اکنون ضروری است این نگاه و تجربه برای نسلهای بعدی نیز تبیین شود.
تقسیم تاریخ علم ایران به پنج دوره
اسحاقی در ادامه، با مروری بر تاریخ علم در ایران، سیر علمی کشور را به پنج دوره مهم تقسیم کرد و گفت: نخستین دوره به ایران باستان و عصر ساسانی بازمیگردد؛ دورهای که دانشگاه جندیشاپور بهعنوان یکی از مهمترین مراکز علمی جهان شناخته میشد و در حوزههایی همچون پزشکی، فلسفه و علوم مختلف جایگاهی ممتاز داشت.
معاون پژوهشی دفتر حفظ آثار رهبر انقلاب، دوره دوم را عصر طلایی تمدن اسلامی دانست و اظهار کرد: در قرون سوم تا پنجم هجری، بخش بزرگی از دانشمندان جهان اسلام ایرانی بودند. در حوزههایی همچون پزشکی، نجوم، ریاضیات، فلسفه، ادبیات و فناوری، چهرههای برجسته ایرانی نقش تعیینکنندهای در پیشرفت تمدن اسلامی ایفا کردند.
او ادامه داد: بسیاری از علوم و دانشهایی که بعدها در اروپا توسعه پیدا کرد، از طریق ترجمه آثار دانشمندان مسلمان و ایرانی به غرب منتقل شد و پایههای علمی تمدن جدید غرب را شکل داد.
اسحاقی، دوره سوم و چهارم تاریخ علمی ایران را دوره رکود و وابستگی دانست و گفت: از اواخر دوره صفویه و بهویژه در عصر قاجار و پهلوی، کشور دچار عقبماندگی علمی شد و بهتدریج نوعی وابستگی فکری و علمی شکل گرفت.
وی افزود: اگرچه اقداماتی نظیر تأسیس دارالفنون صورت گرفت، اما دانشگاهها و مراکز آموزشی عمدتاً مصرفکننده علم بودند و ارتباط جدی میان دانشگاه و حل مسائل واقعی کشور وجود نداشت.
او با اشاره به وضعیت تولید علم ایران پیش از انقلاب اسلامی تصریح کرد: سهم ایران از تولید علم جهانی در آن دوران کمتر از یکدهم درصد بود و اساساً این باور که ایرانی میتواند در مرزهای دانش حرکت کند، در فضای مدیریتی و علمی کشور وجود نداشت.
آغاز دوره استقلال علمی پس از انقلاب
معاون پژوهشی دفتر حفظ آثار رهبر انقلاب با اشاره به تحولات پس از پیروزی انقلاب اسلامی گفت: انقلاب اسلامی نقطه آغاز یک دوره جدید در تاریخ علم ایران بود؛ دورهای که میتوان آن را عصر استقلال و پیشرفت علمی نامید.
وی اظهار کرد: در این دوره، نگاه «ما میتوانیم» در کشور شکل گرفت و ایران بهتدریج وارد عرصههای پیشرفته علمی و فناوری شد.
اسحاقی افزود: امروز جمهوری اسلامی ایران در بسیاری از حوزههای راهبردی و فناوریهای نوین جزو کشورهای پیشرو محسوب میشود و توانسته در شرایط سخت تحریم، به دستاوردهای مهمی دست یابد.
پیشرفت در فناوریهای نوین و دانشبنیان
وی با اشاره به بخشی از دستاوردهای علمی کشور گفت: ایران امروز در حوزههایی مانند فناوری نانو، هوافضا، زیستفناوری، پزشکی، تولید داروهای پیشرفته، تجهیزات پزشکی، صنایع دفاعی، سدسازی، کشاورزی نوین و شرکتهای دانشبنیان پیشرفتهای چشمگیری داشته است.
او تأکید کرد: بسیاری از این دستاوردها نهتنها موجب ارتقای علمی کشور شده، بلکه در ایجاد ثروت، اشتغال و توسعه اقتصادی نیز نقش مهمی ایفا کرده است.
اسحاقی همچنین به حضور شرکتهای ایرانی در پروژهها و مناقصههای بینالمللی اشاره کرد و گفت: امروز متخصصان و مهندسان ایرانی در بسیاری از پروژههای بزرگ منطقهای و جهانی حضور دارند و توانستهاند با شرکتهای بزرگ خارجی رقابت کنند.
نقش جوانان در پیشرفت علمی
وی با تأکید بر نقش نسل جوان در این موفقیتها اظهار کرد: یکی از ویژگیهای مهم پیشرفت علمی ایران، جوان بودن نیروهای فعال در این عرصه است. او گفت: میانگین سنی بسیاری از دانشمندانی که در پروژههای مهم و راهبردی کشور فعالیت میکنند، کمتر از ۳۰ سال است؛ همانگونه که در دوران دفاع مقدس نیز فرماندهان جوان نقش اصلی را در مدیریت جنگ برعهده داشتند.
اسحاقی افزود: این جوانان با وجود همه محدودیتها، تحریمها و فشارها توانستند مسیر پیشرفت را ادامه دهند و نشان دهند که نسل جوان ایرانی ظرفیت فتح قلههای علمی جهان را دارد.
معاون پژوهشی دفتر حفظ آثار رهبر انقلاب در بخش دیگری از سخنان خود به فشارهای خارجی علیه پیشرفت علمی ایران اشاره کرد و گفت: جمهوری اسلامی ایران طی سالهای اخیر با نوعی «آپارتاید علمی» مواجه بوده است.
وی افزود: جلوگیری از انتشار مقالات علمی پژوهشگران ایرانی، محدودیت در دسترسی به تجهیزات و فناوریها، تحریم مراکز تحقیقاتی، تخریب برخی زیرساختهای علمی و حتی ترور دانشمندان هستهای کشور، بخشی از تلاشهایی بود که برای متوقف کردن پیشرفت علمی ایران انجام شد.
او تأکید کرد: با وجود همه این فشارها، حرکت علمی کشور متوقف نشد و دانشمندان ایرانی توانستند بسیاری از موانع را پشت سر بگذارند.
علم در منظومه فکری رهبر انقلاب
اسحاقی در ادامه به جایگاه علم در منظومه فکری رهبر معظم انقلاب اشاره کرد و گفت: در نگاه ایشان، علم صرفاً ابزار قدرت نیست، بلکه پایه عزت ملی، استقلال، پیشرفت و اقتدار کشور محسوب میشود.
وی افزود: رهبر انقلاب همواره بر پیوند علم با اخلاق، معنویت و خدمت به انسان تأکید داشتهاند و معتقدند پیشرفت علمی باید در خدمت تعالی جامعه و حل مشکلات مردم قرار گیرد.
او ادامه داد: در این منظومه فکری، سه سطح برنامهریزی برای آینده کشور ترسیم شده است؛ نخست حل مسائل جاری و فوری کشور در کوتاهمدت، دوم دستیابی به مرجعیت علمی در میانمدت و سوم حرکت به سمت شکلگیری تمدن نوین اسلامی ـ ایرانی در افق بلندمدت.
مرجعیت علمی و آینده زبان فارسی
معاون پژوهشی دفتر حفظ آثار رهبر انقلاب با اشاره به مفهوم مرجعیت علمی اظهار کرد: هدف تنها افزایش تعداد مقالات یا رتبههای علمی نیست، بلکه باید به جایگاهی برسیم که دیگر کشورها برای حل مسائل علمی خود به دانشمندان ایرانی مراجعه کنند.
وی افزود: بر اساس این نگاه، حتی این ظرفیت وجود دارد که در آینده زبان فارسی در برخی حوزههای علمی به یکی از زبانهای مرجع جهان تبدیل شود.
سه راهکار برای تحقق نهضت علمی
اسحاقی در پایان سخنان خود سه راهکار اساسی برای تحقق اهداف علمی کشور را تشریح کرد و گفت: نخستین گام، شناخت دقیق منظومه فکری رهبر انقلاب در حوزه علم و فناوری است.
وی افزود: گام دوم، ترویج فرهنگ علم و تبدیل علم به یک گفتمان عمومی در جامعه است تا مردم، نخبگان و مدیران نسبت به اهمیت آن حساس شوند.
او سومین گام را اجراییسازی و عملیاتی کردن این دیدگاهها دانست و تأکید کرد: کشور برای رسیدن به اهداف تمدنی خود نیازمند شکلگیری یک «نهضت علمی» فراگیر است و فعالیتهای علمی باید چندین برابر وضعیت کنونی توسعه یابد.
اسحاقی در پایان خاطرنشان کرد: باور به اراده الهی، اعتماد به جوانان و اتکا به توان داخلی، مهمترین عوامل موفقیت جمهوری اسلامی ایران در مسیر پیشرفت علمی است و این مسیر با قدرت ادامه خواهد یافت.